CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HỆ THỐNG THÔNG TIN QUẢN LÝ CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG HIỆU QUẢ CÔNG VIỆC KPI 1. Tổng quan về Hệ thống thông tin quản lý 1. Khái niệm Hệ thống thông tin quản lý Khái niệm "Hệ thống thông tin quản lý" (Management Information System - MIS) thực sự đã xuất hiện và được phát triển mạnh mẽ từ những năm 1980, khi các tổ chức bắt đầu nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý và ra quyết định. Hệ thống thông tin quản lý là một hệ thống công nghệ thông tin được thiết kế để thu thập, xử lý, lưu trữ và phân phối thông tin nhằm hỗ trợ các nhà quản lý trong việc ra quyết định quản lý hiệu quả trong tổ chức.
MIS không chỉ đơn thuần là công cụ xử lý dữ liệu mà còn giúp tổ chức tối ưu hóa quy trình quản lý, giám sát hiệu suất, và hỗ trợ các quyết định chiến lược dựa trên thông tin kịp thời và chính xác.S Vũ Văn Giang (2019), Hệ thống thông tin quản lý (MIS) là hệ thống tích hợp các yếu tố con người, quy trình, cơ sở dữ liệu và thiết bị, được sử dụng để cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý trong quá trình ra quyết định. Trong khi đó, theo Phạm Thị Loan (2018), MIS là hệ thống cung cấp thông tin cần thiết, kịp thời và chính xác cho công tác quản lý trong tổ chức, bao gồm các yếu tố con người, thiết bị và quy trình thu thập, phân tích và phân phối thông tin. Phạm Thị Minh Hồng định nghĩa MIS là hệ thống thực hiện việc thu thập, xử lý, lưu trữ và cung cấp thông tin hỗ trợ cho việc ra quyết định, phân tích và giải quyết các vấn đề trong tổ chức. Qua đó, có thể thấy rằng hệ thống thông tin quản lý đóng vai trò quan trọng đối với tổ chức, giúp nâng cao hiệu quả công việc trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và quản trị tại doanh nghiệp, cũng như các cơ quan nhà nước.
Với sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật và công nghệ thông tin, các tổ chức hiện nay ngày càng chú trọng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và triển khai các hệ thống thông tin quản lý tin học hóa. Cùng với cách mạng công nghiệp 4.0, sự phát triển của các hệ thống này đang chứng tỏ vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển mục tiêu sống còn của các tổ chức. Hệ thống Thông tin Quản lý (MIS) đóng vai trò thiết yếu trong việc giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định chính xác trong kinh doanh. MIS thu thập dữ liệu từ các hệ thống xử lý giao dịch (TPS) như các hoạt động thanh toán, tính lương, sản xuất và mua hàng.
Sau đó, MIS chuyển đổi dữ liệu này thành thông tin hữu ích, giúp 6 nhà quản lý có cái nhìn toàn diện và chính xác về tình hình hoạt động của doanh nghiệp. Bằng việc phân tích dữ liệu, MIS cung cấp các báo cáo chi tiết giúp phát hiện các hoạt động lãng phí hoặc không hiệu quả, giúp nhà quản lý nhanh chóng giải quyết vấn đề và tận dụng cơ hội phát triển. Ví dụ, MIS có thể phát hiện doanh số tăng trưởng trong một mùa đặc biệt, từ đó giúp nhà quản lý quyết định tăng cường marketing và sản xuất để tối đa hóa lợi nhuận trong giai đoạn này. Lịch sử hình thành và phát triển HTTT quản lý Khái niệm về hệ thống thông tin quản lý (MIS) đã được biết đến rõ ràng kể từ những năm 1980.
Trước đó, khái niệm này chưa được công nhận rộng rãi trên thế giới. Trong giai đoạn đó, các nhà quản lý doanh nghiệp hầu như không chú trọng đến việc xử lý và phân phối thông tin thu thập được trong nội bộ công ty. Thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp không nhận thức được giá trị của thông tin và lợi ích mà nó mang lại. Việc đầu tư vào xây dựng hệ thống thông tin trong doanh nghiệp lúc bấy giờ còn bị xem là một khoản chi phí lớn mà không đem lại hiệu quả rõ rệt.
Quy trình quản lý và ra quyết định chủ yếu dựa vào các yếu tố trực giác và kinh nghiệm của người quản lý, mà không có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ công nghệ thông tin. Đến những năm 1990, sự phát triển nhanh chóng của thế giới khiến các nhà quản lý không thể bỏ qua vai trò quan trọng của hệ thống thông tin trong doanh nghiệp. Sự ra đời của các công ty đa quốc gia và sự hội nhập của các doanh nghiệp nhỏ và vừa thành các tập đoàn lớn, cùng với sự chuyển đổi của nền kinh tế toàn cầu từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế dịch vụ dựa trên thông tin và kiến thức, đã tạo ra những thách thức lớn cho việc quản lý và phát triển doanh nghiệp. Việc trao đổi thông tin giữa các khu vực trên toàn cầu và quá trình ra quyết định trong doanh nghiệp, như các chiến lược phân phối sản phẩm, định giá hàng hóa hay điều chỉnh chiến lược marketing khi có biến động bất ngờ, đều có thể thực hiện trong vòng 24 giờ hoặc thậm chí nhanh hơn.
Hơn nữa, khách hàng ngày nay có thể mua bán và theo dõi sự thay đổi giá cả trên toàn thế giới, ngay lập tức khi có sự thay đổi xảy ra ở những địa phương khác. Tất cả những yếu tố này khiến các doanh nghiệp phải đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng hệ thống thông tin hiệu quả để đảm bảo sự phát triển và cạnh tranh. Từ đó, tầm quan trọng của hệ thống thông tin quản lý đã không ngừng tăng lên. Vào đầu những năm 1970, việc ứng dụng hệ thống thông tin trong doanh nghiệp chủ yếu chỉ để duy trì báo cáo định kỳ.
Hệ thống này lúc đó chỉ hỗ trợ việc ra quyết 7 định hành động của các nhà quản lý thông qua việc cung cấp dữ liệu. Đến những năm 1980, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ máy tính và phần mềm đã mở ra cơ hội để hệ thống thông tin phát triển mạnh mẽ hơn trong các doanh nghiệp. Vào thời kỳ này, hệ thống thông tin không chỉ giúp thu thập và xử lý dữ liệu mà còn hỗ trợ phân tích, đưa ra các mô hình quyết định giúp nhà quản lý chọn lựa phương án tối ưu. Cuối thế kỷ 20, khái niệm hệ thống thông tin chiến lược đã ra đời, cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ trong cách mà hệ thống thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành các hoạt động nhằm đạt được mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp.
Đây cũng là một trong những nhiệm vụ mới của hệ thống thông tin trong các tổ chức. Từ năm 2020 đến nay, sự phát triển của công nghệ thông tin, đặc biệt là sự ra đời của trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain và dữ liệu lớn (big data), đã làm thay đổi mạnh mẽ cách thức hoạt động của các hệ thống thông tin trong các doanh nghiệp. Các hệ thống thông tin quản lý hiện đại ngày càng trở nên thông minh hơn, có khả năng tự động hóa quy trình ra quyết định, tối ưu hóa chiến lược kinh doanh, và cải thiện mối quan hệ với khách hàng. Sự phát triển mạnh mẽ của cloud computing cũng giúp doanh nghiệp dễ dàng truy cập và quản lý dữ liệu từ bất kỳ đâu, đồng thời tăng cường tính bảo mật và tiết kiệm chi phí.
Các doanh nghiệp không chỉ sử dụng hệ thống thông tin để cải thiện hiệu quả công việc mà còn để tối ưu hóa quy trình hoạt động, tăng trưởng bền vững và giữ vững cạnh tranh trong môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp. Thời đại thông tin được đặc trưng bởi những yếu tố quan trọng sau: - Sự xuất hiện của các hoạt động xã hội dựa trên nền tảng thông tin. - Kinh doanh trong thời đại thông tin phụ thuộc vào công nghệ thông tin, là công cụ quan trọng để thực hiện công việc kinh doanh. - Năng suất lao động tăng nhanh nhờ vào sự phát triển của công nghệ thông tin.
- Hiệu quả sử dụng công nghệ thông tin đóng vai trò quyết định trong sự thành công của doanh nghiệp. - Công nghệ thông tin có mặt trong mọi sản phẩm và dịch vụ, trở thành yếu tố không thể thiếu trong mọi hoạt động kinh doanh. Như vậy, hệ thống thông tin quản lý đã có sự phát triển vượt bậc, từ công cụ hỗ trợ đơn giản cho đến thành phần chiến lược quan trọng trong việc điều hành và phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên công nghệ số. Phân loại các Hệ thống thông tin quản lý Do mục tiêu quản lý khác nhau cùng với các đặc tính và cấp độ quản lý đa dạng, các hệ thống thông tin quản lý (HTTTQL) trong một tổ chức có thể được phân loại thành nhiều dạng khác nhau.
Thông thường, có ba cách phân loại phổ biến của HTTTQL trong các tổ chức: phân loại theo cấp ứng dụng, theo mục đích phục vụ thông tin đầu ra và theo chức năng nghiệp vụ của hệ thống. Phân loại theo cấp ứng dụng HTTTQL trong tổ chức phục vụ các cấp quản lý khác nhau như chiến lược, chiến thuật, chuyên gia và tác nghiệp. 1: Các dạng HTTTQL theo cấp ứng dụng. HTTTQL cấp tác nghiệp: Hệ thống này hỗ trợ các nhà quản lý cấp thấp như trưởng nhóm, quản đốc và các chuyên viên trong việc theo dõi các giao dịch cơ bản của tổ chức như bán hàng, hóa đơn, tiền mặt, tiền lương, hàng tồn kho.
Mục đích chính là giám sát và quản lý các hoạt động cơ bản của tổ chức, đảm bảo thông tin được cập nhật chính xác và kịp thời. HTTTQL cấp chuyên gia: Được thiết kế để cung cấp kiến thức và dữ liệu cho các chuyên gia và lao động dữ liệu trong tổ chức. Mục tiêu của hệ thống này là giúp phát triển kiến thức mới, thiết kế sản phẩm, phân phối thông tin và xử lý công việc hàng ngày. HTTTQL cấp chiến thuật: Hệ thống này hỗ trợ các nhà quản lý cấp trung gian trong việc điều khiển, quản lý, và đưa ra các quyết định chiến thuật.
Các báo cáo do 9 hệ thống này tạo ra thường xuyên (hàng ngày, hàng tuần, hoặc hàng tháng) nhằm giúp nhà quản lý đánh giá tình hình hoạt động của tổ chức. Phân loại theo mục đích phục vụ của thông tin đầu ra Phân loại này bao gồm năm loại chính: hệ thống xử lý giao dịch, hệ thống phục vụ quản lý, hệ thống hỗ trợ ra quyết định, hệ thống hỗ trợ điều hành và hệ thống chuyên gia.