Tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế nghiên cứu trường hợp các quốc gia thu nhập trung bình tại châu á

Nghiên cứu tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở châu Á. Phân tích chuyên sâu, số liệu thực tế.

• Tác giả: Đoàn Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Mỹ Linh
• Trường học: Trường Đại học Tài chính – Marketing
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của Toàn cầu hóa Tài chính đến Tăng trưởng Kinh tế: Nghiên cứu Trường hợp các Quốc gia Thu nhập Trung bình tại Châu Á
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài luận án
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp phân tích
• 1.4.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.5. Các điểm mới và đóng góp của luận án
• 1.5.1. Các điểm mới và đóng góp của luận án về mặt khoa học
• 1.5.2. Các điểm mới và đóng góp của luận án về mặt thực tiễn
• 1.6. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Tổng quan về tăng trưởng kinh tế
• 2.1.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế. Đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.2. Tổng quan về toàn cầu hóa tài chính
• 2.2.1. Khái niệm toàn cầu hóa tài chính
• 2.2.2. Đo lường toàn cầu hóa tài chính
• 2.3. Tổng quan về phát triển tài chính
• 2.3.1. Khái niệm phát triển tài chính
• 2.3.2. Đo lường phát triển tài chính
• 2.4. Lý thuyết về tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế
• 2.5. Lý thuyết về vai trò điều tiết của phát triển tài chính trong tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế
• 2.6. Các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài
• 2.6.1. Các nghiên cứu trước về tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế
• 2.6.2. Các nghiên cứu trước về vai trò điều tiết của phát triển tài chính trong tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế
• 2.7. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp phân tích
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng toàn cầu hóa tài chính, phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á
• 4.2. Kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu
• 4.2.1. Kết quả ước lượng tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á
• 4.2.2. Kết quả ước lượng vai trò điều tiết của phát triển tài chính trong tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận về một số phát hiện chính của luận án. Hàm ý chính sách liên quan đến toàn cầu hóa tài chính gắn với phát triển tài chính, nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á
• 5.2. Hàm ý chính sách đối với toàn cầu hóa tài chính nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á
• 5.3. Hàm ý chính sách đối với phát triển tài chính nhằm thúc đẩy tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á
• 5.4. Hàm ý chính sách khác nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á
• 5.5. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Toàn Cầu Hóa Tài Chính Đến Châu Á 55

Toàn cầu hóa (TCH) tài chính được xem là mục tiêu quan trọng để các quốc gia hướng tới tăng trưởng kinh tế (TTKT) bền vững. Thông qua TCH tài chính, dòng vốn có thể luân chuyển dễ dàng, giúp các nước tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và phương thức quản lý tiên tiến. Điều này đặc biệt quan trọng với các quốc gia thu nhập trung bình (TNTB) và thấp, vốn thường thiếu hụt vốn và công nghệ. TCH tài chính giúp các quốc gia TNTB tiếp cận nguồn vốn đầu tư và công nghệ tiên tiến từ các nước phát triển, tạo điều kiện thúc đẩy TTKT và thu hẹp khoảng cách phát triển.

1.1. Khái niệm Toàn Cầu Hóa Tài Chính và Tăng Trưởng Kinh Tế

Toàn cầu hóa tài chính là sự hội nhập ngày càng tăng của thị trường tài chính quốc gia vào hệ thống tài chính toàn cầu. Điều này bao gồm tự do hóa luồng vốn, hội nhập thị trường vốn và sự phát triển của các tổ chức tài chính xuyên quốc gia. Tăng trưởng kinh tế đề cập đến sự gia tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định, thường được đo bằng GDP.

1.2. Vai Trò của Phát Triển Tài Chính trong Tăng Trưởng Kinh tế

Phát triển tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng cách cải thiện hiệu quả phân bổ vốn, giảm chi phí giao dịch và thúc đẩy đổi mới. Một hệ thống tài chính phát triển tốt có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động và phân bổ vốn, từ đó hỗ trợ đầu tư và tăng trưởng.

II. Thách Thức Toàn Cầu Hóa Tài Chính ở Các Nước TNTB 58

Mặc dù TCH tài chính mang lại nhiều lợi ích, nó cũng tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt với các quốc gia TNTB. Tác động của TCH tài chính đến TTKT có thể được điều tiết bởi mức độ phát triển tài chính (PTTC) của các quốc gia. Các thị trường tài chính hạn chế có thể làm giảm khả năng hấp thụ nguồn vốn nước ngoài, làm chậm TTKT. Ngoài ra, các quốc gia TNTB có thể dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc tài chính toàn cầu do thị trường tài chính kém phát triển.

2.1. Rủi ro từ Luồng Vốn Biến Động và Khủng Hoảng Tài Chính

Luồng vốn biến động, một đặc điểm của toàn cầu hóa tài chính, có thể gây ra sự bất ổn kinh tế ở các quốc gia TNTB. Dòng vốn vào quá mức có thể dẫn đến bong bóng tài sản và lạm phát, trong khi dòng vốn rút ra đột ngột có thể gây ra khủng hoảng tài chính. Theo tài liệu gốc, khủng hoảng tài chính có thể có tác động tiêu cực đáng kể đến tăng trưởng kinh tế.

2.2. Cải Cách Thể Chế và Quản Lý Dòng Vốn Hiệu Quả

Cải cách thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro liên quan đến toàn cầu hóa tài chính. Các quốc gia cần tập trung vào việc xây dựng các thể chế mạnh mẽ, bao gồm hệ thống pháp luật hiệu quả, giám sát tài chính chặt chẽ và quản lý kinh tế vĩ mô thận trọng. Theo tài liệu gốc, cải cách thể chế có thể giúp các quốc gia tận dụng tối đa lợi ích của toàn cầu hóa tài chính.

III. Cách FDI FII Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế Châu Á 59

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) là hai kênh quan trọng thông qua đó TCH tài chính tác động đến TTKT. FDI có thể mang lại vốn, công nghệ và kỹ năng quản lý, trong khi FII có thể giúp phát triển thị trường vốn và cải thiện hiệu quả phân bổ vốn. Tuy nhiên, tác động của FDI và FII có thể khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm của từng quốc gia và ngành.

3.1. Tác Động của FDI đến Năng Suất và Chuyển Giao Công Nghệ

FDI có thể cải thiện năng suất lao động và thúc đẩy chuyển giao công nghệ bằng cách mang lại các kỹ thuật sản xuất tiên tiến và thực tiễn quản lý. Tuy nhiên, lợi ích từ FDI có thể phụ thuộc vào khả năng hấp thụ công nghệ của các quốc gia tiếp nhận và mức độ liên kết giữa các công ty FDI và doanh nghiệp trong nước.

3.2. FII và Phát Triển Thị Trường Vốn Ở Các Nước Châu Á

FII có thể giúp phát triển thị trường vốn bằng cách tăng tính thanh khoản, cải thiện hiệu quả định giá và thúc đẩy quản trị doanh nghiệp tốt hơn. Tuy nhiên, FII cũng có thể gây ra sự biến động thị trường và tạo ra rủi ro hệ thống. Theo tài liệu gốc, phát triển thị trường vốn là rất quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

3.3. Chính Sách Thu Hút và Quản Lý Luồng Vốn FDI FII

Các chính sách của chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút và quản lý luồng vốn FDI/FII. Các chính sách thân thiện với đầu tư, bao gồm thủ tục hành chính đơn giản, môi trường pháp lý minh bạch và bảo vệ quyền sở hữu, có thể thu hút FDI. Các biện pháp quản lý vốn, chẳng hạn như thuế trên dòng vốn vào và ra, có thể giúp giảm thiểu rủi ro liên quan đến luồng vốn biến động.

IV. Nghiên Cứu Tác Động TCH Tài Chính Bằng Phương Pháp GMM 54

Để đánh giá tác động của TCH tài chính đến TTKT, luận án sử dụng phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) và Bayes. Phương pháp GMM được sử dụng để ước lượng mô hình hồi quy động, trong khi phương pháp Bayes được sử dụng để kiểm tra tính vững của kết quả. Mẫu dữ liệu bao gồm 24 quốc gia TNTB ở Châu Á trong giai đoạn 2002-2021.

4.1. Ước Lượng Mô Hình Hồi Quy Dữ Liệu Bảng Sử Dụng GMM

Phương pháp GMM được sử dụng để ước lượng mô hình hồi quy dữ liệu bảng, cho phép kiểm soát tính nội sinh và các vấn đề về đo lường sai số. Mô hình bao gồm các biến đại diện cho TCH tài chính, PTTC, và các biến kiểm soát khác có thể ảnh hưởng đến TTKT. Theo tài liệu gốc, GMM là một phương pháp ước lượng mạnh mẽ, có thể xử lý các vấn đề về tính nội sinh.

4.2. Kiểm Định Tính Vững Chắc Của Kết Quả Bằng Phương Pháp Bayes

Phương pháp Bayes được sử dụng để kiểm tra tính vững chắc của kết quả ước lượng. Phương pháp Bayes cho phép kết hợp thông tin tiên nghiệm với dữ liệu mẫu để suy luận về các tham số mô hình. Kết quả kiểm định tính vững chắc cho thấy kết quả ước lượng từ phương pháp GMM là đáng tin cậy.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Thực Tế Ở Châu Á 52

Kết quả nghiên cứu cho thấy TCH tài chính có tác động tích cực đến TTKT ở các quốc gia TNTB Châu Á. Tác động này mạnh hơn ở các quốc gia TNTB cao so với các quốc gia TNTB thấp. PTTC có vai trò quan trọng trong việc điều tiết tác động này. Cụ thể, biến tương tác giữa TCH tài chính và PTTC có tác động tích cực đến TTKT, và tác động này mạnh hơn ở các quốc gia TNTB thấp.

5.1. So Sánh Tác Động Giữa Các Nhóm Quốc Gia TNTB Cao Thấp

Kết quả nghiên cứu cho thấy tác động của TCH tài chính đến TTKT khác nhau giữa các nhóm quốc gia TNTB cao và thấp. Điều này có thể là do sự khác biệt về mức độ PTTC, thể chế và khả năng hấp thụ công nghệ. Các quốc gia TNTB cao có thể tận dụng tốt hơn lợi ích từ TCH tài chính do thị trường tài chính phát triển hơn và môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

5.2. Giá Trị Ngưỡng của Phát Triển Tài Chính PTTC

Nghiên cứu tìm thấy tồn tại giá trị ngưỡng của PTTC mà tại đó tác động của TCH tài chính đến TTKT thay đổi. Theo đó, TCH tài chính có tác động tích cực đến TTKT ở cả các miền trước và sau giá trị ngưỡng, nhưng mức độ khuếch đại của PTTC trong tác động tích cực này ở các quốc gia TNTB thấp là mạnh hơn đáng kể so với các quốc gia TNTB cao. Đây là phát hiện mới của luận án.

VI. Hàm Ý Chính Sách Để Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế 60

Nghiên cứu cung cấp những hàm ý chính sách quan trọng cho các quốc gia TNTB Châu Á. Cần thúc đẩy TCH tài chính một cách thận trọng, đồng thời chú trọng phát triển hệ thống tài chính trong nước. Đặc biệt, các quốc gia TNTB thấp cần tập trung vào cải thiện PTTC để tối đa hóa lợi ích từ TCH tài chính. Ngoài ra, cần chú trọng cải cách thể chế, tăng cường quản lý dòng vốn và đầu tư vào giáo dục và đào tạo.

6.1. Chính Sách Về Toàn Cầu Hóa Tài Chính và Phát Triển Tài Chính

Các quốc gia cần xây dựng chính sách TCH tài chính phù hợp với điều kiện và đặc điểm của mình. Điều này bao gồm việc tự do hóa luồng vốn một cách có kiểm soát, phát triển thị trường vốn, và tăng cường hội nhập tài chính khu vực. Đồng thời, cần chú trọng phát triển hệ thống tài chính trong nước để đảm bảo khả năng hấp thụ vốn và quản lý rủi ro.

6.2. Tăng Cường Quản Lý Rủi Ro và Cải Cách Thể Chế

Quản lý rủi ro là yếu tố quan trọng để đảm bảo ổn định tài chính trong bối cảnh TCH. Các quốc gia cần xây dựng hệ thống giám sát tài chính chặt chẽ, quản lý dòng vốn hiệu quả, và tăng cường hợp tác quốc tế để ứng phó với các cú sốc tài chính. Đồng thời, cải cách thể chế là cần thiết để tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiệu quả.

6.3. Đầu Tư vào Giáo Dục và Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và tận dụng lợi thế từ TCH tài chính. Các quốc gia cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng giáo dục, đào tạo kỹ năng mềm và kỹ năng chuyên môn phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số 9340201) của nghiên cứu sinh Đoàn Thị Thu Trang, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Mỹ Linh tại Trường Đại học Tài chính – Marketing (năm 2025), tập trung vào đề tài: "Tác động của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế: Nghiên cứu trường hợp các quốc gia thu nhập trung bình tại Châu Á".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Toàn cầu hóa tài chính (TCH tài chính) là một trong những mục tiêu trọng tâm của các nền kinh tế nhằm hướng tới tăng trưởng kinh tế (TTKT) bền vững (Ze & cộng sự, 2023). Thông qua TCH tài chính, các dòng vốn quốc tế có thể luân chuyển xuyên biên giới (Nguyễn Thị Cẩm Vân & cộng sự, 2018; Nguyễn Thị Cẩm Vân, 2020), hỗ trợ các quốc gia tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và phương thức quản lý (Obstfeld & Taylor, 2002; Bhanumurthy & Kumawat, 2020). Yếu tố này mang ý nghĩa thiết thực đối với các quốc gia có thu nhập trung bình (TNTB) và thấp do tình trạng thiếu hụt vốn tích lũy và trình độ công nghệ trong nước (Makun, 2021).

Tại khu vực Châu Á, thực tế ghi nhận khoảng cách đáng kể về mức độ TCH tài chính và GDP bình quân đầu người giữa nhóm quốc gia TNTB cao và TNTB thấp. Đối với trường hợp Việt Nam, mức độ TCH tài chính từng thấp hơn mức trung bình của nhóm TNTB thấp trong giai đoạn 2002–2006, sau đó tăng dần và tiệm cận mức trung bình của nhóm TNTB cao từ năm 2014 trở đi; GDP bình quân đầu người của Việt Nam cũng vượt mức trung bình của nhóm TNTB thấp từ năm 2014 nhưng vẫn còn khoảng cách lớn so với nhóm TNTB cao.

Xuất phát từ thực tiễn trên, luận án xác định các khoảng trống nghiên cứu chính:

1. Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây phần lớn tập trung vào mẫu các quốc gia phát triển hoặc gộp chung mẫu quốc gia phát triển và đang phát triển (Kose & cộng sự, 2006, 2010; Bogdan & cộng sự, 2014; Lee, 2016; Saidi & Aloui, 2010), thiếu các công trình đi sâu làm rõ sự khác biệt giữa hai nhóm phân loại phụ của WB (2024) là nhóm TNTB cao (GNI bình quân đầu người từ 4.845 USD) và nhóm TNTB thấp (GNI bình quân đầu người từ 1.465 USD).
2. Đa số nghiên cứu trước tiếp cận TCH tài chính và phát triển tài chính (PTTC) qua các chỉ số thành phần đơn lẻ (như FDI, nợ quốc tế) mà chưa phản ánh được tính chất đa chiều qua các chỉ số tổng hợp (Alzaidy & cộng sự, 2017; Baharumshah & cộng sự, 2017; Yeboua, 2019; Joo & cộng sự, 2022).
3. Tại Châu Á, các nghiên cứu thực nghiệm đa phần ưu tiên TCH thương mại hơn là TCH tài chính (Thilakaweera, 2012; Hussain & Haque, 2016; Liyanage, 2016), đồng thời còn thiếu vắng các bằng chứng thực nghiệm về ngưỡng điều tiết của PTTC trong mối quan hệ giữa TCH tài chính và TTKT.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia TNTB ở Châu Á, đồng thời kiểm tra vai trò điều tiết của PTTC trong mối quan hệ này, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp. Ba mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

• Mục tiêu 1: Phân tích tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia TNTB ở Châu Á trên toàn bộ mẫu dữ liệu và phân tách theo hai nhóm: quốc gia TNTB cao và quốc gia TNTB thấp.
• Mục tiêu 2: Phân tích vai trò điều tiết của PTTC trong tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia TNTB ở Châu Á thông qua việc kiểm định sự tồn tại giá trị ngưỡng của PTTC và ước lượng tác động ở các miền trước và sau ngưỡng.
• Mục tiêu 3: Đề xuất các hàm ý chính sách liên quan đến TCH tài chính gắn liền với PTTC nhằm thúc đẩy TTKT tại các quốc gia TNTB ở Châu Á.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án giải quyết ba nhóm câu hỏi nghiên cứu tương ứng:

• Nhóm 1: Tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia TNTB ở Châu Á diễn ra như thế nào? Tác động này có sự khác biệt giữa các quốc gia TNTB cao và các quốc gia TNTB thấp hay không?
• Nhóm 2: Vai trò điều tiết của PTTC trong tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia TNTB ở Châu Á diễn ra như thế nào? Vai trò này có sự khác biệt giữa các quốc gia TNTB cao và các quốc gia TNTB thấp hay không?
• Nhóm 3: Cần thực hiện các giải pháp nào để thúc đẩy TCH tài chính gắn với TTKT tại các quốc gia TNTB ở Châu Á? PTTC cần được thúc đẩy như thế nào để khuếch đại tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia này?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của TCH tài chính đến TTKT và vai trò điều tiết của PTTC trong mối quan hệ tác động này.
• Phạm vi không gian: 24 quốc gia TNTB tại khu vực Châu Á theo phân loại của Ngân hàng Thế giới (World Bank - WB), gồm 10 quốc gia TNTB cao và 14 quốc gia TNTB thấp (đây là số lượng quốc gia tối đa có đầy đủ dữ liệu). Nhóm 4 quốc gia thu nhập thấp tại Châu Á không được đưa vào phân tích riêng do thiếu hụt dữ liệu thống kê.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2002–2021 (giai đoạn tối đa đảm bảo tính đầy đủ và cân bằng của bộ dữ liệu bảng).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các chỉ số tổng hợp đo lường TCH tài chính do Viện Kinh tế Thụy Sĩ (KOF) công bố và chỉ số tổng hợp PTTC do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước

Luận án hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu thực nghiệm theo hai mạch chính:

1. Nghiên cứu về tác động của TCH và TCH tài chính đến TTKT:

   • Hướng nghiên cứu TCH tổng thể: Dreher (2006), Rao & Vadlamannati (2009), Ying (2014), Suci (2015), Konyeaso (2016), Tran & Nguyen (2018), Gygli & cộng sự (2019).
   • Hướng nghiên cứu TCH tài chính: Obstfeld & Taylor (2002), Kose & cộng sự (2006, 2010), Saidi & Aloui (2010), Friedrich & cộng sự (2010), Bogdan & cộng sự (2014), Lee (2016), Ze & cộng sự (2023) xác nhận tác động tích cực qua kênh phân bổ vốn và chuyển giao công nghệ. Ngược lại, Svrtinov & cộng sự (2013) chỉ ra rủi ro tổn thương kinh tế từ sự phụ thuộc quá mức vào nguồn vốn nước ngoài.
   • Hướng nghiên cứu sử dụng các chỉ số thành phần đơn lẻ: Nghiên cứu về dòng vốn FDI (Aizenman & cộng sự, 2013; Mehic & cộng sự, 2013; Gui-Diby, 2014; Okada & Samreth, 2014; Doku & cộng sự, 2017; Hayat, 2019; Okwu & cộng sự, 2020), danh mục đầu tư gián tiếp PI (Kose & cộng sự, 2006), nợ quốc tế (Mariano & Villaneuva, 2006; DeLong & Summers, 2012; Ijirsha & cộng sự, 2016; Ndubuisi, 2017; Law & cộng sự, 2021).

2. Nghiên cứu về vai trò điều tiết của PTTC:

   • Các tác giả như Eichengreen (2001), Alfaro & cộng sự (2004), Wei (2006), Prasad & cộng sự (2007), Agbloyor & cộng sự (2014), Alzaidy & cộng sự (2017), Anetor (2020), Gupta & cộng sự (2022), Joo & cộng sự (2022) lập luận rằng hệ thống tài chính nội địa quyết định khả năng hấp thụ nguồn vốn quốc tế.
   • Nghiên cứu về mô hình ngưỡng của PTTC trong việc tiếp nhận các dòng vốn ngoại: Baharumshah & cộng sự (2017), Yeboua (2019).

Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án định vị trọng tâm vào việc giải quyết khoảng trống thực nghiệm tại khu vực Châu Á đối với nhóm các quốc gia TNTB. Khác với các công trình trước đây chỉ sử dụng từng biến đơn lẻ hoặc mẫu dữ liệu gộp không phân tầng, luận án kết hợp chỉ số tổng hợp TCH tài chính (KOF) với chỉ số tổng hợp PTTC (IMF), đồng thời phân tách chi tiết tác động giữa hai nhóm quốc gia TNTB cao và TNTB thấp dưới tác động của hiệu ứng ngưỡng PTTC.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng các lý thuyết kinh tế học nền tảng nhằm thiết lập khung phân tích:

Nhóm lý thuyết	Tác giả & Công trình tiêu biểu	Luận điểm chính được luận án kế thừa
Lý thuyết tăng trưởng cổ điển	Smith (1776), Ricardo (1817)	Nhấn mạnh vai trò của nguồn vốn và lao động đối với quy mô sản lượng.
Lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển	Solow (1956)	Nhấn mạnh vai trò của tích lũy vốn, lao động và yếu tố công nghệ trong TTKT.
Lý thuyết tăng trưởng nội sinh	Romer (1990), Hall & Jones (1999)	Vốn vật chất, vốn con người và đặc điểm thể chế, chính sách là động lực tăng trưởng nội tại.
Lý thuyết tăng trưởng Keynes	Keynes (1936)	Hệ thống tài chính kích thích tiết kiệm và đầu tư dưới sự can thiệp và điều tiết vĩ mô của chính phủ.
Lý thuyết Big Push	Rosenstein-Rodan (1943)	Sự cần thiết của nguồn lực đầu tư quy mô lớn từ bên ngoài để phá vỡ bẫy trì trệ.
Mô hình hai khoảng cách & ba khoảng cách	Chenery & Strout (1966); Bacha (1990), Solimano (1990), Taylor (1994)	Nguồn vốn ngoại lực giúp bù đắp thiếu hụt tiết kiệm, thiếu hụt ngoại tệ và thâm hụt ngân sách.
Lý thuyết phụ thuộc	Prebisch (1950), Frank (1967), Santos (1970), Cardoso & Faletto (1979)	Cảnh báo nguy cơ phụ thuộc kinh tế và bất bình đẳng giữa các nước trung tâm và ngoại vi.
Lý thuyết trung gian tài chính	Gurley & Shaw (1960), Diamond (1984), Allen & Santomero (1998)	Các định chế tài chính giúp giảm thiểu chi phí giao dịch và bất cân xứng thông tin.
Mô hình AK	Pagano (1993), Bailliu (2000), Thiel (2000)	PTTC nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và gia tăng năng suất biên của vốn.
Lý thuyết bất ổn tài chính	Minsky (1986)	Rủi ro chu kỳ bong bóng nợ và bất ổn định khi hệ thống tài chính mở rộng thiếu kiểm soát.
Giả thuyết giai đoạn phát triển	Patrick (1966), Dilek (2019)	PTTC thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển.

Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực nghiệm

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với quy trình phân tích kinh tế lượng:

• Kỹ thuật ước lượng mô hình:
  1. Các mô hình bảng cơ bản: Hồi quy gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  2. Phương pháp Moment tổng quát (GMM): Được đề xuất bởi Arellano & Bond (1991), nhằm xử lý triệt để các khuyết tật của dữ liệu bảng động và kiểm soát hiện tượng nội sinh tiềm ẩn (Doytch & Uctum, 2011).
  3. Mô hình hiệu ứng ngưỡng dữ liệu bảng: Áp dụng phương pháp của Hansen (1999) và Wang (2015) để xác định giá trị ngưỡng nội sinh của PTTC và ước lượng hệ số tác động ở các miền trước và sau ngưỡng.
• Kiểm định tính vững (Robustness checks):
  1. Sử dụng phương pháp hồi quy Bayes (Bayesian estimation theo McNeish, 2016) để đánh giá xác suất và độ tin cậy của các hệ số ước lượng GMM trên mẫu dữ liệu nhỏ.
  2. Thay thế biến TCH tài chính tổng hợp (FG) bằng hai chỉ số thành phần trực tiếp là FDI và đầu tư danh mục quốc tế (PI).
• Nguồn dữ liệu nghiên cứu:
  • Chỉ số TCH tài chính tổng hợp (FG): Thu thập từ Viện Kinh tế Thụy Sĩ (KOF), xác định qua phân tích thành phần chính (PCA) trên 2 trụ cột: TCH thực tế (de facto gồm FDI, PI, nợ quốc tế, dự trữ quốc tế, thanh toán thu nhập quốc tế) và TCH pháp lý (de jure gồm hạn chế đầu tư, độ mở tài khoản vốn, hiệp định đầu tư quốc tế).
  • Chỉ số PTTC tổng hợp: Thu thập từ cơ sở dữ liệu IMF (Svirydzenka, 2016; Čihák & cộng sự, 2013), đo lường qua 3 khía cạnh: độ sâu (depth), khả năng tiếp cận (access) và hiệu quả (efficiency) của cả thị trường tài chính và các định chế tài chính.
  • Kiểm soát tham nhũng: Thu thập từ bộ chỉ số quản trị toàn cầu (WGI) của WB (công bố từ năm 2002).
  • Chỉ tiêu TTKT và các biến kiểm soát khác: Thu thập từ chỉ số phát triển thế giới (WDI) của WB, bao gồm GDP bình quân đầu người, chi tiêu chính phủ và tăng trưởng dân số.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan đề tài luận án

Chương 1 thiết lập tổng thể đề tài nghiên cứu:

• Trình bày lý do lựa chọn nghiên cứu về TCH tài chính tại các quốc gia TNTB ở Châu Á và bối cảnh chuyển dịch kinh tế của Việt Nam.
• Thiết lập hệ thống mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể) và 3 nhóm câu hỏi nghiên cứu.
• Xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu (24 quốc gia TNTB Châu Á, giai đoạn 2002–2021).
• Trình bày khái quát khung phương pháp luận, các điểm mới về mặt khoa học, giá trị thực tiễn và kết cấu 5 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước

Chương 2 cung cấp nền tảng học thuật và lược khảo tài liệu:

• Làm rõ khái niệm TTKT (Samuelson, 1948; Kuznets, 1973; WB) và các phương pháp đo lường GDP, GNP bình quân đầu người.
• Phân tích khái niệm TCH tài chính, phân biệt với tự do hóa tài khoản vốn (IMF, 2013) và hội nhập tài chính (Furstenberg, 1998; Edison & cộng sự, 2002; Prasad & cộng sự, 2003); cấu trúc đo lường chỉ số KOF qua PCA.
• Phân tích khái niệm PTTC theo Levine (2005) và cấu trúc chỉ số 3 chiều của IMF (Svirydzenka, 2016).
• Hệ thống hóa các lý thuyết tăng trưởng cổ điển, tân cổ điển, nội sinh, Keynes, Big Push, mô hình 2 khoảng cách và 3 khoảng cách, lý thuyết phụ thuộc, lý thuyết trung gian tài chính, mô hình AK, lý thuyết bất ổn Minsky và giả thuyết Patrick.
• Tổng thuật các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và trong khu vực, từ đó chỉ ra 3 khoảng trống nghiên cứu chính.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu thực nghiệm:

• Xây dựng sơ đồ khung phân tích và quy trình nghiên cứu logic.
• Thiết lập các giả thuyết nghiên cứu về tác động trực tiếp của TCH tài chính và vai trò điều tiết, hiệu ứng ngưỡng của PTTC đối với TTKT.
• Thiết lập phương trình mô hình nghiên cứu thực nghiệm dạng bảng động.
• Mô tả chi tiết biến số, đơn vị tính, cách đo lường các biến (FG, PTTC, FDI, PI, chi tiêu chính phủ, kiểm soát tham nhũng, tăng trưởng dân số).
• Thuyết minh danh sách 24 quốc gia trong mẫu dữ liệu nghiên cứu.
• Trình bày chi tiết các bước xử lý dữ liệu: kiểm tra tương quan, hồi quy Pooled OLS, FEM, REM, ước lượng hệ thống GMM hai bước, mô hình kiểm định ngưỡng của Hansen & Wang và quy trình kiểm định tính vững Bayes.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 công bố toàn bộ dữ liệu thực nghiệm và thảo luận kết quả:

• Phân tích thống kê mô tả thực trạng TCH tài chính, PTTC và TTKT của 24 quốc gia TNTB ở Châu Á giai đoạn 2002–2021.
• Kết quả kiểm định tương quan và kết quả ước lượng mô hình tác động trực tiếp: TCH tài chính có tác động tích cực đến TTKT ở tất cả các mẫu; hệ số tác động tại nhóm TNTB cao mạnh hơn so với nhóm TNTB thấp.
• Kết quả kiểm định tính vững bằng phương pháp Bayes khẳng định tính nhất quán của kết quả GMM.
• Kết quả ước lượng mô hình ngưỡng bảng xác định giá trị ngưỡng PTTC:
  • Nhóm quốc gia TNTB cao: giá trị ngưỡng $a = 0{,}61$.
  • Nhóm quốc gia TNTB thấp: giá trị ngưỡng $b = 0{,}19$.
• Kết quả ước lượng vai trò điều tiết của PTTC: biến tương tác giữa TCH tài chính và PTTC có hệ số dương có ý nghĩa thống kê; mức độ khuếch đại của PTTC đối với tác động tích cực của TCH tài chính ở nhóm TNTB thấp mạnh hơn đáng kể so với nhóm TNTB cao.
• Thảo luận kết quả tác động của các biến kiểm soát: chi tiêu chính phủ, kiểm soát tham nhũng và tăng trưởng dân số có tác động đáng kể đến TTKT.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính và đưa ra giải pháp chính sách:

• Tóm lược các phát hiện thực nghiệm về tác động trực tiếp, vai trò điều tiết và ngưỡng phát triển tài chính.
• Đề xuất các nhóm hàm ý chính sách liên quan đến TCH tài chính gắn liền với PTTC nhằm thúc đẩy TTKT tại các quốc gia TNTB Châu Á.
• Đề xuất hàm ý chính sách phân loại cho từng nhóm quốc gia TNTB cao, TNTB thấp và hàm ý đặc thù đối với Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp phối hợp về chi tiêu công, nâng cao hiệu quả quản trị, kiểm soát tham nhũng.
• Trình bày hạn chế của luận án và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học

• Hoàn thiện khung lý thuyết phân tích tác động của TCH tài chính đến TTKT có xét đến vai trò điều tiết phi tuyến tính và hiệu ứng ngưỡng của PTTC.
• Cung cấp một lược khảo có hệ thống, tổng hợp đa chiều từ các lý thuyết tăng trưởng cổ điển, tân cổ điển, nội sinh đến các mô hình trung gian tài chính và cấu trúc chỉ số tổng hợp hiện đại.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Bổ sung bằng chứng thực nghiệm chuyên sâu cho nhóm 24 quốc gia TNTB ở Châu Á trong giai đoạn 2002–2021.
• Xác định sự khác biệt về cường độ tác động: TCH tài chính thúc đẩy TTKT ở cả hai nhóm, nhưng tác động trực tiếp ở nhóm TNTB cao mạnh hơn nhóm TNTB thấp.
• Phát hiện mức độ điều tiết của PTTC: PTTC đóng vai trò khuếch đại tác động tích cực của TCH tài chính đến TTKT. Đáng chú ý, mức độ khuếch đại của PTTC ở các quốc gia TNTB thấp mạnh hơn đáng kể so với các quốc gia TNTB cao.
• Xác định cụ thể hai giá trị ngưỡng của chỉ số PTTC:
  • Ngưỡng PTTC của nhóm quốc gia TNTB cao: $a = 0{,}61$.
  • Ngưỡng PTTC của nhóm quốc gia TNTB thấp: $b = 0{,}19$.
• TCH tài chính duy trì tác động tích cực ở cả hai miền trước và sau ngưỡng, nhưng sau khi vượt ngưỡng, hiệu quả thúc đẩy TTKT được gia tăng rõ rệt.

Tóm tắt các phát hiện thực nghiệm chính của luận án:
- Mẫu 24 quốc gia TNTB Châu Á (2002-2021): Tác động của TCH tài chính đến TTKT là dương (+).
- So sánh tác động trực tiếp: Nhóm TNTB cao > Nhóm TNTB thấp.
- Giá trị ngưỡng PTTC xác định:
  + Nhóm TNTB cao: a = 0,61
  + Nhóm TNTB thấp: b = 0,19
- Vai trò điều tiết (Biến tương tác FG * PTTC): Dương (+).
- Mức độ khuếch đại của PTTC: Nhóm TNTB thấp > Nhóm TNTB cao.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

1. Hàm ý về TCH tài chính: Các quốc gia TNTB cần chủ động mở cửa thị trường tài chính có lộ trình, kết hợp thu hút có chọn lọc dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) gắn với chuyển giao công nghệ và phát triển danh mục đầu tư gián tiếp (PI).
2. Hàm ý về PTTC:
   • Đối với các quốc gia TNTB thấp (ngưỡng 0,19): Tập trung ưu tiên mở rộng quy mô hệ thống tài chính, tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cơ bản và nâng cao độ sâu tài chính để nhanh chóng vượt qua ngưỡng 0,19, nhằm tối đa hóa khả năng hấp thụ nguồn vốn quốc tế.
   • Đối với các quốc gia TNTB cao (ngưỡng 0,61): Chú trọng nâng cao hiệu quả hoạt động và tính minh bạch của thị trường tài chính, hoàn thiện hệ thống định chế tài chính và quản trị rủi ro để vượt ngưỡng 0,61.
   • Đối với Việt Nam: Cần duy trì tốc độ mở cửa tài chính, đồng thời tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng, phát triển thị trường chứng khoán đồng bộ nhằm nâng cao mức độ PTTC vượt qua các mức ngưỡng tương ứng.
3. Hàm ý về các biến kiểm soát: Nâng cao hiệu quả chi tiêu chính phủ, đẩy mạnh kiểm soát tham nhũng và minh bạch hóa môi trường đầu tư nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho TTKT.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ theo nội dung luận án công bố:

• Hạn chế về cỡ mẫu và dữ liệu: Do yêu cầu về tính sẵn có và tính cân bằng của chuỗi số liệu (chỉ số kiểm soát tham nhũng WGI bắt đầu đầy đủ từ năm 2002 và chỉ số KOF cập nhật đến năm 2021 tại thời điểm nghiên cứu), luận án chỉ khảo sát 24 quốc gia TNTB tại Châu Á và giai đoạn nghiên cứu dừng lại ở năm 2021; chưa thể bao quát 4 quốc gia thu nhập thấp tại khu vực do dữ liệu của nhóm này còn rất hạn chế.
• Hạn chế về nguồn chỉ số: Các chỉ số tổng hợp TCH tài chính và PTTC phụ thuộc vào phương pháp tính toán và nguồn dữ liệu công bố thứ cấp của KOF và IMF.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Khi nguồn số liệu được cập nhật mới hơn, các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng khung thời gian sau năm 2021, mở rộng phạm vi địa lý hoặc so sánh liên khu vực, đồng thời phân tích sâu hơn các đặc tính thể chế chuyên biệt tác động đến mối quan hệ giữa TCH tài chính và TTKT.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế quốc tế, Kinh tế phát triển. Luận án cung cấp khung tổng quan lý thuyết toàn diện về các trường phái tăng trưởng, cấu trúc đo lường chỉ số tổng hợp của KOF và IMF, cùng quy trình tích hợp mô hình ngưỡng dữ liệu bảng (Hansen, Wang) với phương pháp GMM và kiểm định Bayes.
• Nhà hoạch định chính sách kinh tế và cơ quan quản lý tài chính - tiền tệ: Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng cụ thể về hai mức ngưỡng PTTC ($0{,}61$ và $0{,}19$) giúp các cơ quan quản lý tại các quốc gia TNTB Châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng định hình lộ trình hội nhập tài chính song hành với nâng cao năng lực nội tại của hệ thống tài chính quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng tiêu chí nào để phân loại và lựa chọn mẫu nghiên cứu?

Luận án căn cứ vào tiêu chuẩn phân loại thu nhập của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2024) để chọn toàn bộ 24 quốc gia thu nhập trung bình (TNTB) tại Châu Á có đủ dữ liệu giai đoạn 2002–2021. Mẫu gồm 10 quốc gia TNTB cao (GNI bình quân đầu người từ 4.845 USD) và 14 quốc gia TNTB thấp (GNI bình quân đầu người từ 1.465 USD). Nhóm 4 quốc gia thu nhập thấp tại Châu Á không được đưa vào phân tích riêng do thiếu hụt dữ liệu thống kê.

2. Chỉ số toàn cầu hóa tài chính và phát triển tài chính được đo lường như thế nào trong luận án?

• Chỉ số TCH tài chính (FG) là chỉ số tổng hợp do Viện Kinh tế Thụy Sĩ (KOF) công bố, xác định bằng phương pháp phân tích thành phần chính (PCA) trên hai nhánh: TCH tài chính thực tế (de facto) và TCH tài chính pháp lý (de jure).
• Chỉ số PTTC là chỉ số tổng hợp do IMF công bố, đo lường toàn diện 3 khía cạnh: độ sâu (depth), khả năng tiếp cận (access) và hiệu quả (efficiency) của hệ thống thị trường tài chính và các định chế tài chính.

3. Tác động của TCH tài chính đến TTKT có sự khác nhau như thế nào giữa nhóm TNTB cao và TNTB thấp?

Kết quả ước lượng GMM cho thấy TCH tài chính tác động tích cực đến TTKT ở cả hai nhóm quốc gia, nhưng hệ số tác động trực tiếp ở nhóm quốc gia TNTB cao lớn hơn so với nhóm quốc gia TNTB thấp.

4. Luận án phát hiện giá trị ngưỡng phát triển tài chính (PTTC) là bao nhiêu và có ý nghĩa gì?

Luận án xác định hai giá trị ngưỡng PTTC:

• Đối với nhóm quốc gia TNTB cao: $a = 0{,}61$.
• Đối với nhóm quốc gia TNTB thấp: $b = 0{,}19$. TCH tài chính tác động tích cực đến TTKT ở cả trước và sau ngưỡng, nhưng PTTC đóng vai trò khuếch đại tác động tích cực này. Mức độ khuếch đại của PTTC tại các quốc gia TNTB thấp mạnh hơn đáng kể so với các quốc gia TNTB cao.

5. Luận án sử dụng phương pháp nào để kiểm tra tính vững của kết quả ước lượng?

Tác giả thực hiện kiểm định tính vững qua hai phương pháp: (i) Ứng dụng hồi quy Bayes (Bayesian estimation) để kiểm tra lại các kết quả đã ước lượng bằng GMM; (ii) Thay thế chỉ số tổng hợp TCH tài chính (FG) bằng hai chỉ số thành phần quan trọng là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đầu tư danh mục quốc tế (PI).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đoàn Thị Thu Trang đã cung cấp một công trình nghiên cứu thực nghiệm định lượng toàn diện về mối quan hệ giữa toàn cầu hóa tài chính, phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế tại 24 quốc gia thu nhập trung bình ở Châu Á giai đoạn 2002–2021. Kết quả nghiên cứu khẳng định tác động tích cực của toàn cầu hóa tài chính đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời xác định rõ hai giá trị ngưỡng phát triển tài chính cụ thể ($a = 0{,}61$ cho nhóm thu nhập trung bình cao và $b = 0{,}19$ cho nhóm thu nhập trung bình thấp), trong đó vai trò khuếch đại của phát triển tài chính diễn ra mạnh mẽ hơn ở nhóm thu nhập trung bình thấp. Các phát hiện này cung cấp căn cứ thực nghiệm quan trọng hỗ trợ công tác hoạch định chính sách hội nhập tài chính gắn liền với cải cách hệ thống tài chính tại các nền kinh tế đang phát triển ở Châu Á và Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Toàn cầu hóa (TCH) tài chính là một trong những mục tiêu hàng đầu của các quốc gia khi hướng đến tăng trưởng kinh tế (TTKT) bền vững (Ze & cộng sự, 2023). Bởi vì, thông qua TCH tài chính, các dòng tài chính có thể dễ dàng luân chuyển xuyên biên giới, giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ (Nguyễn Thị Cẩm Vân & cộng sự, 2018; Nguyễn Thị Cẩm Vân, 2020). Qua đó, các quốc gia có thể tiếp cận được nguồn vốn quốc tế, thậm chí là tiếp cận được với công nghệ và phương thức quản lý tiên tiến (Bhanumurthy & Kumawat, 2020; Obstfeld & Taylor, 2002).

Vấn đề này đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia có thu nhập trung bình (TNTB) và thấp, bởi vì các quốc gia này thường bị thiếu hụt vốn và công nghệ (Makun, 2021). Thật vậy, thông qua TCH tài chính, các quốc gia TNTB có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn đầu tư và công nghệ tiên tiến từ các quốc gia phát triển. Đây là những điều kiện thuận lợi để các quốc gia TNTB có thể thúc đẩy TTKT và rút ngắn khoảng cách với các quốc phát triển. Do đó, TCH tài chính có vai trò quan trọng ở các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở các quốc gia TNTB.

Tác động của TCH tài chính đến TTKT có thể được giải thích bởi một số lý thuyết, thường tập trung ở các lý thuyết về TTKT, chẳng hạn như: tăng trưởng cổ điển (Ricardo, 1817; Smith, 1776), tăng trưởng tân cổ điển (Solow, 1956), tăng trưởng nội sinh (Romer, 1990) và tăng trưởng Keynes (Keynes, 1936). Bên cạnh đó, tác động của TCH tài chính đến TTKT có thể bị điều tiết bởi mức độ phát triển tài chính (PTTC) của các quốc gia, vấn đề này đã được gợi mở trong lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Hall & Jones, 1999) và lý thuyết trung gian tài chính (Allen & Santomero, 1998). Trong thực tế, các nghiên cứu thực nghiệm về chủ đề này thường tập trung vào hai hướng chính như sau: (i) phân tích tác động của TCH đến TTKT (như: Dreher, 2006; Konyeaso, 2016; Gygli & cộng sự, 2019; Rao & Vadlamannati, 2009; Suci, 2015; Tran & Nguyen, 2018; Ying, 2014), tồn tại không nhiều nghiên cứu xem xét cụ thể cho TCH tài chính; (ii) phân tích vai trò điều tiết của PTTC trong 1 tác động của TCH tài chính đến TTKT, nhưng hầu hết các nghiên cứu này thường đo lường TCH tài chính và PTTC bằng các chỉ số thành phần riêng lẻ với những hạn chế nhất định (như: Alzaidy & cộng sự, 2017; Baharumshah & cộng sự, 2017; Joo & cộng sự, 2022; Yeboua, 2019), còn thiếu các nghiên cứu xem xét TCH tài chính và PTTC thông qua chỉ số tổng hợp. Một số hạn chế cụ thể trong các nghiên cứu về chủ đề này như sau: - Thứ nhất, các nghiên cứu thực nghiệm về chủ đề này thường xem xét tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia phát triển, mà bỏ qua các quốc gia đang phát triển (Kose & cộng sự, 2006, 2010), ngoại trừ một số nghiên cứu phân tích trên mẫu dữ liệu chung bao gồm cả quốc gia phát triển và đang phát triển (Bogdan & cộng sự, 2014; Lee, 2016; Saidi & Aloui, 2010).

Hơn nữa, các quốc gia đang phát triển còn có thể được phân chia thành các nhóm nhỏ, như: quốc gia TNTB cao, quốc gia TNTB thấp, quốc gia thu nhập thấp. Mỗi nhóm quốc gia này có sự khác nhau nhất định, chẳng hạn: quốc gia TNTB cao có tổng thu nhập quốc gia (GNI) bình quân đầu người từ 4.845 USD, quốc gia TNTB thấp có GNI bình quân đầu người từ 1.465 USD, quốc gia thu nhập thấp có GNI bình quân đầu người từ 1.135 USD trở xuống (World Bank - WB, 2024). Do vậy, tác động của TCH tài chính đến TTKT giữa các nhóm quốc gia này có thể là khác nhau. Tuy nhiên, theo sự hiểu biết của tác giả, còn thiếu vắng các nghiên cứu thực nghiệm làm rõ sự khác nhau trong tác động của TCH tài chính đến TTKT giữa các nhóm quốc gia này, chẳng hạn như sự khác nhau trong tác động này giữa nhóm quốc gia có TNTB cao và TNTB thấp.

Đây là khoảng trống đáng kể trong các nghiên cứu trước, gây ra khó khăn nhất định cho các quốc gia này trong việc xác định các chính sách nhằm thúc đẩy TCH tài chính gắn với TTKT. - Thứ hai, tác động của TCH tài chính đến TTKT có thể phụ thuộc đáng kể vào mức độ PTTC của các quốc gia, nhận định này đã được gợi mở trong một số nghiên cứu trước, như: Eichengreen (2001), Alfaro và cộng sự (2004), Wei (2006), Prasad và cộng sự (2007), Alzaidy và cộng sự (2017), Anetor (2020), Bhanumurthy và Kumawat (2020), Gupta và cộng sự (2022), Joo và cộng sự (2022). Hơn nữa, Prasad 2 và cộng sự (2007) còn cho rằng quá trình TTKT tại các quốc gia phát triển được hưởng lợi từ TCH tài chính, nhưng tác động này ở các quốc gia TNTB và thấp là không đáng kể, một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do thị trường tài chính tại các quốc gia TNTB và thấp còn nhiều hạn chế, làm giảm khả năng hấp thụ nguồn vốn nước ngoài của các quốc gia này. Mặc dù vậy, theo sự hiểu biết của tác giả, tồn tại không nhiều nghiên cứu trước xem xét vấn đề này thông qua việc phân tích tác động của biến tương tác giữa các chỉ số thành phần của TCH tài chính với PTTC đến TTKT (như: Alzaidy & cộng sự, 2017; Joo & cộng sự, 2022), hoặc xác định ngưỡng của PTTC trong tác động của các chỉ số thành phần đại diện cho TCH tài chính đến TTKT (như: Baharumshah & cộng sự, 2017; Yeboua, 2019).

Có thể thấy rằng, phần lớn các nghiên cứu trước thường đo lường TCH tài chính và PTTC thông qua các chỉ số thành phần riêng lẻ, các chỉ số thành phần này gặp phải hạn chế nhất định trong việc thể hiện bản chất đa chiều của TCH tài chính và PTTC. Đặc biệt, còn thiếu vắng nghiên cứu xem xét vai trò điều tiết của PTTC trong tác động của TCH tài chính đến TTKT, mà trong đó, TCH tài chính và PTTC được xem xét toàn diện thông qua chỉ số tổng hợp. Đây là khoảng trống lớn cần được khám phá. Vấn đề này chưa được làm rõ sẽ kéo theo hạn chế nhất định trong việc xác định các giải pháp phù hợp nhằm cải thiện vai trò của TCH tài chính đối với TTKT.

- Thứ ba, tại khu vực Châu Á, còn thiếu các nghiên cứu xem xét vai trò điều tiết của PTTC trong tác động của TCH tài chính đến TTKT, đặc biệt là bằng chứng thực nghiệm ở các quốc gia có TNTB. Hơn nữa, một số ý kiến còn cho rằng các nghiên cứu được thực hiện ở khu vực Châu Á thường tập trung vào TCH thương mại hơn là TCH tài chính (Hussain & Haque, 2016; Liyanage, 2016; Thilakaweera, 2012). Trong khi đó, vai trò quan trọng của TCH tài chính đối với TTKT đã được khẳng định trong các nghiên cứu thực nghiệm khi thực hiện ở các khu vực khác, bao gồm các nghiên cứu với mẫu dữ liệu của các quốc gia phát triển (Kose & cộng sự, 2006, 2010), hoặc với mẫu dữ liệu chung của các quốc gia phát triển và đang phát triển (Bogdan & cộng sự, 2014; Lee, 2016; Saidi & Aloui, 2010). Có thể thấy rằng, tác động của TCH tài chính đến TTKT, cũng như vai trò điều tiết của PTTC trong tác động này có thể luôn 3 hiện hữu trong thực tiễn, nhưng chưa được xem xét đầy đủ ở các quốc gia tại khu vực Châu Á, đặc biệt là tại các quốc gia TNTB.

Điều này dẫn đến hạn chế trong việc đánh giá toàn diện tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia Châu Á, gây khó khăn cho các quốc gia này trong việc xác định các chính sách nhằm thúc đẩy TCH tài chính gắn với TTKT. Nhìn chung, tác động của TCH tài chính đến TTKT là chủ đề nghiên cứu thú vị, đã được nhiều quốc gia và nhà nghiên cứu quan tâm. Mặc dù vậy, chủ đề nghiên cứu này còn một số khoảng trống lớn cần khám khá, đặc biệt là trong việc làm rõ tác động của TCH tài chính đến TTKT tại các quốc gia có TNTB. Theo WB (2024), các quốc gia TNTB bao gồm những quốc gia có TNTB thấp và quốc gia có TNTB cao.

Các quốc gia TNTB thấp có GNI bình quân đầu người từ 1.465 USD, các quốc gia TNTB cao có GNI bình quân đầu người từ 4. Như vậy, đặc điểm chung của các quốc gia này là có mức thu nhập còn hạn chế. Do đó, TCH tài chính trở thành động lực đáng kể trong quá trình thúc đẩy TTKT tại các quốc gia này. 4 70 9000 8000 60 7000 50 6000 40 5000 USD 30 4000 3000 20 2000 10 1000 0 0 GDP bình quân đầu người của các quốc gia thu nhập trung bình cao (USD) GDP bình quân đầu người của các quốc gia thu nhập trung bình thấp (USD) GDP bình quân đầu người của Việt Nam (USD) Toàn cầu hóa tài chính của các quốc gia thu nhập trung bình cao Toàn cầu hóa tài chính của các quốc gia thu nhập trung bình thấp Toàn cầu hóa tài chính của Việt Nam Nguồn: Phân tích của tác giả.1: TCH tài chính, GDP bình quân đầu người trung bình của Việt Nam và các quốc gia TNTB ở Châu Á Tại khu vực Châu Á, TCH tài chính là động lực thúc đẩy TTKT của các quốc gia ở khu vực này, đặc biệt là đối với các quốc gia còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình tiếp cận vốn và công nghệ, như các quốc gia TNTB.

Thực tiễn cho thấy, mức độ TCH tài chính của các quốc gia TNTB cao và TNTB thấp ở khu vực Châu Á có sự chênh lệch đáng kể, kéo theo đó là sự chênh lệch về GDP bình quân đầu người giữa hai nhóm quốc gia này (Hình 1. Tuy nhiên, xu hướng biến động của TCH tài chính và GDP bình quân đầu người tại hai nhóm quốc gia này có sự tương đồng, có nhiều tín hiệu tích cực trong giai đoạn gần đây. Tại Việt Nam, mức độ TCH tài chính của nước ta thấp hơn mức độ trung bình của các quốc gia TNTB thấp trong giai đoạn 2002-2006. Sau đó, mức độ TCH tài chính của Việt Nam đã gia tăng đáng kể và cao hơn so với mức độ trung bình của các quốc gia TNTB thấp, thậm chí là tiệm cận với 5 mức độ trung bình của các quốc gia TNTB cao trong giai đoạn từ năm 2014 đến nay.