PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ hiện đại đang tạo ra những cơ hội và thách thức mà tổ chức, doanh nghiệp phải xem xét trong quá trình hoạt động. Những tiến bộ công nghệ ảnh hƣởng sâu sắc đến mọi mặt của tổ chức (David, 2015), gần nhƣ không có một tổ chức, doanh nghiệp nào có thể đứng ngoài sự phát triển vũ bão của công nghệ. Ứng dụng công nghệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh trở thành điều bắt buộc với doanh nghiệp trong tạo dựng lợi thế cạnh tranh trên thị trƣờng, đặc biệt là với các doanh nghiệp sản xuất (Hoàng Đình Phi, 2020).
Rõ ràng công nghệ mang lại những lợi thế lớn cho tổ chức, doanh nghiệp, tuy nhiên đi cùng với đó là những rủi ro có thể xuất hiện. Cùng với những rủi ro tiềm ẩn đến từ môi trƣờng kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội, hay đến từ bên trong (tài chính, nhân sự, văn hóa…), rủi ro công nghệ đang dần trở thành một biến số có tầm ảnh hƣởng lớn đến hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp (Carroll, 2017). Quản trị rủi ro (QTRR) cần thiết cho mọi tổ chức ở bất kỳ quy mô nào, giúp có các hành động cần thiết với một loạt những rủi ro phát sinh, từ đó hỗ trợ việc đáp ứng các nhu cầu của tổ chức (Trần Hùng và cộng sự, 2017). Tiến bộ công nghệ luôn đi kèm một phần rủi ro tƣơng xứng, do đó cần phải xem xét kỹ lƣỡng các rủi ro công nghệ để có thể đƣa ra quyết định sáng suốt.
Rủi ro công nghệ có thể đƣợc hiểu là tình trạng hoạt động bình thƣờng của tổ chức, doanh nghiệp bị gián đoạn do gặp vấn đề về công nghệ (Anderson và Felici, 2012). Có một số rủi ro công nghệ từ nhỏ đến lớn nhƣ đánh cắp mật khẩu, sự cố bảo mật thông tin, ngừng hoạt động, ngừng cung cấp dịch vụ. Chính vì vậy, dù với quy mô hoạt động nhƣ thế nào, tổ chức, doanh nghiệp cũng cần QTRR công nghệ. Thông qua dự liệu, xem xét kỹ các rủi ro tiềm ẩn có thể làm gián đoạn hoạt động bình thƣờng, tổ chức, doanh nghiệp có thể xác định, giảm thiểu nguy cơ bên ngoài và bên trong.
QTRR công nghệ cho phép tổ chức, doanh nghiệp giảm khả năng xảy ra các sự kiện bất ngờ, ngăn chặn tổn thất kinh tế, danh tiếng, cải thiện quy trình ra quyết định, đảm bảo sự thành công trong hoạt động (Hoàng Đình Phi, 2015). Cơ sở hạ tầng thông tin là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến công tác quản trị cũng nhƣ hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Vì vậy, việc phát triển cơ sở hạ tầng và ứng dụng công nghệ thông tin có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay. Ở quy mô quốc gia, hạ tầng thông tin là một trong mƣời hạ 1 tầng cần phát triển đồng bộ trong hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội quốc gia.
Những năm qua ứng dụng công nghệ thông tin của tỉnh Vĩnh Phúc đã đạt đƣợc kết quả ban đầu, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng của tỉnh. Hạ tầng công nghệ thông tin từng bƣớc đƣợc hoàn thiện, ứng dụng công nghệ thông tin đã triển khai ở nhiều đơn vị, địa phƣơng, an toàn thông tin, an ninh mạng đƣợc bảo đảm. Tuy nhiên, so với yêu cầu đặt ra thì chƣa tƣơng xứng với tiềm năng và vị thế của tỉnh, hạ tầng số chƣa đƣợc củng cố và phát triển theo hƣớng điện toán đám mây, ứng dụng công nghệ thông tin chƣa dựa trên những nền tảng số bảo đảm dễ sử dụng, thuận tiện; chƣa chủ động xử lý đƣợc những vấn đề phức tạp của an ninh mạng; chƣa thu hút đƣợc nguồn nhân lực công nghệ thông tin, an toàn thông tin có chất lƣợng. Thời gian tới, khi Nghị quyết của Ban Thƣờng vụ Tỉnh ủy Vĩnh Phúc về chuyển đổi số, hoàn thiện chính quyền điện tử hƣớng tới chính quyền số và phát triển đô thị thông minh, kinh tế số và xã hội số trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2025, định hƣớng đến năm 2030 đƣợc phê duyệt, nhiệm vụ của ngành Thông tin và Truyền thông sẽ ngày càng nhiều và khó khăn, thách thức, trong đó Trung tâm Hạ tầng thông tin tỉnh Vĩnh Phúc đƣợc xác định là đơn vị nòng cốt trong việc bảo đảm ATTT mạng và xây dựng, phát triển, quản lý tập trung hạ tầng lõi của Chính quyền số tỉnh Vĩnh Phúc.
Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, QTRR công nghệ luôn đƣợc Trung tâm Hạ tầng thông tỉnh Vĩnh Phúc xác định là vấn đề có ý nghĩa quan trọng. Mặc dù đã triển khai một số biện pháp nhằm QTRR công nghệ, hoạt động của Trung tâm vẫn tiềm ẩn phát sinh những rủi ro mới cần đƣợc nghiên cứu, xem xét kỹ lƣỡng. Bên cạnh đó, trải qua tròn 10 năm hoạt động, đến nay chƣa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề QTRR công nghệ tại Trung tâm Hạ tầng thông tin tỉnh Vĩnh Phúc; do đó, lựa chọn tiến hành một nghiên cứu chuyên sâu về công tác QTRR công nghệ tại Trung tâm Hạ tầng thông tin tỉnh Vĩnh Phúc là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn. Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả đã lựa chọn nội dung “Quản trị rủi ro công nghệ trong hoạt động của Trung tâm Hạ tầng thông tin tỉnh Vĩnh Phúc” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình.
Tổng quan tình hình nghiên cứu QTRR đại diện cho một mô hình hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp xác định, đánh giá và quản lý rủi ro ở cấp độ doanh nghiệp. Công nghệ mang lại những lợi thế lớn cho tổ chức, doanh 2 nghiệp, tuy nhiên đi cùng với đó là những rủi ro có thể xuất hiện. Cùng với những rủi ro tiềm ẩn đến từ môi trƣờng kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội, hay đến từ bên trong (tài chính, nhân sự, văn hóa…), rủi ro công nghệ đang dần trở thành một biến số có tầm ảnh hƣởng lớn đến hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp. QTRR công nghệ cho phép tổ chức, doanh nghiệp giảm khả năng xảy ra các sự kiện bất ngờ, ngăn chặn tổn thất kinh tế, danh tiếng, cải thiện quy trình ra quyết định, đảm bảo sự thành công trong hoạt động.
Theo Khan và cộng sự (2016), một số yếu tố thúc đẩy các công ty tham gia vào quá trình QTRR nhƣ: xác suất gặp khó khăn tài chính và chi phí liên quan, hiệu suất thu nhập thấp, cơ hội tăng trƣởng vàtính độc lập của hội đồng quản trị. Bên cạnh đó, một chiến lƣợc quản lý rủi ro phù hợp có thể trở thành lợi thế cạnh tranh hỗ trợ các công ty phát triển (Blanco-Mesa và cộng sự, 2019). Vì vậy, đã có nhiều các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc thực hiện về QTRR nói chung và QTRR công nghệ nói riêng. Nghiên cứu nƣớc ngoài: Reuvid (2012) nhận định QTRR có hiệu quả đã trở nên một chủ đề chính đƣợc đƣa ra thảo luận trong những cuộc họp của hội đồng quản trị.
Các công ty nhận thức rằng trong khi sự liêm chính về quản lý tài chính và tính liên tục trong kinh doanh vẫn mang tầm quan trọng cơ bản, những chủ đề này phải đƣợc xem xét song song với các rủi ro trong thực tế kinh doanh, chẳng hạn nhƣ uy tín và thƣơng hiệu, tuyển dụng, tính khả tín của sản phẩm, sức khỏe và an toàn, tài sản trí tuệ, và chuỗi cung ứng. Các sự cố trong bất kỳ lĩnh vực nào cũng có thể hủy hoại triển vọng tạo ra giá trị và thành công trong kinh doanh. Để QTRR kinh doanh - và đặc biệt là trong môi trƣờng nhiều thách thức – bắt buộc hội đồng quản trị của công ty phải đƣợc cấu trúc để thiết lập sự kiểm soát nghiêm ngặt đối với rủi ro và thực hiện báo cáo minh bạch cho các cổ đông. Việc tuân thủ một cách thụ động những luật lệ và quy định không còn là một chọn lựa đúng đắn.
Tác gủa đã hƣớng dẫn thực tế về những lĩnh vực rủi ro tiềm năng này chứa dựng lời khuyên quý báu cho các giám đốc của mọi công ty, lớn và nhỏ, cung cấp những ý tƣởng căn bản cho việc QTRR một cách tổng quát và dễ hiểu. McConnell (2017) xem xét lĩnh vực chủ đề và quan trọng của QTRR công nghệ chiến lƣợc, hoặc những rủi ro gây ra cho một công ty do không tích hợp công nghệ vào các kế hoạch chiến lƣợc và HĐKD của mình. Tác giả cải thiện việc QTRR công nghệ trong các tổ chức bằng cách tập trung vào các quá trình phát triển các chiến lƣợc công nghệ hoàn toàn gắn liền với các chiến lƣợc của doanh nghiệp. Cuốn sách mang tính thực tiễn cao, bắt nguồn từ các nghiên cứu điển hình trong thế giới thực và nghiên cứu phát triển chiến lƣợc công nghệ và 3 QTRR.
Những kết quả trong cuốn sách đƣợc thiết kế để tiết kiệm đáng kể công sức, thời gian và kết quả là tiền bạc cho các công ty trong việc phát triển danh mục Rủi ro Công nghệ Chiến lƣợc của riêng họ. Tác giả hƣớng tới cấp quản lý cấp cao và hội đồng quản trị, những ngƣời chịu trách nhiệm thiết lập chiến lƣợc và QTRR trong một tổ chức và những ngƣời hành nghề trong lĩnh vực công nghệ và các tổ chức QTRR trong các tổ chức tài chính. Nó cũng hƣớng đến các nhà phân tích và nhà đầu tƣ quan tâm đến việc đầu tƣ vào các tập đoàn lớn dựa trên chiến lƣợc dài hạn của họ. Anderson và Felici (2012) đánh giá các loại nguy cơ kỹ thuật xã hội cho phép mô tả đặc điểm của rủi ro trong đổi mới công nghệ và làm rõ các cơ chế tạo nền tảng cho rủi ro công nghệ nổi lên.
Nghiên cứu này cung cấp nội dung liên ngành về rủi ro trong các hệ thống kỹ thuật xã hội, bao gồm các mối nguy làm nổi bật nhƣ “làm thế nào rủi ro công nghệ vƣợt qua ranh giới tổ chức”, “các quỹ đạo công nghệ và sự tiến hóa phát triển nhƣ thế nào từ việc giải quyết những căng thẳng nổi lên giữa các khía cạnh xã hội của các tổ chức và công nghệ” và “hành vi xã hội hình thành nhƣ thế nào và đƣợc định hình bởi công nghệ”. Tiếp cận đối tƣợng từ nhiều nền tảng học thuật và chuyên nghiệp, cuốn sách là nguồn quan trọng cho những ai muốn hƣởng lợi từ việc tiếp xúc chi tiết và có phƣơng pháp với nhiều góc độ về rủi ro công nghệ.