Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với báo in. Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước đối với báo in hiện nay ở nước ta. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đôi với báo 1n ở nước ta. 5 CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VỚI BAO IN 1.
BAO IN VA VỊ TRÍ, VAI TRO CUA LOẠI HÌNH BAO IN TRONG XÃ HOI VIET NAM 1. Khai niém bao in Thuật ngữ “báo in” được sử dụng trong pháp luật hiện hành với ý nghĩa là một loại hình báo chí. Theo quy định tại Điều 3 Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Báo chí năm 1999 thì “Báo chi nói trong Luật này là bdo chi Việt Nam, bao gồm: báo in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tan), bdo nói (chương trình phát thanh), bảo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện kỹ thuật khác nhau), bao điện tử (được thực hiện trên mang thông tin máy tính) bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài”. Theo Khoản 2 Điều 1 Nghị định 51/2002/NĐ-CP ngày 26 tháng 4 năm 2002 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí thì báo in được định nghĩa như sau: “"Bdo in" là tên gọi loại hình bao chi được thực hiện bằng phương tiện in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn)”.
Từ góc độ nghiên cứu lí luận, để làm rõ khái niệm báo in, cần làm rõ khái niệm báo chí. Hiện nay, ở Việt Nam, các học giả cũng đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về báo chi. Theo tác giả Dương Xuân Son trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí truyền thông đã trích dẫn triết học cổ Hy Lạp: “Chữ báo chí xuất phát từ chữ information có nghĩa là thông tin, thông báo, báo tin và được hiểu như việc tạo ra hình thái giúp cho sự hiểu biết của con người về thé giới xung quanh dang tôn tại bằng việc lấy hiện thực khách quan để phản ánh một cách liên tục, xuyên suốt trong quan hệ chặt chẽ giữa nhà báo - tác phẩm - công chúng”5. Tac giả quyền sách này cũng cho rằng: “Báo chi bao gém tất cả các tổ chức thông tin thuật những loại hình khác nhau (xuất bản, radio, vô tuyến truyền hình.) và ở những cấp độ khác nhau từ trung ương đến địa phương, với ý nghĩa là tất cả các phương tiện thông tin đại chúng ”.
Dương Xuân Sơn (1995), Cơ sở lý luận báo chi truyền thông, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội, tr. 7 Dương Xuân Sơn (1995), Cơ sở lý luận báo chi truyền thông, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội, tr. 6 Trong Ti điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học định nghĩa báo chí là “bdo và tạp chí; xuất bản phẩm định kỳ “3. Theo cuốn từ điển này thì báo được định nghĩa là “xudt bản phẩm định kỳ in trên giấy khổ lớn, đăng tin, bài tranh ảnh dé thông tin, tuyên truyền; hình thức thông tin tuyên truyền có tinh chất quan ching và nội bộ, bằng các bài viết, tranh vẽ trực tiếp trên giấy, trên bảng, v.””: tạp chí được định nghĩa là “xuất bản phẩm định kỳ, đăng nhiều bài do nhiều người viết, đóng thành tập thường có khổ nhỏ hơn báo”'", Còn tác giả Trần Hữu Quang trong cuốn Xã bội hoc báo chí với quan điểm cho rằng báo chí là một loại hình truyền thông đã định nghĩa: “7ruyên thông là một quá trình truyền đạt, tiếp nhận và trao đổi thông tin nhằm thiết lập các môi liên hệ giữa con người với con người "1.
Xuất phát từ vai trò, chức năng của báo chí Việt Nam, Luật Báo chí năm 1989 đưa ra định nghĩa: “Báo chí ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội ; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội; là diễn đàn của nhân dân”. Từ quan điểm của các học giả nghiên cứu lí luận về báo chí và cách tiếp cận của pháp luật hiện hành về báo chí, ở mức độ khái quát có thể đưa ra định nghĩa: Báo chí Việt Nam là một phương tiện truyền đạt, chia sẻ thông tin mang tính đại chúng giữa các chủ thé trong xã hội, là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Dang, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội với công chúng. Báo In là một loại hình báo chí, bên cạnh những đặc tính chung của báo chí, nội hàm khái niệm báo in còn bao gồm các yếu tô như: - Là những ấn phẩm định kỳ chuyên tải những nội dung thông tin mang tinh thời sự, nghiên cứu, giải trí về mọi mặt của đời sống xã hội; - Là sản phẩm hang hóa đặc biệt, báo in còn phải đáp ứng yêu cau, quy định cụ thé về chất lượng, nội dung, hình thức, giá cả, số lượng phát hành, phạm vi phát hành va đây là những van dé được quy định cụ thê trong giấy phép hoạt động báo chí do cơ quan quản lý nhà nước vê báo chí câp cho cơ quan báo chí đông; thời kiêm soát việc thực hiện * Viện Ngôn ngữ hoc (2010), Tir điển tiếng Việt, Nxb Từ điển Bách khoa, tr. ° Viện Ngôn ngữ hoc (2010), Tir điển tiếng Việt, Nxb Từ điển Bách khoa, tr.
'© Viên Ngôn ngữ học (2010), Tir điển tiếng Việt, Nxb Từ điển Bách khoa, tr. !! Trần Hữu Quang (2006), Xã hội học báo chí, Nxb Trẻ, tr. 7 thường xuyên. Bản thân cơ quan báo chí cũng có trách nhiệm định kỳ báo cáo việc thực hiện.
Báo in nước ta có những đặc điểm riêng biệt sau: - Đặc điểm về chính trị: Báo in tác động sâu sắc vào tư tưởng, nhận thức, tình cảm và thái độ của công chúng: góp phần hình thành và định hướng tư tưởng, nhận thức, tình cảm và lối sống của độc giả. Bên cạnh việc giúp cho độc giả nâng cao tri thức, thỏa mãn nhu cầu giải trí, ở nước ta, báo 1n còn là công cụ lợi hại trong đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, chính trị. Vì đặc điểm này, ở Việt Nam không có báo chí tư nhân như một số nước trên thế ĐIỚI. Do vậy, những cơ quan báo chí xuất bản những ấn phẩm có chất lượng cao, có lượng độc giả đông đảo thường có vị thế cao trong xã hội, có khả năng tác động đến chủ trương, chính sách của nhà nước, quyết sách của cơ quan công quyên.
Nhà nước ta cũng thông qua các cơ quan báo chí dé thông tin đến cho công chúng các chủ trương, chính sách, pháp luật của nhà nước. Điều này thê hiện ở việc nhiều báo ra hàng ngày, báo có số lượng phát hành lớn thường có chuyên trang pháp luật; sau khi các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đều được đăng trên Công báo. Đặc điểm này đã được thé hiện trong phần nhiệm vụ của báo chí là “tuyén fruyễn, pho biến, góp phan xây dung và bảo vệ đường lỗi, chủ trương, chính sách của Dang, pháp luật của Nhà nước” tại Khoản 2 Điều 6 Luật Báo chí và “phản ánh và hướng dan dw luận xã hội” tại Khoản 3 Điều 6 Luật Báo chi. - Đặc điểm về hình thức thể hiện: Báo in chuyên tải nội dung thông tin bằng hình thức văn bản in, bao gồm chữ và hình ảnh.
Toàn bộ những nội dung này xuất hiện đồng thời và được người đọc tiếp nhận băng thị giác. Cách tiếp nhận thông tin của người đọc là chủ động: từ việc lựa chọn tờ báo có tôn chỉ, mục đích phù hợp với sự quan tâm của mình cho đến thời gian đọc, trình tự đọc và cách thức đọc. Xuất phat từ đặc điểm về hình thức thé hiện mà so với các loại hình báo chí khác, báo in đòi hỏi tính chính xác cao hơn vì nội dung thông tin đã được in ra giấy: Khi tờ báo đã phát hành đến tay ban đọc thì không có khả năng rút bài, thay đôi nội dung như báo 8 điện tử; bạn đọc có thé dé dang lưu trữ lai thông tin, co quan quản lý nha nước về báo chí có thể dễ dàng lưu trữ, kiêm chứng nội dung và xử lý vi phạm nếu thông tin sai sự thật mà không cần các trang thiết bị điện tử phức tạp có thể ghi lại nội dung thông tin như đối với báo hình, báo nói. Do báo in chỉ xuất hiện ở một thời điểm cụ thể (thời gian phát hành) nên không thể nhanh chóng, liên tục cung cấp, cập nhật diễn biến thông tin của các sự kiện cho bạn đọc như các loại hình báo chí khác.
Phương thức chuyền tải nội dung thông tin đơn điệu dé làm ban đọc cảm thấy nhàm chán. Đối tượng tiếp nhận thông tin phải là những người biết chữ dẫn tới sự hạn chế về số lượng độc giả. Việc phát hành bằng hình thức trao tay thường dẫn đến sự chậm trễ, đặc biệt khi phát hành báo đến vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn vì lệ thuộc vào phương tiện vận chuyên, chuyên chở, nhân lực làm công tác phát hành. Phát hành định ky cũng là đặc điểm phân biệt giữa báo in với các loại hình báo chí khác.
Người đọc chỉ có thê đón nhận thông tin trên báo vào một thời điểm nhất định (thời điểm này được quy định trên giây phép). Về đặc điểm này, báo in ở nước ta (bao gồm các loại hình: báo, tạp chí và bản tin thời sự, bản tin thông tan - của Thông tan xã Việt Nam) được phát hành hàng ngày, nhiều kỳ một tuần, hàng tuần, hàng tháng hoặc hàng quý. - Đặc điểm là sản phẩm hàng hóa: Bên cạnh đặc điểm mang tính chính trị, một ấn phẩm báo chí là một sản phẩm hàng hóa tuân theo quy luật thị trường báo chí: Vừa mang tính sáng tạo về tinh thần nhằm thỏa mãn nhu cầu thưởng thức thông tin của độc giả, vừa là một loại dịch vụ xã hội. Là một sản phẩm, báo in được sản xuất ra tuân theo một quy trình trình chặt chẽ, từ việc toa soạn tiếp nhận thông tin, xử lý thông tin, viết, biên tập nội dung, trình bày, sau đó được lãnh đạo co quan báo chí duyệt lại toàn bộ nội dung trước khi in rồi mới chính thức được in va phát hành đến tay độc giả.
Sản phẩm báo in cũng được hạch toán, như những sản phâm hàng hóa trên thị trường, bao gồm các loại chi phí theo định mức được nhà nước quy định. Báo in còn là một sản phẩm hàng hóa đặc biệt vì được hưởng chính sách trợ giá của nhà nước.