Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG NGỪA TẢO HÔN CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN THAM GIA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới khi nghiên cứu về gia đình nói chung, về gia đình các dân tộc thiểu số, các phong tục tập quán, giá trị, chuẩn mực, định hướng giá trị nói riêng đã và đang là mảng vấn đề được nhiều người quan ở nhiều góc độ khác nhau. Trong xã hội có những biểu hiện lệch chuẩn như kết hôn sớm, tình trạng bạo lực gia đình đã được các học giả đề cập trong các công trình nghiên cứu tại các phương tiện thông tin đại chúng.
Báo cáo thường niên, Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA) ngày 8/10/2003 đã đưa ra tuyên bố: “Kết hôn sớm, có thai ngoài ý muốn và HIV/AIDS ở độ tuổi vị thành niên trên thế giới đang là mối đe dọa cho sự phát triển và chúng ta cần phải chiến đấu chống lại giống như cuộc chiến chống nghèo đói” (dẫn theo [44]). Đó là nhận thức về hậu quả nghiêm trọng của hiện tượng tảo hôn đối với việc thực hiện quyền của phụ nữ và trẻ em. Cuộc sống xã hội càng văn minh thì xu hướng kết hôn sớm lại giảm. Với các nước có nền kinh tế phát triển, tuổi kết hôn thường muộn hơn so với thế hệ trường, hiếm các trường hợp kết hôn trước tuổi quy định.
Trong khi đó, các nước kinh tế kém phát triển, ở các vùng nông thôn có trình độ dân trí thấp thường xuyên xảy ra tình trạng tảo hôn. Theo UNICEF trong thời gian gần đây có đến 74% bé gái vùng Amhara bị ép lấy chồng trước 15 tuổi, nguyên nhân được xác định chủ yếu là do người dân quá nghèo khổ, cha mẹ muốn gả con để họ và con khỏi bị chết đói. Quan niệm của người dân ở vùng này cho rằng tảo hôn là một hiện tượng bình thường, đó là một tục lệ tồn tại đã lâu 7 trong lịch sử, họ sợ bị mang tiếng xấu nếu không tìm được chỗ gửi gắm con gái trước tuổi thành niên, sợ con mình sẽ phải sống độc thân suốt đời và không được cộng đồng thừa nhận. Thêm vào đó là vấn đề trinh tiết, cha mẹ của bé gái sợ mình không có khả năng bảo vệ được con gái, nếu bị hãm hiếp thì dẫn đến khổ cho cả gia đình [54].
Nghiên cứu của Jain, Saranga, and Kathleen Kurz (2007), đưa ra những hiểu biết mới về ngăn ngừa tảo hôn: Phân tích toàn cầu về các yếu tố và chương trình. Kết quả của nghiên cứu cho cái nhìn tổng quan về nạn tảo hôn trên thế giới, phân tích các tác động các yếu tố làm ảnh hưởng đến tảo hôn như: chính sách của chính phủ, địa phương; biện pháp tuyên truyền, giáo dục pháp luật; chính sách đầu tư cho phát triển vùng khó khăn; phong tục và tập quán; trình độ hiểu biết; nghèo đói. Thêm vào đó nhóm tác giả đưa ra phân tích một số chương trình cải thiện tình trạng tảo hôn [48]. Bài báo của Santhya, K., Usha Ra, Rajib Acharya, Shireen J.
Jejeebhoy, Faujdar Ram, and Abhishek Singh (2010) đã chỉ ra: Mối liên hệ giữa tảo hôn và kết quả sức khỏe sinh sản và hôn nhân của phụ nữ trẻ: Bằng chứng từ Ấn Độ. Tòa án tối cao Delhi - Ấn Độ đưa ra những phán quyết nghiêm khắc để trừng phạt những người vi phạm Luật nghiêm cấm Hôn nhân trẻ em. Bất cứ trường hợp kết hôn giữa nam dưới 21 tuổi và nữ dưới 18 tuổi sẽ bị tuyên án là vô hiệu. Trẻ em gái đều có quyền tiếp cận với Tòa án theo mục 3 điều luật này để tìm kiếm việc bảo vệ các quyền của mình thông qua hệ thống tư pháp.
Tuy nhiên, nếu trong trường hợp hôn nhân với trẻ em gái dưới 16 tuổi được coi là đủ yếu tố cấu thành hành vi phạm tội theo điều 376 của Bộ luật Hình sự Ấn Độ và sẽ bị truy tố, xét xử [53]. Báo cáo của UNICEF đã chỉ thêm rằng, trong sáu quốc gia Tây Phi có 44% phụ nữ được điều tra trong khoảng tuổi từ 20 - 24 ở Niger đã kết hôn khi dưới 15 tuổi, nguyên nhân là do bản thân người con gái phải theo văn hóa truyền thống, củng cố mối quan hệ giữa các cộng đồng và bảo vệ các cô gái 8 để không mang thai ngoài giá thú. Khi đó người cha là người đưa ra các quyết định về thời gian và sự lựa chọn đối tượng kết hôn [54]. Một số quốc gia có nạn tảo hôn đáng chú ý như tại Bangladesh, các cô gái đã phải kết hôn ngay sau khi dậy thì, một phần bảo vệ sự thuần khiết tình dục của các cô gái và một phần để giải phóng cha mẹ của họ từ một gánh nặng kinh tế.
Quốc gia Albania, các gia đình ở khu vực nông thôn giảm nghèo đói bằng cách khuyến khích con gái mình kết hôn sớm với những người có tiềm năng kinh tế để có công ăn việc làm và để tránh các mối đe dọa bị bắt cóc. Ở Yemen, gần 50% các cô gái làm hôn thú trước 18 tuổi, một số từ lúc 8 tuổi. Trên thực tế, luật tại Yemen cho phép các thiếu nữ, con gái làm hôn thú bất cứ vào tuổi nào, nhưng cấm việc giao du tình dục với họ cho tới khi họ đủ phát triển [23]. Khảo sát của Liên Hợp Quốc vào năm 2012 cho biết: có đến 30% phụ nữ ở Guatemala kết hôn trước lứa tuổi qui định và 39.000 trẻ em kết hôn mỗi ngày ở Ấn Độ.
Nạn tảo hôn trở nên rất phổ biến ở những khu vực có tỉ lệ mù chữ cao, vùng nông thôn. Đa số, những cô gái bị ép bỏ học và kết hôn với những người đàn ông lớn tuổi hơn mình, có khi là gấp đôi số tuổi của các em. Trong công trình của Myers, Juliette (2013), nêu lên vấn đề “cởi trói” tình trạng các quốc gia “mong manh”. Bài viết nhận định: Nạn tảo hôn phổ biến nhất ở Nam Á và khu vực cận Sahara ở châu Phi, Niger, Bangladesh và Ấn Độ là những quốc gia có tỷ lệ tảo hôn cao, trong đó Niger có tỷ lệ cao nhất thế giới.
Nạn tảo hôn thường phổ biến ở các đất nước nông nghiệp và nghèo nàn, và những hệ quả của nó càng làm nghèo đói trở thành một tình trạng dai dẳng. Các cô dâu trẻ phải nghỉ học, bị tước đoạt giáo dục và những công việc ý nghĩa. Họ phải chịu những nguy cơ về sức khỏe liên quan tới những hành vi tình dục sớm và sinh đẻ, dẫn tới tỷ lệ tử vong ở bà mẹ và trẻ em cao, cũng như những bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao gồm HIV. Họ có nhiều khả năng trở thành những nạn nhân của bạo hành gia đình, lạm dụng tình dục và cô lập xã hội.
Để thành công trong cuộc chiến chống nạn tảo hôn, trước hết 9 phải khắc phục tình trạng đói nghèo, lạc hậu, bất bình đẳng giới, bất bình đẳng xã hội, phân biệt đối xử giữa các sắc tộc, vùng miền và giai cấp, đồng thời phải làm tất cả để nâng cao dân trí cho toàn xã hội [51]. Năm 2015, trong báo cáo của tổ chức Plan International et. Al đã đưa ra nghiên cứu chung về tảo hôn tại châu Á cho thấy tại châu Á, tình trạng tảo hôn còn rất phổ biến, các quốc gia như ở khu vực Trung Á, Đông Nam Á thường kết hôn sớm, tạo ra gánh nặng cho chính phủ, nó cho thấy các chính sách về hôn nhân chưa thực sự bền vững [52].Thêm vào đó tổ chức UNICEF (công bố năm 2015) đã phản ánh tình trạng nghèo đa chiều khi xảy ra nạn tảo hôn của trẻ em dân tộc thiểu số, kết quả nghiên cứu phản ánh các động lực ảnh hưởng và thách thức mà các quốc gia đang đối mặt.Trong nghiên cứu của Johansson N (2015) đã nhận định về nguyên nhân của nạn tảo hôn và đưa ra giải pháp khả thi [49]. Nghiên cứu của WB (2017) đã chỉ ra những nghiên cứu về tác động của tảo hôn sớm đến nền kinh tế.
Nghiên cứu nhận định: Tảo hôn khiến khả năng kiếm sống hoặc đóng góp về kinh tế cho gia đình là rất thấp dẫn đến tỷ lệ đói nghèo ngày càng tăng cao [55]. Công trình của Brown, Dan (2016) về "Kết hôn sớm ở Việt Nam: Ai kết hôn sớm và kết hôn sớm có liên quan gì?" đã cho cái nhìn sinh động về tình trạng kết hôn sớm ở các dân tộc thiểu số ở Việt Nam: Thực trạng tảo hôn có ở 63 tỉnh, thành phố nhưng nhiều nhất vẫn là ở các tỉnh miền núi. Trong những năm qua, các cấp chính quyền ở các tỉnh có tình trạng này vẫn đẩy mạnh tuyên truyền, kết quả ban đầu là tình trạng tảo hôn giảm xuống rõ rệt. Tuy nhiên, tại một số vùng sâu vùng xa, tình trạng này lại có xu hướng gia tăng.
Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà hiện nay việc nam nữ kết hôn trước độ tuổi luật định (tảo hôn) vẫn diễn ra phổ biến ở một số vùng miền trên cả nước, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, miền núi, những nơi trình độ dân trí còn thấp, chất lượng cuộc sống không được đảm bảo. Tảo hôn không những thể 10 hiện sự cổ hủ, lạc hậu của chế độ cũ mà nó còn là nguyên nhân cản trở sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội [46]. Ở Indonexia, vào năm 2017 có khoảng 14% phụ nữ kết hôn khi chưa tròn 18 tuổi và 1% kết hôn trước 15 tuổi. Báo cáo về tảo hôn đầu tiên của Indonesia thực hiện bởi chính quyền và UNICEF năm 2016 khẳng định tảo hôn là vi phạm nghiêm trọng quyền con người của trẻ em gái, bao gồm quyền đi học, quyền sức khỏe, quyền có thu nhập trong tương lai và quyền được đảm bảo an toàn.
Tình trạng tảo hôn ở Gambia và Tanzania được đề cập đến trong nghiên cứu của Jouhki J, Stark L (2017), kết quả nghiên cứu cho biết nguyên nhân và động cơ của việc kết hôn sớm tại hai quốc gia trên, trong đó nhấn mạnh vào vai trò của Luật pháp. Tảo hôn không chỉ đặt tương lai của trẻ em trước nhiều nguy cơ mà còn đe dọa đến sự phát triển, hòa bình và thịnh vượng của gia đình, cộng đồng và toàn thế giới. Những “cô dâu trẻ con” khi kết hôn quá sớm, cơ thể của các em chưa phát triển hoàn thiện, chưa sẵn sàng cho việc sinh nở, do vậy đặt các em trước rất nhiều nguy cơ.