CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PNBLHĐ CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu ngoài nước Nghiên cứu của Munevver (2015) đã thực hiện nghiên cứu trong khoảng thời gian một năm tại các trường trung học cơ sở quận Ankara (Pursaklar) và İzmir (Buca). Hàng tháng trong khoảng thời gian một năm, ban giám hiệu và giáo viên trong nhóm nghiên cứu được hỗ trợ tập huấn và hướng dẫn.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, thái độ của ban giám hiệu và giáo viên về giảm thiểu vấn đề bạo lực học đường có ảnh hưởng tích cực đến thành tích học tập của học sinh [21]. Trong nghiên cứu của mình, Sandra và các cộng sự (2015) đã phân tích các hành động quản lý để ngăn ngừa và giảm bạo lực học đường tại các trung tâm giáo dục trong hệ thống trường học Chile. Với phương pháp định lượng, thiết kế mô tả cắt ngang với bảng câu hỏi dành cho 1410 học sinh, 10-14 tuổi. Kết quả đã chỉ ra những điểm mạnh và điểm yếu của việc quản lý để ngăn chặn bạo lực, từ đó, nghiên cứu đề xuất các khuyến nghị và các hàm ý chính sách về quản lý trường học để giảm thiểu bạo lực học đường ở trường trung học cơ sở [22].
Nghiên cứu của nhóm tác giả Soraya và cộng sự (2017) đã hoàn thành đánh giá một cách có hệ thống các biện pháp can thiệp nhằm giảm bốn hình thức bạo lực học đường: (a) bạo lực đồng đẳng; (b) trừng phạt thân thể; (c) bạo lực giữa học sinh với giáo viên và (d) bạo lực giữa giáo viên với học sinh [23]. Trong khi đó, Tshilidzi (2018) xem xét việc giảm thiểu bạo lực học đường từ quan điểm quản lý. Nghiên cứu phân tích những quan điểm của giáo viên, hiệu trưởng, người học và các thành viên của cơ quan quản lý trường học (SGBs) đến bạo lực học đường. Các phát hiện cho thấy rằng, hầu hết các trường học vẫn được điều hành theo một cách thức độc đoán.
Kết quả thấy rằng phong cách quản lý trường học độc đoán được thực hành dường như khuyến khích sự tồn tại của bạo lực trong trường học [25]. Xem xét vấn đề quản lý bạo lực học đường dưới góc nhìn của giáo viên ở trường học, Tamilarasi (2019) cho rằng, bạo lực học đường là một vấn đề nghiêm trọng trong trường học ngày nay. Nó đang gia tăng nhanh chóng ở Ấn Độ. Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa hoặc giảm thiểu bạo lực trong học đường.
Khảo sát cho thấy 12,4% học sinh đã từng bị bạo lực học đường trong năm 2017. Mục đích của nghiên cứu này là đánh giá hiệu quả của chương trình phòng chống bạo lực học đường trên cơ sở kiến thức về quản lý bạo lực học đường của giáo viên. Một thiết kế bài kiểm tra trước khi thử nghiệm trước một nhóm đã được sử dụng để xác định kiến thức về quản lý bạo lực học đường của 30 giáo viên nhà trường. Kết quả cho thấy, có 24 (80%) giáo viên phổ thông có kiến thức đầy đủ về quản lý bạo lực 6 học đường theo chương trình phòng chống bạo lực học đường.
Có một sự khác biệt đáng kể được tìm thấy trong điểm số kiến thức sau chương trình phòng ngừa dựa trên trường học. Kết luận rằng, kiến thức của giáo viên phải được nâng cao để giảm thiểu bạo lực học đường hiện nay [24]. Các nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam Bạo lực và bạo lực học đường đã xuất hiện từ rất lâu từ lúc các phương tiện thông tin đại chúng chưa phát triển đã có, tuy nhiên chưa được đưa tin rộng rãi. Thực chất Bạo lực học đường không phải là vấn đề mới, nhưng mức độ và tính chất của hành vi này ngày càng nguy hiểm, phức tạp hơn.
Nó trở thành một trong những nguyên nhân chính gây đau khổ cho các nạn nhân. Bạo lực học đường có thể xảy ra ở tất cả các địa phương từ thành phố đến nông thôn, ở các bậc học, từ học sinh mầm non, học sinh tiểu học, học sinh trung học cơ sở, học sinh trung học phổ thông và đối với cả sinh viên cao đẳng và đại học. Tuy nhiên, trong một thời gian dài chúng ta đã xem nhẹ những hành vi bạo lực, bạo lực học đường. Thậm chí, một số cá nhân còn xem đó là một phần tự nhiên của quá trình phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi học trò nên những nghiên cứu về vấn đề này chỉ tập trung vào việc tìm hiểu những hành vi bạo lực đối với trẻ em ở trong gia đình, ở ngoài xã hội.
Mặt khác, bạo lực học đường chỉ được nghiên cứu lồng ghép trong các công trình nghiên cứu về bạo lực đối với trẻ em nói chung. Đây cũng chính là nguyên nhân làm cho nghiên cứu về bạo lực học đường còn mang tính ban đầu và thiếu sự hệ thống, chuyên sâu trên bình diện khái niệm và cả thực tiễn,. Trong những năm gần đây, bạo lực học đường đã được nhiều tác giả, tổ chức nghiên cứu, có thể kể đến một số tác phẩm, một số cuộc hội thảo về bạo lực học đường như: Luận văn Thạc sỹ giáo dục học của tác giả Hoàng Thị Hoài Thu “Nghiên cứu thực trạng bạo lực học đường ở các trường THPT tỉnh Thái Nguyên” năm 2011 Bạo lực học đường ở Việt Nam hiện nay nhìn từ góc độ tâm lý học (Nguyễn Thị Thanh Bình, Nguyễn Thị Mai Lan (2013). Hội thảo khoa học “Thực trạng và giải pháp ngăn chặn bạo lực học đường trong trường phổ thông” được Đại học sư phạm TPHCM tổ chức ngày 24/12/2014, với sự góp mặt ngành giáo dục nhiều tỉnh, thành phía nam đã vạch ra những vấn đề cốt lõi của thực trạng này [16] Viện khoa học giáo dục Việt Nam đã tổ chức tọa đàm “Bạo lực học đường- Nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” vào ngày 25/03/2015, đã thu hút được nhiều chuyên gia về tâm lý học đường, bạo lực học đường trong và ngoài Viện, các đơn vị truyền thông, cùng các cán bộ nghiên cứu của Viện.
Mục tiêu của buổi tọa đàm là nhận diện đúng bản chất của bạo lực học đường dưới góc nhìn của Tâm lý học, Giáo dục học và Xã hội học; từ đó phân tích các nguyên nhân dẫn đến thực trạng bạo lực học đường như hiện nay, nhằm đề xuất một số giải pháp giáo dục và phòng ngừa hành vi 7 bạo lực học đường. Tạp chí Giáo dục, Số 483 (Kì 1 tháng 8/2020), tr 61-64; bìa 3 của tác giả Đinh Ngọc Đông – Nguyễn Bá Phu “Thực trạng hoạt động giáo dục phòng, chống bạo lực học đường ở các trường THCS huyện Cư Jút, tỉnh Đăk Nông” Tạp chí Giáo dục, Số 491 (Kì 1 tháng 12/2020), tr 22-27; của tác giả Nguyễn Thị Mai Hương “Một số biểu hiện ứng phó tiêu cực của học sinh bị bạo lực học đường tại các trường THCS ở Thành phố Hà Nội” Nói chung trên thế giới và ở Việt Nam vấn đề bạo lực học đường đang là vấn đề được xã hội quan tâm và đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, các hội thảo đã được tổ chức để thảo luận nghiên cứu về bạo lực học đường đã mô tả hiện trạng và tính chất hành vi bạo lực học đường, xem xét nguyên nhân, hiệu quả của nó và đề ra các giải pháp khắc phục đối với gia đình – nhà trường – xã hội. Tuy nhiên trên địa bàn huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề bạo lực học đường. CÁC KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI 1.
Khái niệm quản lý giáo dục 1. Khái niệm Quản lý Khái niệm quản lí là một khái niệm rộng, trên cơ sở cách tiếp cận khác nhau mà được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.Taylor thì quản lí là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất, rẻ nhất. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì quản lí là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lí) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến.[15] Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì quản lí là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lí (người quản lí) đến khách thể quản lí (người bị quản lí) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Theo quan điểm hệ thống: Quản lí là hoạt động có sự tác động qua lại giữa hệ thống và môi trường, do đó quản lí được hiểu là nhằm đảm bảo hoạt động của hệ thống trong điều kiện có sự biến đổi liên tục của hệ thống và môi trường, là chuyển hệ thống tới trạng thái mới thích ứng với những hoàn cảnh mới.
Tóm lại, bàn về khái niệm quản lí, các tác giả đều thống nhất chung là: Quản lí là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt mục tiêu đề ra trong điều kiện biến động của môi trường. Khái niệm Quản lý giáo dục Theo sơ đồ phân loại khoa học của B.M Kêdrop thì quản lí giáo dục thuộc ngành khoa học xã hội. Do mỗi phương thức xã hội đều có một cách quản lí khác nhau, cho nên khái niệm quản lí giáo dục đã ra đời và hình thành từ nhiều quan niệm 8 khác nhau. Ở Việt Nam, quản lí giáo dục cũng là một lĩnh vực được đặc biệt quan tâm.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã nêu: “Quản lí giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí nhằm đưa ra hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất”. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lí giáo dục thực chất là tác động đến nhà trường, làm cho nó tổ chức tối ưu được quá trình dạy học, giáo dục thể chất theo đường lối, nguyên lý giáo dục của Đảng, quán triệt được những tính chất trường trung học xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bằng cách đó tiến tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái chất lượng mới ” [15]. Theo tác giả Đỗ Hoàng Toàn: “Quản lí giáo dục là tập hợp những biện pháp tổ chức, phương pháp giáo dục, kế hoạch hóa tài chính, cung tiêu, .