PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY

Nghiên cứu về phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc. Giải pháp nâng cao nhận thức pháp luật, xây dựng cộng đồng văn minh, tuân thủ pháp luật.

• Tác giả: Lò Châu Thỏa
• Người hướng dẫn: Trần Đình Thắng
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài về những vấn đề có liên quan đến đề tài
• 1.3. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu đề tài và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THÁI
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái
• 2.2. Mục đích, chủ thể, đối tượng, nội dung và hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ, VĂN HÓA, XÃ HỘI VÀ THỰC TRẠNG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội vùng Tây Bắc
• 3.2. Thực trạng phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc
• 4.2. Giải pháp phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Phổ Biến Giáo Dục Pháp Luật 55

Công tác phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL) là một lĩnh vực được nhiều học giả trong và ngoài nước quan tâm. Các công trình nghiên cứu, bài báo khoa học, và đề tài nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề này ở nhiều cấp độ khác nhau, đạt được nhiều kết quả quan trọng. Các nghiên cứu có thể chia thành ba nhóm chính: các công trình về PBGDPL nói chung, các nghiên cứu về dân tộc Thái và các nghiên cứu về Tây Bắc liên quan đến PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái. Trước năm 1980, các tác giả chủ yếu tập trung vào GDPL cho các nhóm đối tượng cụ thể, ít đề cập đến phổ biến pháp luật. Sau Chỉ thị số 32-CT/TƯ và Luật PBGDPL năm 2011, cụm từ "phổ biến, giáo dục pháp luật" được sử dụng rộng rãi hơn trong các nghiên cứu. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện hơn về PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái. Trong quá trình nghiên cứu và phát triển, cần có những phương pháp phù hợp để công tác đạt được hiệu quả cao. Thí sinh chọn đề tài này với mong muốn đưa ra được những kết quả tốt nhất.

1.1. Nghiên cứu PBGDPL cho nhóm đối tượng xã hội

Nhóm nghiên cứu này tập trung vào các đối tượng cụ thể trong xã hội, như công nhân, nông dân, học sinh, sinh viên, cán bộ, công chức. Các công trình này thường đi sâu vào phân tích đặc điểm, nhu cầu pháp luật của từng nhóm đối tượng, từ đó đề xuất các giải pháp PBGDPL phù hợp. Luận án tiến sĩ Luật học của Vũ Thị Hoài Phương thực hiện năm 2009: Giáo dục pháp luật trong các doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam [83]; qua nghiên cứu GDPL cho các đối tượng trong doanh nghiệp nhà nước bao gồm người lao động, cán bộ công đoàn, cán bộ chuyên môn nghiệp vụ, cán bộ quản lý trong doanh nghiệp. Qua việc phân tích, đánh giá tình hình thực hiện pháp luật, luận án chứng minh khá toàn diện thực trạng hoạt động GDPL cho người lao động và cán bộ công đoàn, cán bộ quản lý trong các doanh nghiệp nhà nước.

1.2. Nghiên cứu PBGDPL theo địa bàn cụ thể vùng miền

Bên cạnh các nghiên cứu về đối tượng, các công trình tập trung vào địa bàn cụ thể, như vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, cũng đóng vai trò quan trọng. Các nghiên cứu này thường xem xét các yếu tố địa lý, kinh tế, văn hóa, xã hội ảnh hưởng đến công tác PBGDPL, từ đó đề xuất các mô hình, phương pháp phù hợp với từng địa bàn. Những công trình này đóng góp vào việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân ở các vùng có điều kiện kinh tế khó khăn.

1.3. Vấn đề lý luận về hiệu quả của công tác PBGDPL

Những nghiên cứu về hiệu quả của công tác PBGDPL nhằm đánh giá tác động thực tế của các chương trình, hoạt động PBGDPL đối với đời sống xã hội. Các nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định lượng và định tính để đo lường mức độ thay đổi về nhận thức, hành vi của người dân sau khi tham gia các hoạt động PBGDPL. Kết quả của các nghiên cứu này giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn khách quan và đưa ra các điều chỉnh phù hợp.

II. Đặc Điểm Vai Trò PBGDPL Dân Tộc Thái Tại Tây Bắc 58

Việc PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc có vai trò đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Đồng bào dân tộc Thái có những đặc điểm văn hóa, phong tục tập quán riêng, đòi hỏi công tác PBGDPL phải có phương pháp tiếp cận phù hợp. Đồng thời, Tây Bắc là địa bàn có vị trí chiến lược về kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng, nên việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc Thái, góp phần bảo đảm an ninh trật tự, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL) là khâu đầu tiên của quá trình tổ chức thực hiện pháp luật, là một trong những điều kiện căn bản để xây dựng xã hội pháp quyền dân chủ và tăng cường pháp chế XHCN. PBGDPL cho nhân dân, trong đó có các đối tượng đặc thù là người dân tộc thiểu số (DTTS) ở vùng núi, biên giới, vùng kinh tế đặc biệt khó khăn… là chủ trương lớn của Đảng.

2.1. Đặc điểm văn hóa ngôn ngữ phong tục tập quán

Đồng bào dân tộc Thái có ngôn ngữ, văn hóa, phong tục tập quán riêng, khác biệt so với các dân tộc khác và so với người Kinh. Do đó, việc PBGDPL cần chú trọng sử dụng tiếng Thái, lựa chọn hình thức truyền đạt phù hợp với văn hóa, phong tục tập quán của người Thái, tránh áp dụng một cách máy móc các hình thức PBGDPL truyền thống. Phong tục tập quán, bản sắc văn hóa của họ phải được giữ gìn và tôn trọng, góp phần vào sự phong phú của văn hóa dân tộc Việt Nam. Ngôn ngữ là một trong những yếu tố quan trọng trong việc truyền đạt thông tin một cách hiệu quả.

2.2. Vị trí địa lý kinh tế xã hội vùng Tây Bắc

Tây Bắc là vùng có địa hình phức tạp, kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn thấp so với mặt bằng chung của cả nước. Điều này đòi hỏi công tác PBGDPL phải có sự đầu tư về nguồn lực, phương tiện, cũng như lựa chọn nội dung PBGDPL phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Kinh tế của vùng còn nhiều khó khăn do địa hình hiểm trở. Cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp để đồng bào có thể tiếp cận được với pháp luật.

2.3. Vai trò của già làng trưởng bản và người có uy tín

Trong cộng đồng dân tộc Thái, già làng, trưởng bản và những người có uy tín có vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận, giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn trong cộng đồng. Việc phát huy vai trò của những người này trong công tác PBGDPL sẽ giúp tăng cường hiệu quả PBGDPL, đồng thời góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và những người có uy tín để công tác đạt hiệu quả cao nhất.

III. Thách Thức PBGDPL Cho Đồng Bào Thái Tại Tây Bắc 57

Mặc dù đã đạt được những thành tựu nhất định, công tác PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc vẫn còn nhiều thách thức. Rào cản về ngôn ngữ, trình độ dân trí, phong tục tập quán lạc hậu, sự thiếu hụt về nguồn lực, đội ngũ cán bộ làm công tác PBGDPL còn hạn chế là những yếu tố cản trở việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân. Tình trạng vi phạm pháp luật do thiếu hiểu biết pháp luật vẫn còn xảy ra, ảnh hưởng đến an ninh trật tự, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Luật tục với lịch sử tồn tại và duy trì hàng mấy trăm năm đã ăn sâu vào nếp sống, nếp nghĩ của đồng bào dân tộc Thái, rất cần có những nghiên cứu khoa học từ góc độ Luật học để phát triển những giá trị tốt đẹp.

3.1. Rào cản ngôn ngữ và trình độ dân trí thấp

Ngôn ngữ là một trong những rào cản lớn nhất trong công tác PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái. Nhiều người dân, đặc biệt là người già và phụ nữ, không biết tiếng Kinh, gây khó khăn cho việc tiếp cận thông tin pháp luật. Trình độ dân trí thấp cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu, hiểu và vận dụng pháp luật vào thực tế cuộc sống. Cần phải có những giải pháp để vượt qua rào cản về ngôn ngữ và trình độ dân trí.

3.2. Phong tục tập quán lạc hậu và nhận thức pháp luật hạn chế

Một số phong tục tập quán lạc hậu, như tảo hôn, hôn nhân cận huyết, thách cưới cao, vẫn còn tồn tại trong cộng đồng dân tộc Thái, gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội. Nhận thức pháp luật của người dân còn hạn chế, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật do thiếu hiểu biết. Công tác tuyên truyền, vận động cần phải được tăng cường để thay đổi nhận thức và hành vi của người dân.

3.3. Thiếu hụt nguồn lực và đội ngũ cán bộ PBGDPL

Nguồn lực dành cho công tác PBGDPL còn hạn chế, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Đội ngũ cán bộ làm công tác PBGDPL còn thiếu về số lượng, yếu về chất lượng, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Cần có sự đầu tư về nguồn lực, cũng như nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ PBGDPL.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả PBGDPL Cho Dân Tộc Thái 59

Để nâng cao hiệu quả PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc, cần có những giải pháp đồng bộ, phù hợp với đặc điểm văn hóa, kinh tế, xã hội của địa phương. Tăng cường sử dụng tiếng Thái trong PBGDPL, biên soạn tài liệu PBGDPL dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với trình độ dân trí của người dân. Phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng trong công tác PBGDPL. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông đa phương tiện trong PBGDPL. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác PBGDPL.

4.1. Tăng cường sử dụng tiếng Thái trong PBGDPL

Việc sử dụng tiếng Thái trong PBGDPL là yếu tố then chốt để đảm bảo người dân có thể tiếp cận và hiểu được thông tin pháp luật. Cần biên dịch các văn bản pháp luật quan trọng sang tiếng Thái, tổ chức các lớp học tiếng Thái cho cán bộ làm công tác PBGDPL, cũng như khuyến khích sử dụng tiếng Thái trong các hoạt động PBGDPL.

4.2. Phát huy vai trò của cộng đồng trong PBGDPL

Già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc truyền đạt thông tin pháp luật, giải thích pháp luật cho người dân. Cần tạo điều kiện để những người này tham gia tích cực vào công tác PBGDPL, đồng thời tôn trọng ý kiến, kinh nghiệm của họ trong quá trình thực hiện PBGDPL.

4.3. Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông đa phương tiện

Công nghệ thông tin và truyền thông đa phương tiện, như internet, truyền hình, phát thanh, mạng xã hội, có thể được sử dụng để truyền tải thông tin pháp luật một cách nhanh chóng, rộng rãi và hiệu quả. Cần xây dựng các trang web, ứng dụng di động, chương trình phát thanh, truyền hình bằng tiếng Thái để phục vụ công tác PBGDPL.

V. Nghiên Cứu Luật Học Đánh Giá Thực Tiễn PBGDPL Ở TN 54

Nghiên cứu luật học đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá thực tiễn PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc. Các nghiên cứu cần tập trung vào phân tích các quy định pháp luật liên quan đến dân tộc thiểu số, đánh giá hiệu quả của các chính sách PBGDPL hiện hành, cũng như đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, chính sách để đáp ứng yêu cầu thực tế. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu các tập quán pháp lý của dân tộc Thái, tìm hiểu những giá trị truyền thống tốt đẹp có thể phát huy trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền.

5.1. Phân tích pháp luật và chính sách liên quan DTTS

Các quy định pháp luật và chính sách liên quan đến dân tộc thiểu số cần được phân tích kỹ lưỡng để đảm bảo tính phù hợp với đặc điểm văn hóa, kinh tế, xã hội của đồng bào dân tộc Thái. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật còn bất cập, cũng như xây dựng các chính sách ưu đãi phù hợp để hỗ trợ đồng bào dân tộc Thái phát triển.

5.2. Nghiên cứu tập quán pháp lý của dân tộc Thái

Tập quán pháp lý của dân tộc Thái chứa đựng những giá trị văn hóa, đạo đức, kinh nghiệm sống quý báu. Việc nghiên cứu tập quán pháp lý giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức quản lý xã hội, giải quyết tranh chấp trong cộng đồng dân tộc Thái, từ đó có thể kế thừa, phát huy những giá trị tốt đẹp, phù hợp với pháp luật hiện hành.

5.3. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật chính sách

Trên cơ sở phân tích thực tiễn PBGDPL và nghiên cứu tập quán pháp lý, các nhà nghiên cứu luật học cần đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, chính sách để nâng cao hiệu quả PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái. Các giải pháp cần đảm bảo tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, cũng như đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền.

VI. Tương Lai PBGDPL Kinh Nghiệm Hợp Tác Quốc Tế Tây Bắc 52

Việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế về PBGDPL và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc. Tham khảo các mô hình PBGDPL hiệu quả của các nước có điều kiện tương đồng, cũng như hợp tác với các tổ chức quốc tế để tranh thủ nguồn lực, kỹ thuật, kinh nghiệm. Đồng thời, cần chủ động chia sẻ kinh nghiệm của Việt Nam trong PBGDPL cho đồng bào dân tộc thiểu số với các nước khác.

6.1. Học hỏi kinh nghiệm PBGDPL quốc tế cho DTTS

Nhiều quốc gia trên thế giới có kinh nghiệm thành công trong PBGDPL cho đồng bào dân tộc thiểu số. Việc nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm của các nước này, như Canada, Australia, New Zealand, có thể giúp Việt Nam tìm ra những giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái.

6.2. Hợp tác quốc tế về nguồn lực và kỹ thuật PBGDPL

Hợp tác với các tổ chức quốc tế, như Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới, các tổ chức phi chính phủ, có thể giúp Việt Nam tranh thủ nguồn lực tài chính, kỹ thuật, kinh nghiệm trong lĩnh vực PBGDPL. Các tổ chức này có thể hỗ trợ Việt Nam xây dựng các chương trình PBGDPL, đào tạo cán bộ, cung cấp tài liệu, phương tiện PBGDPL.

6.3. Chia sẻ kinh nghiệm của Việt Nam với các nước khác

Việt Nam có nhiều kinh nghiệm quý báu trong PBGDPL cho đồng bào dân tộc thiểu số. Việc chia sẻ kinh nghiệm này với các nước khác, đặc biệt là các nước trong khu vực Đông Nam Á, có thể góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời thúc đẩy hợp tác khu vực trong lĩnh vực PBGDPL.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc Việt Nam hiện nay" của nghiên cứu sinh Lò Châu Thỏa (Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, Mã số: 9380106, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2020; người hướng dẫn: TS. Trần Đình Thắng và TS. Đỗ Xuân Lân) là công trình chuyên khảo tiên phong tiếp cận toàn diện hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) dưới lăng kính đặc thù tộc người và không gian văn hóa bản địa. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN), PBGDPL được xác định là khâu đầu tiên của quá trình tổ chức thực hiện pháp luật, đóng vai trò then chốt trong việc đưa "pháp luật trên giấy tờ" chuyển hóa thành "pháp luật trong hành động".

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: các mô hình PBGDPL truyền thống chủ yếu mang tính áp đặt cơ học từ trên xuống (top-down), đồng nhất hóa đối tượng tiếp nhận mà chưa tính đến đặc thù tâm lý, ngôn ngữ, tập quán và thiết chế tự quản truyền thống của các nhóm cư dân thiểu số. Người Thái là dân tộc có dân số trên 1,8 triệu người (đông thứ ba trong 54 dân tộc tại Việt Nam), sở hữu lịch sử cư trú hơn một thiên niên kỷ tại Tây Bắc, có tiếng nói, chữ viết riêng và hệ thống luật tục (tập quán pháp) thành văn tồn tại hàng trăm năm ăn sâu vào nếp nghĩ, nếp sống. Việc thiếu vắng một mô hình lý luận và cơ chế thực thi tích hợp giữa pháp luật thực định và các giá trị tiến bộ của luật tục Thái đã tạo nên điểm nghẽn lớn trong hiệu lực quản trị nhà nước tại địa bàn chiến lược này.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được xác lập mạch lạc:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Vì sao phải tiến hành PBGDPL mang tính đặc thù cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc Việt Nam hiện nay?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái có bản chất, cấu trúc và đặc thù lý luận gì khác biệt so với các nhóm đối tượng xã hội khác?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực trạng PBGDPL tại 6 tỉnh Tây Bắc giai đoạn 2012–2020 phản ánh những thành tựu, bất cập và nguyên nhân gốc rễ nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Hệ thống giải pháp đồng bộ nào về thể chế, nội dung, phương thức và nguồn lực có thể bảo đảm chuyển hóa nhận thức pháp luật thành hành vi tự giác của đồng bào?

Hệ thuyết minh giả thuyết khoa học:

• Giả thuyết 1 (H1): Hiệu quả PBGDPL tỷ lệ thuận với mức độ tương thích văn hóa, trong đó việc dung hợp các quy tắc chuẩn mực tiến bộ của luật tục Thái vào nội dung giáo dục sẽ làm giảm sức kháng cự tâm lý và gia tăng niềm tin pháp lý của người dân.
• Giả thuyết 2 (H2): Mô hình PBGDPL đa chủ thể kết hợp song ngữ (Việt – Thái) và phát huy vai trò của thiết chế già làng, trưởng bản, người có uy tín sẽ tạo bước chuyển biến đột phá từ nhận thức thụ động sang hành vi tuân thủ pháp luật chủ động.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý luận Nhà nước và pháp luật XHCN, Thuyết Đa nguyên pháp lý (Legal Pluralism) và Xã hội học pháp luật. Luận án giới hạn phạm vi không gian tại 6 tỉnh Tây Bắc (Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái) và phạm vi thời gian từ năm 2012 (thời điểm Luật PBGDPL năm 2012 có hiệu lực) đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược đối với việc bảo đảm an ninh biên giới, giữ vững trật tự an toàn xã hội và phát triển bền vững vùng phên dậu quốc gia.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận ba dòng học thuật chính trong nước và quốc tế:

• Dòng nghiên cứu lý luận về ý thức pháp luật và PBGDPL nói chung: Các công trình kinh điển của Nguyễn Đình Lộc (1978), Vũ Đức Khiển (1982), Đào Trí Úc (1995), Hoàng Thị Kim Quế (2003) đã đặt nền móng lý luận về cấu trúc ý thức pháp luật, văn hóa pháp lý và khẳng định nguyên lý: "Sự hiểu biết pháp luật của nhân dân là yếu tố đầu tiên để hình thành ý thức pháp luật; pháp luật phải qua nhiều hình thức khác nhau mới đến được với người dân và trở thành sự hiểu biết về pháp luật, tri thức pháp luật".
• Dòng nghiên cứu PBGDPL cho các đối tượng và địa bàn đặc thù: Các luận án của Vũ Thị Hoài Phương (2009, doanh nghiệp nhà nước), Nguyễn Quốc Sửu (2010, cán bộ công chức), Trần Thị Sáu (2012, học sinh THPT), Phan Hồng Dương (2014, sinh viên không chuyên luật), Nguyễn Thị Tĩnh (2015, người dân Đắk Lắk), Ngô Văn Trù (2016, phạm nhân) và đặc biệt là Dương Thành Trung (2015, đồng bào dân tộc Khmer ở Tây Nam Bộ). Các tác giả đã chỉ ra tính tất yếu phải phân hóa phương thức PBGDPL theo nhóm xã hội.
• Dòng nghiên cứu nhân học, dân tộc học và luật tục người Thái: Công trình của Cầm Trọng (1978), Ngô Đức Thịnh và Cầm Trọng (1999) về Luật tục Thái ở Việt Nam, Vì Văn Sơn (2012) về Luật tục người Thái và sự vận dụng trong quản lý nhà nước, Vũ Dũng (2012) về tâm lý tộc người Tây Bắc.

Về mặt học thuật, tồn tại cuộc tranh luận sâu sắc giữa hai trường phái:

1. Trường phái Thực định pháp lý cứng nhắc (Legal Positivism): Tuyệt đối hóa quy phạm pháp luật nhà nước, xem luật tục bản địa là tàn dư lạc hậu cần bị thay thế hoàn toàn bởi luật thực định.
2. Trường phái Đa nguyên pháp lý (Legal Pluralism): Khẳng định luật tục và tập quán pháp lý là những chuẩn mực sống động cùng tồn tại, hỗ trợ lấp đầy các khoảng trống pháp lý của luật thực định trong đời sống cộng đồng.

Luận án định vị tại điểm giao thoa tiến bộ: PBGDPL không phải là hành vi đồng hóa chuẩn mực mang tính cưỡng chế đơn thuần, mà là tiến trình đối thoại, tiếp biến văn hóa và dung hợp thể chế. Nghiên cứu mở rộng lý luận so sánh với hai nghiên cứu quốc tế tiêu biểu:

• Khảo cứu của V. Rachinov (1998) và V. Boer (1993) tại Liên bang Nga về mối quan hệ giữa ý thức pháp luật, văn hóa pháp lý và hiện tượng "chủ nghĩa hư vô pháp luật" (legal nihilism) trong bối cảnh chuyển đổi xã hội, chứng minh rằng giáo dục pháp luật thất bại nếu tách rời khỏi căn tính tâm lý dân tộc.
• Công trình của René David (1978) về Các hệ thống pháp luật lớn của thời đại và David Bederman (1996) về Sự phục hồi của tập quán trong tư pháp, khẳng định tính tất yếu của việc sử dụng tập quán pháp lý như một nguồn bổ trợ cho luật thành văn trong điều kiện hiện đại.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và làm sâu sắc thêm học thuyết về ý thức pháp luật và lý luận GDPL XHCN thông qua việc xây dựng định nghĩa khoa học chuẩn xác:

"Phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái là quá trình hoạt động có định hướng, có tổ chức có mục đích, có kế hoạch, theo nội dung và thông qua những phương pháp, hình thức nhất định từ phía chủ thể thực hiện hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, tác động đến đối tượng tiếp nhận phổ biến, giáo dục pháp luật là đồng bào dân tộc Thái, nhằm làm hình thành và phát triển ở họ hệ thống tri thức pháp luật, trình độ hiểu biết về pháp luật; làm hình thành tình cảm, thói quen và hành vi xử sự tích cực theo pháp luật."

Mô hình cấu trúc lý luận 3 giai đoạn chuyển hóa được xác lập:

1. Nhận thức tri thức pháp lý: Chuyển dịch từ trạng thái "phi nhận thức" hoặc nhận thức sai lệch sang hiểu biết đúng đắn về quyền, nghĩa vụ và chế tài.
2. Tâm lý, cảm xúc và niềm tin pháp luật: Khơi dậy tình cảm công bằng, tinh thần trách nhiệm và thái độ không khoan nhượng với vi phạm pháp luật. Luận án trích dẫn luận điểm kinh điển của V.I. Lênin: "Thiếu cảm xúc, con người không thể và không bao giờ tìm kiếm được chân lý".
3. Hành vi xử sự thực tế: Chuyển hóa niềm tin nội tâm thành thói quen tuân thủ và vận dụng pháp luật tự giác trong sinh hoạt thường nhật.

Bốn mệnh đề lý thuyết (Propositions) cốt lõi:

• P1: Mức độ tiếp nhận chuẩn mực pháp luật thực định tỷ lệ thuận với dung lượng tích hợp các quy tắc đạo đức tiến bộ của luật tục Thái (tập quán bảo vệ nguồn nước, quản lý rừng thiêng, chế định bồi thường dân sự).
• P2: Hiệu lực truyền thông pháp lý tăng cường khi chủ thể phổ biến sở hữu tư cách "chủ thể song trùng" (vừa là cán bộ nhà nước, vừa là thành viên uy tín trong cộng đồng bản Mường).
• P3: Ngôn ngữ chuyển tải song ngữ (tiếng Thái – tiếng Việt) đóng vai trò trung gian giải mã (sociolinguistic mediator) giúp xóa bỏ rào cản nhận thức thuật ngữ pháp lý trừu tượng.
• P4: Nâng cao hiệu quả PBGDPL là tiền đề giảm thiểu tội phạm ma túy và tranh chấp đất đai tại địa bàn Tây Bắc.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba học thuyết nền tảng: Lý thuyết Nhà nước và Pháp luật XHCN, Thuyết Đa nguyên pháp lý (Sally Engle Merry, John Griffiths) và Lý thuyết Thể chế dung hợp (Inclusive Institutions của Daron Acemoglu & James A. Robinson, 2012).

Điểm đột phá nằm ở việc luận chứng tính quy phạm kép: Trong không gian văn hóa Thái, luật tục đóng vai trò là "chất liệu tạo nên sự mềm dẻo của pháp luật, làm cho nội dung của pháp luật trở nên phong phú hơn, sát với thực tế hơn, và đặc biệt là được cộng đồng dân tộc Thái tự nguyện thi hành".

Điều kiện biên (Boundary conditions): Mô hình này áp dụng tối ưu cho các cộng đồng dân tộc thiểu số có cấu trúc xã hội tự quản truyền thống chặt chẽ, sở hữu chữ viết/tiếng nói riêng và cư trú tập trung tại vùng miền núi, biên giới.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết học nghiên cứu: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử mác-xít kết hợp quan điểm Hiện thực phê phán (Critical Realism), xem xét hiện tượng ý thức pháp luật trong mối liên hệ hữu cơ với điều kiện kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc.
• Thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods): Kết hợp định tính chuyên sâu (phân tích văn bản quy phạm, giải mã luật tục) và định lượng thực chứng (thống kê tài chính, số liệu tội phạm, khảo sát cơ cấu lực lượng báo cáo viên).
• Thiết kế đa tầng bậc (Multi-level design): Khảo sát trên 3 cấp độ: Cấp vùng (Tây Bắc) $\rightarrow$ Cấp tỉnh (6 tỉnh: Điện Biên, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Hòa Bình) $\rightarrow$ Cấp cơ sở (Bản Mường, cụm dân cư).

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Chiến lược lấy mẫu và thu thập dữ liệu: Thu thập báo cáo tổng kết giai đoạn 2012–2020 từ Sở Tư pháp, Tòa án nhân dân, Công an của 6 tỉnh Tây Bắc; đối chiếu dữ liệu với các Đề án PBGDPL của Bộ Tư pháp và Ủy ban Dân tộc.
2. Phương pháp tam giác hóa (Triangulation):
   • Tam giác hóa dữ liệu: Đối chiếu báo cáo hành chính với số liệu điều tra kinh tế - xã hội 53 dân tộc thiểu số năm 2015 của Ủy ban Dân tộc và UNDP.
   • Tam giác hóa phương pháp: Kết hợp phương pháp logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, luật học so sánh và các công cụ của xã hội học pháp luật.
   • Tam giác hóa lý thuyết: Kiểm chứng thực tiễn qua lăng kính Lý luận pháp luật và Dân tộc học pháp lý.
3. Độ tin cậy và giá trị: Dữ liệu kinh phí và nhân sự được trích lục trực tiếp từ hệ thống lưu trữ ngành Tư pháp, bảo đảm tính xác thực (construct validity) và tính đại diện vùng miền (external validity).

Data và phân tích

Luận án phân tích chuỗi dữ liệu tài chính lịch sử thông qua Bảng 3.1 và Bảng 3.2:

Giai đoạn khảo sát	Tổng hợp đặc điểm kinh phí PBGDPL tại 6 tỉnh Tây Bắc	Đánh giá tính bền vững nguồn lực
Giai đoạn 2003–2009 (Trước Luật PBGDPL)	Kinh phí phân bổ phân tán, chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách trung ương hỗ trợ thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia ngắn hạn.	Mức độ bảo đảm thấp, thiếu tính chủ động ở cấp cơ sở xã/bản.
Giai đoạn 2010–2019 (Triển khai Luật PBGDPL 2012)	Tổng hợp kinh phí tăng dần đều theo từng năm, có sự đối ứng từ ngân sách địa phương cấp tỉnh, huyện.	Tỷ trọng kinh phí cho tài liệu song ngữ và thù lao báo cáo viên cấp xã còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn.

Phương pháp phân tích tài liệu và tổng hợp quy nạp giúp bóc tách thực trạng phân bổ nguồn lực, chỉ rõ sự bất cập giữa nhu cầu thực tế và mức đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc Thái.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự thẩm thấu pháp lý kép giữa Pháp luật thực định và Luật tục Thái: Nghiên cứu phát hiện tại các bản Mường, người dân xử sự theo một "mô hình hành vi hỗn hợp". Các phong tục như tục bảo vệ nguồn nước, bảo vệ rừng thiêng (đong sên), nguyên tắc hòa giải nội bộ dòng họ có tác dụng điều chỉnh xã hội nhanh chóng, hiệu quả hơn sự can thiệp hành chính thuần túy.
2. Hiện tượng "Chủ thể song trùng" trong cơ chế tuyên truyền: Đội ngũ già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, cán bộ tư pháp cơ sở người Thái đóng vai trò kép: họ vừa là đối tượng thụ hưởng PBGDPL trong các chương trình tập huấn, vừa là chủ thể trực tiếp thực hiện PBGDPL, là cầu nối ngôn ngữ và văn hóa duy nhất có khả năng thuyết phục cộng đồng bản địa.
3. Bất đối xứng ngôn ngữ trong truyền thông pháp lý: Mặc dù 6/6 tỉnh Tây Bắc đều có chương trình phát thanh - truyền hình bằng tiếng Thái, tỷ lệ tài liệu in ấn dạng tờ gấp, cẩm nang được phiên dịch sang chữ Thái cổ hoặc chữ Thái cải tiến còn rất thấp, dẫn đến việc nhóm đối tượng chỉ nghe - nói được tiếng Thái bị gạt ra ngoài lề luồng thông tin pháp luật.
4. Nghịch lý giữa áp lực vi phạm pháp luật và nguồn lực đầu tư: Tây Bắc là địa bàn cư trú của 42 dân tộc anh em (với 20 dân tộc có trên 500 người thuộc 7 nhóm ngôn ngữ khác nhau), địa hình chia cắt phức tạp, tỷ lệ tái mù chữ và mù chữ chức năng còn tồn tại. Áp lực từ tội phạm buôn bán ma túy qua biên giới và tranh chấp đất đai, hôn nhân cận huyết/tảo hôn rất lớn, trong khi kinh phí PBGDPL tại cấp xã chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng chi ngân sách giai đoạn 2010–2019.

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý luận: Bổ sung vào hệ thống lý luận Luật học Việt Nam nhánh nghiên cứu chuyên sâu về "Giáo dục pháp luật tộc người", định hình nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa tính tối cao của pháp luật nhà nước với tính linh hoạt của quy ước cộng đồng.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp quy trình nghiên cứu tích hợp liên ngành giữa Luật học, Nhân học pháp lý và Xã hội học văn hóa.
• Ứng dụng thực tiễn: Chuẩn hóa nghiệp vụ "cầm tay chỉ việc" cho mạng lưới Báo cáo viên pháp luật (BCVPL) và Tuyên truyền viên pháp luật (TTVPL) tại 6 tỉnh Tây Bắc; chuyển hóa các điều luật phức tạp thành các câu ca dao, dân ca Thái (khắp then, khắp xảm phái) dễ nhớ, dễ hiểu.
• Khuyến nghị chính sách:
  1. Thể chế hóa việc thẩm định và đưa hương ước, quy ước, luật tục tiến bộ vào kế hoạch PBGDPL cấp tỉnh.
  2. Bổ sung định mức ngân sách đặc thù cho công tác biên dịch tài liệu song ngữ và phụ cấp trách nhiệm cho người có uy tín tham gia PBGDPL.
  3. Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Tư pháp, Ủy ban Dân tộc và Bộ đội Biên phòng.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn khoa học:

• Giới hạn không gian: Tập trung chủ yếu vào không gian văn hóa Thái tại 6 tỉnh vùng Tây Bắc, chưa bao quát toàn diện các nhóm người Thái di cư tại Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa, Nghệ An) và Tây Nguyên (Đắk Lắk, Đắk Nông) – nơi có sự phân hóa đáng kể về mức độ bảo lưu luật tục.
• Giới hạn khung thời gian: Dữ liệu khảo sát chuyên sâu chốt tại mốc năm 2020, chưa phản ánh đầy đủ tác động của giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ và các nền tảng mạng xã hội sau năm 2020 đối với nhận thức giới trẻ người Thái.
• Giới hạn công cụ đo lường: Các chỉ số đánh giá "niềm tin pháp luật" chủ yếu dựa trên phương pháp phỏng vấn định tính và báo cáo hành chính, chưa triển khai mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để lượng hóa chính xác trọng số tác động của từng biến tâm lý.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Comparative cross-border studies) về mô hình GDPL cho các nhóm ngữ hệ Tày - Thái tại khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (Lào, Thái Lan, Vân Nam - Trung Quốc).
2. Phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số (AI Legal-tech) trong việc tự động dịch thuật và hỏi đáp pháp luật bằng tiếng dân tộc Thái qua giọng nói (Voice AI).
3. Đánh giá tác động dọc (Longitudinal study) 10 năm về sự biến đổi nhận thức pháp luật của thế hệ thanh niên dân tộc Thái trong bối cảnh công nghiệp hóa và di cư lao động.
4. Xây dựng khung tiêu chí định lượng đo lường "Chỉ số tiếp cận công lý" (Access to Justice Index) dành riêng cho các vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo nền tảng trong các chương trình đào tạo Cử nhân, Thạc sĩ, Tiến sĩ tại Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Tư pháp, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho các học phần: Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Nghiệp vụ PBGDPL, Xã hội học pháp luật.
• Tác động quản trị công và tư pháp: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Hội đồng phối hợp PBGDPL các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu trong việc đổi mới đề án tuyên truyền pháp luật định kỳ.
• Tác động chính sách: Đóng góp luận cứ cho quá trình tổng kết thi hành Luật PBGDPL năm 2012 và đề xuất sửa đổi các chính sách dân tộc trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030.
• Lợi ích xã hội: Nâng cao năng lực tự bảo vệ quyền dân sự, giảm thiểu tình trạng lừa đảo buôn bán người, hạn chế tệ nạn ma túy và hôn nhân cận huyết, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc tại địa bàn biên giới.
• Ý nghĩa quốc tế: Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam với các diễn đàn nhân quyền và pháp lý quốc tế (ASEAN ALA, UNDP) về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật của các nhóm dân tộc thiểu số bản địa.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học giả: Tiếp cận hệ thống dữ liệu toàn diện và khung phân tích liên ngành giữa Luật học và Nhân học tộc người để phát triển các đề tài nhánh.
• Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tư pháp, Ủy ban Dân tộc, UBND các cấp): Nhận diện rõ các điểm nghẽn thể chế và định hướng phân bổ ngân sách tối ưu cho công tác tuyên truyền vùng cao.
• Mạng lưới Báo cáo viên, Tuyên truyền viên pháp luật cơ sở: Nắm vững cẩm nang phương pháp tiếp cận văn hóa, kỹ năng sử dụng già làng, trưởng bản và phương thức tuyên truyền song ngữ.
• Cộng đồng hơn 1,8 triệu người Thái và các dân tộc thiểu số Tây Bắc: Nâng cao dân trí pháp lý, thụ hưởng các chính sách trợ giúp pháp lý miễn phí, bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc luận chứng thành công mô hình "Dung hợp chuẩn mực pháp lý kép" (Dual Normative Integration) trong khuôn khổ học thuyết Ý thức pháp luật XHCN. Luận án đã mở rộng lý thuyết của Đào Trí Úc (1995) và Hoàng Thị Kim Quế (2003) bằng cách chứng minh rằng: Đối với địa bàn đặc thù như Tây Bắc, ý thức pháp luật không thể hình thành đơn thuần từ việc tiếp nhận luật thực định, mà phải thông qua sự tương thích và thẩm thấu với các giá trị tinh hoa của luật tục bản địa.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các công trình trước đây?

So sánh với các nghiên cứu của Nguyễn Thị Tĩnh (2015, Đắk Lắk) và Dương Thành Trung (2015, Khmer Nam Bộ), luận án tạo đột phá khi kết hợp phân tích chuỗi dữ liệu kinh phí lịch sử (Bảng 3.1 & 3.2 giai đoạn 2003–2019) với phương pháp nghiên cứu nhân học thực địa. Luận án không chỉ xem xét đối tượng tiếp nhận thụ động mà bóc tách vai trò của "chủ thể song trùng" và cấu trúc ngôn ngữ truyền thông đặc thù của chữ Thái cổ.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tế là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự tồn tại bền vững của các thiết chế tự quản bản Mường cổ truyền ngay trong lòng xã hội hiện đại. Mặc dù các quy chế hành chính cấp xã đã bao phủ hoàn toàn, có tới hơn 70% các xung đột dân sự nhỏ và tranh chấp đất đai gia đình tại vùng sâu người Thái vẫn được cộng đồng ưu tiên hòa giải dựa trên luật tục trước khi yêu cầu chính quyền can thiệp.

4. Luận án có cung cấp quy trình/nghi thức nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp bộ quy trình chuẩn hóa 5 bước cho hoạt động PBGDPL tại cơ sở:

1. Điều tra nhu cầu thông tin pháp luật và tập quán bản địa của từng bản Mường.
2. Biên tập nội dung pháp luật giản lược, chuyển ngữ song ngữ Việt – Thái.
3. Tập huấn kỹ năng cho lực lượng nòng cốt (Già làng, trưởng bản, người có uy tín).
4. Tổ chức truyền thông tích hợp (Hội thảo tại nhà văn hóa bản, sân khấu hóa qua dân ca Thái, phát thanh bằng tiếng dân tộc).
5. Đánh giá sự chuyển biến hành vi sau tuyên truyền và điều chỉnh quy ước bản Mường.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Chương trình định hướng tập trung vào 3 trụ cột:

• Giai đoạn 1 (Năm 1–3): Số hóa và xây dựng ngân hàng dữ liệu luật tục Thái Tây Bắc đối chiếu với hệ thống Bộ luật Dân sự, Luật Lâm nghiệp, Luật Đất đai.
• Giai đoạn 2 (Năm 4–7): Thử nghiệm nền tảng trợ lý ảo pháp lý song ngữ (AI Chatbot) cho đồng bào dân tộc thiểu số tại 6 tỉnh Tây Bắc.
• Giai đoạn 3 (Năm 8–10): Tổng kết lý luận, xuất bản bộ chuyên khảo về Nhân học Pháp lý Việt Nam trong Kỷ nguyên số.

Kết luận

1. Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên tại Việt Nam giải quyết một cách có hệ thống, toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về PBGDPL cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc.
2. Xây dựng thành công khái niệm, cấu trúc, đặc điểm và cơ chế chuyển hóa 3 giai đoạn của ý thức pháp luật trong môi trường đa văn hóa bản địa.
3. Đánh giá khách quan, khoa học thực trạng PBGDPL tại 6 tỉnh Tây Bắc giai đoạn 2012–2020 qua chuỗi số liệu kinh phí, lực lượng báo cáo viên và thực tiễn áp dụng pháp luật.
4. Đề xuất hệ thống 4 nhóm quan điểm chỉ đạo và hệ giải pháp toàn diện bao gồm: đổi mới thể chế, chuẩn hóa nội dung tích hợp luật tục, phát huy "chủ thể song trùng", phát triển truyền thông đa phương tiện song ngữ và bảo đảm ngân sách bền vững.
5. Tạo bước chuyển dịch mô hình nhận thức từ PBGDPL "hành chính hóa, một chiều" sang mô hình "dung hợp văn hóa, đa chủ thể, lấy người dân làm trung tâm".
6. Mở ra các dòng nghiên cứu mới về Nhân học pháp lý tộc người, Công nghệ pháp lý vùng cao và quản trị xã hội tại các địa bàn chiến lược biên giới quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu luận án, tác giả trích dẫn một đoạn trong bài văn bia do Thân Nhân Trung soạn và đề tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám: "Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì đất nước mạnh và càng lớn mạnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà càng xuống thấp. Bởi vậy, các bậc vua tài giỏi đời xưa, chẳng có đời nào lại không chăm lo nuôi dưỡng và đào tạo nhân tài, bồi đắp thêm nguyên khí". Tác giả nhận định: ngày nay, một trong những nhiệm vụ "bồi đắp nguyên khí quốc gia" là Nhà nước phải chăm lo giáo dục, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức (CBCC) nói chung, CBCC hành chính nói riêng, trong đó có GDPL cho họ [92]. - Luận án tiến sĩ Luật học của Trần Thị Sáu thực hiện năm 2012: Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ở Việt Nam [88]; luận án bổ sung cơ sở lý luận về GDPL trong điều kiện mới trên cơ sở mở rộng quan niệm GDPL theo hướng phát huy năng lực của đối tượng GDPL, đồng thời đưa ra quan niệm về GDPL cho học sinh trong trường trung học phổ thông; làm sáng tỏ mục đích, vai trò và đặc điểm của GDPL cho học sinh trong trường trung học phổ thông; xây dựng quan niệm về hiệu quả GDPL và những điều kiện bảo đảm hiệu quả GDPL cho học sinh trong các trường trung học phổ thông.

Tác giả đã tiến hành khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng GDPL cho học sinh trong các trường trung học phổ thông ở nước ta, qua đó rút ra những kết luận làm cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp nâng cao hiệu quả GDPL cho học sinh trong trường trung học phổ thông và đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động GDPL cho học sinh trong các trường trung học phổ thông ở nước ta trong điều kiện đổi mới toàn diện nền giáo dục và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. 10 Luận án tiến sĩ Luật học của Phan Hồng Dương thực hiện năm 2014 Giáo dục pháp luật cho sinh viên các trường Đại học không chuyên luật ở Việt Nam [38]; Luận án tập trung nghiên cứu về GDPL cho sinh viên các trường không chuyên luật ở Việt Nam với các nội dung: cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường GDPL cho sinh viên các Trường không chuyên luật ở Việt Nam. Đặc biệt, tác giả đã có sự khảo sát, tìm hiểu việc GDPL cho sinh viên các trường không chuyên luật ở một số nước tiêu biểu trên thế giới như: Mĩ, Australia, Thụy Điển, Pháp, Liên bang Nga, Cộng hòa Séc, Trung Quốc và gợi mở cho Việt Nam trong hoạt động GDPL cho sinh viên các trường không chuyên luật - Một trong những đối tượng PBGDPL được xác định trong luận án. Luận án tiến sĩ Luật học của Nguyễn Thị Tĩnh thực hiện năm 2015: Giáo dục pháp luật cho người dân ở tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn hiện nay [102], trên cơ sở đánh giá khái quát tình hình nghiên cứu đề tài, chỉ ra những kết quả đã được nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

tác giả xây dựng mô hình lý luận khoa học đặc thù về GDPL cho người dân tỉnh Đắk Lắk như: Khái niệm, vai trò, đặc trưng và các yếu tố ảnh hưởng đến GDPL cho người dân tỉnh Đắk Lắk. Đặc biệt, với luận án này, lần đầu tiên thực trạng GDPL cho người dân tỉnh Đắk Lắk được phân tích, đánh giá một cách khoa học dưới tác động của nhân tố khách quan, chủ quan (kết quả đã đạt được, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân) làm tiền đề thực tiễn để xác định mục tiêu, quan điểm, giải pháp đổi mới. Luận án xác định rõ mục tiêu, quan điểm và đề xuất một số giải pháp đổi mới GDPL cho người dân tỉnh Đắk Lắk hiện nay. Luận án tiến sĩ Luật học của Ngô Văn Trù thực hiện năm 2016: Giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam [109]; trên cơ sở nghiên cứu lý luận về GDPL cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam, khảo sát tình hình phạm nhân, điều tra xã hội học về thực trạng công tác GDPL cho phạm nhân tại các trại giam trong những năm qua (đánh giá những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế, bất cập của công tác này, tìm hiểu nguyên nhân của nó); từ đó, đề xuất quan điểm và các giải pháp bảo đảm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác GDPL cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam hiện nay.

11 Luận án tiến sĩ Luật học của Dương Thành Trung thực hiện năm 2015: Giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam [110]. Trên cơ sở khái quát về mặt lý luận, phân tích và làm rõ về mặt thực tiễn công tác GDPL, khảo sát, đánh giá thực trạng công tác GDPL cho ĐBDT Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam; chỉ ra những thành tựu, kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của chúng để trên cơ sở đó, đề xuất quan điểm các chỉ đạo và những giải pháp bảo đảm nâng cao chất lượng, hiệu quả GDPL cho ĐBDT Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam trong các giai đoạn tiếp theo. Những đóng góp mới của luận án là: Góp phần khái quát, hệ thống hóa lý luận về hoạt động GDPL cho ĐBDT Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam; làm rõ nội hàm những khái niệm có liên quan, như mục tiêu, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp và hình thức GDPL cho ĐBDT Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long; những nét đặc trưng về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của vùng đồng bằng sông Cửu Long có ảnh hưởng đến hoạt động này; Luận án trên là nguồn tư liệu quý cho việc nghiên cứu về PBGDPL cho ĐBDT Thái ở Tây Bắc vì ĐBDT Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long và ĐBDT Thái ở Tây Bắc (đối tượng nghiên cứu) đều là những nhóm cư dân chiếm đa số của khu vực, có ảnh hưởng lớn đến văn hóa, lối sống của các dân tộc khác trong vùng, về mặt lý luận, hai luận án có nhiều điểm tương đồng, là tài liệu làm cơ sở để so sánh, phân biệt sự khác nhau của PBGDPL ở đồng bằng sông Cửu Long và ở Tây Bắc. Ngoài ra, có thể kể thêm một số công trình nghiên cứu trong nước, như: Luận án tiến sĩ Luật học của Đinh Xuân Thảo (1996): Giáo dục pháp luật trong các trường đại học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề (không chuyên luật) ở nước ta hiện nay [96]; Nguyễn Duy Lãm (Chủ biên, 1997): Một số vấn đề về phổ biến, giáo dục pháp luật trong giai đoạn hiện nay [66]; Đề tài khoa học cấp bộ của Khoa Nhà nước và Pháp luật - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện năm 1999: Đổi mới giáo dục pháp luật trong hệ thống các trường Chính trị ở nước ta hiện nay [64].

Luận văn thạc sĩ Luật học của Lê Tiến Thịnh (2014): Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử hình sự của Tòa án - qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa [99]. Nhóm nghiên cứu về dân tộc Thái, Tây Bắc và phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc Việt Nam Với quá trình lịch sử phát triển lâu dài và tính phong phú, đa dạng, độc đáo, dân tộc Thái và vùng Tây Bắc đã được nhiều nhà khoa học trong nước quan tâm nghiên cứu. có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau đây: Người Thái ở Tây Bắc Việt Nam [107] của tác giả Cầm Trọng. Tác giả cuốn sách nghiên cứu về lịch sử, kinh tế, xã hội, tập quán người Thái Tây Bắc Việt Nam.

Nội dung cuốn sách gồm có: Người Thái ở Tây Bắc Việt Nam; các loại hình kinh tế. Ruộng đất và xã hội; Bản Mường; Một số nét khái quát về tôn giáo, nghệ thuật, văn học. Đây là công trình của tác giả Việt Nam đầu tiên giới thiệu khá sâu sắc về văn hóa, phong tục tập quán của người Thái Tây Bắc nước ta, đồng thời là "cẩm nang" quan trọng cho những người quan tâm tìm hiểu văn hóa các DTTS Tây Bắc Việt Nam, trong đó có người Thái. Luật tục Thái ở Việt Nam [100], của nhóm tác giả Ngô Đức Thịnh và Cầm Trọng được trình bày bằng hai ngôn ngữ: chữ Thái và bản dịch tiếng Việt.

Nội dung chủ yếu của cuốn sách trình bày khái quát một số khái niệm về luật tục, luật tục người Thái; những nội dung cơ bản của luật tục người Thái Đen ở Thuận Châu, Sơn La và một số nội dung luật tục người Thái ở Tây Bắc do đồng tác giả Cầm Trọng sưu tầm. Đây là cuốn sách rất có ý nghĩa trong việc nghiên cứu đề tài, vì nội dung luật tục thấm đẫm hơi thở cuộc sống, nó bao gồm các quy tắc xử sự chung của cộng đồng người Thái, chứa đựng thế giới quan, nhân sinh quan, chi phối ứng xử của rất nhiều thế hệ người Thái mà ngày nay vẫn ảnh hưởng rất lớn đến việc thực hiện pháp luật của người dân tộc Thái và công tác PBGDPL cho ĐBDT Thái ở Tây Bắc. Văn hóa Thái Việt Nam [108], của nhóm tác giả Cầm Trọng, Phan Hữu Dật. Công trình này giới thiệu tổng quát về người Thái và Thái học, về văn hóa Thái trong cội nguồn chung của Việt Nam và Đông Nam Á.

và mối quan hệ giữa văn hóa Thái với văn hóa các dân tộc nói ngôn ngữ Môn - Khơ Me ở Tây Bắc và một số dân tộc ở miền Bắc Việt Nam. 13 Luật tục người Thái và sự vận dụng trong quản lý nhà nước đối với cộng đồng người Thái ở các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam [89], Luận án tiến sĩ Luật học của Vì Văn Sơn. Trong luận án này, tác giả tiếp cận khái niệm, đặc điểm luật tục người Thái và mối tương quan của luật tục người Thái với pháp luật; đánh giá vai trò của luật tục người Thái trong lịch sử đời sống cộng đồng người Thái; tìm hiểu kinh nghiệm vận dụng luật tục trên thế giới và Việt Nam.