MỤC LỤC PHẦN I. Lí do chọn đề tài. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu.
Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, phạm vị nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Tính mới của đề tài, đóng góp của đề tài. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học.
Cơ sở thực tiễn. Đánh giá giáo dục STEM với môn hóa học và chủ đề được lựa chọn. THIẾT KẾ GIÁO ÁN VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ. Lí do chọn chủ đề.
Kiến thức STEM trong chủ đề. Mục tiêu của chủ đề. Phương pháp. Tiến trình dạy học.21 - Tiết 44: Khái quát về kim loại kiềm thổ, các hợp chất quan trọng của chúng.21 - Trải nghiệm tại địa phương để tìm hiểu ….
đá vôi trong thực tiễn.23 - Tiết 45, 46: Báo cáo nội dung thu hoạch ……. KẾT QUẢ ÁP DỤNG ĐỀ TÀI. Mục đích thực hiện thực nghiệm…………………. Nội dung và kết quả thực nghiệm.47 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
Lí do chọn đề tài Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, giáo dục STEM đã và đang trở thành một xu hướng giáo dục mang tính tất yếu trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Hình thức giáo dục này đóng vai trò là đòn bẩy để thực hiện mục tiêu giáo dục năng lực cho các công dân tương lai đáp ứng nhu cầu của nền khoa học công nghệ 4.0 trong thế kỉ XXI. Việt Nam đang chú trọng triển khai giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông, giúp học sinh hướng tới các hoạt động trải nghiệm và vận dụng kiến thức để tạo ra sản phẩm hoặc giải quyết các vấn đề thực tế trong cuộc sống. Đặc biệt, Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 04 tháng 5 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đã đưa ra các giải pháp, các nhiệm vụ cụ thể… Về mặt giáo dục: “Thay đổi mạnh mẽ các chính sách, nội dung, phương pháp giáo dục và dạy nghề nhằm tạo ra nguồn nhân lực có khả năng tiếp nhận các xu thế công nghệ sản xuất mới, trong đó cần tập trung vào thúc đẩy đào tạo về khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học (STEM), ngoại ngữ, tin học trong chương trình giáo dục phổ thông” đồng thời đưa ra nhiệm vụ: “Thúc đẩy triển khai giáo dục về khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học (STEM) trong chương trình giáo dục phổ thông.
Việc đưa giáo dục STEM vào trường phổ thông sẽ mang lại nhiều ý nghĩa, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục phổ thông, cụ thể là: - Đảm bảo giáo dục toàn diện: Triển khai giáo dục STEM ở nhà trường, bên cạnh các môn học đang được quan tâm như Toán, Khoa học thì các lĩnh vực Công nghệ, Kỹ thuật cũng sẽ được quan tâm, đầu tư trên tất cả các phương diện về đội ngũ giáo viên, chương trình và cơ sở vật chất. - Nâng cao hứng thú học tập các môn học STEM: Các dự án học tập trong giáo dục STEM hướng tới việc vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn, học sinh được hoạt động, trải nghiệm và thấy được ý nghĩa của tri thức với cuộc sống, nhờ đó sẽ nâng cao hứng thú học tập của học sinh. - Hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh: Khi triển khai các dự án học tập STEM, học sinh hợp tác với nhau, chủ động và tự lực thực hiện các nhiệm vụ học; được làm quen hoạt động có tính chất nghiên cứu khoa học. Các hoạt động nêu trên góp phần tích cực vào hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh.
- Kết nối trường học với cộng đồng: Để đảm bảo triển khai hiệu quả giáo dục STEM, cơ sở giáo dục phổ thông thường kết nối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đại học tại địa phương nhằm khai thác nguồn lực về con người, cơ sở vật chất… 1 skkn - Hướng nghiệp, phân luồng: Tổ chức tốt giáo dục STEM ở trường phổ thông, học sinh sẽ được trải nghiệm trong các lĩnh vực STEM, đánh giá được sự phù hợp, năng khiếu, sở thích của bản thân với nghề nghiệp thuộc lĩnh vực STEM. Thực hiện tốt giáo dục STEM ở trường phổ thông cũng là cách thức thu hút học sinh theo học, lựa chọn các ngành nghề thuộc lĩnh vực STEM, các ngành nghề có nhu cầu cao về nguồn nhân lực trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Ngày 07 tháng 10 năm 2019 Sở GD&ĐT Nghệ An đã ban hành Công văn số 1841/SGD&ĐT-GDTrH về việc hướng dẫn thực hiện giáo dục STEM trong trường trung học từ năm học 2019 – 2020. Thời gian qua, ngành giáo dục đã tổ chức linh hoạt các hình thức tổ chức giáo dục STEM như: dạy học các môn khoa học theo bài/chủ đề STEM, tổ chức hoạt động trải nghiệm STEM, tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học, kĩ thuật thông qua các bài học STEM, xây dựng các chủ đề dạy học liên môn… Việc dạy học các bài/chủ đề STEM góp phần đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá.
Trong quá trình dạy học bộ môn hóa học hiện nay, việc tiếp cận, thực hiện dạy học STEM sẽ tạo được sự hứng thú học tập, tinh thần hăng say nghiên cứu, tìm tòi của học sinh và bước đầu tạo hiệu ứng tích cực trong việc giáo dục STEM trong trường học. Trường THPT Anh Sơn I đóng trên địa bàn huyện miền núi Anh Sơn, nơi đây có nhiều dãy núi đá vôi, các hang động tự nhiên… chính là nguồn tư liệu, phương tiện trực quan có giá trị để dạy học STEM phần Kim loại kiềm thổ và hợp chất của kim loại kiểm thổ thuộc chương trình Hóa học lớp 12. Xuất phát từ thực tế giảng dạy và phạm vi một Sáng kiến kinh nghiệm chúng tôi muốn chia sẽ, trao đổi cùng đồng nghiệp đề tài: “Định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh thông qua giáo dục STEM chủ đề Kim loại kiềm thổ và hợp chất của chúng – Hóa học lớp 12 ”. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2.
Mục đích nghiên cứu Thực hiện đúng chủ trương, hướng dẫn của Ngành về đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, thực hiện giáo dục STEM trong các nhà trường… Đưa ra cách dạy học chủ đề “Kim loại kiềm thổ và hợp chất của chúng - Hóa học lớp 12” ở trường THPT theo hướng vận dụng giáo dục STEM để phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Rèn luyện cho học sinh kỹ năng làm việc theo nhóm, hợp tác một cách có hiệu quả, từ đó hình thành năng lực hợp tác; năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn… 2. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học theo hướng vận dụng giáo dục STEM khi dạy học nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh. 2 skkn Khảo sát thực trạng dạy học theo định hướng vận dụng giáo dục STEM, dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong bộ môn Hóa học.
Nghiêm cứu phương pháp và cách thức tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng vận dụng giáo dục STEM. Xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế giáo án và tổ chức dạy học chủ đề “Kim loại kiềm thổ và hợp chất của của chúng - Hóa học lớp 12” ở trường THPT Anh Sơn 1 theo hướng vận dụng giáo dục STEM nhằm phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Đối tượng, phạm vị nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đề tài tập trung tìm hiểu, nghiên cứu, phân tích đánh giá thực trạng; đưa ra phương phương pháp và hình thức tổ chức dạy học chủ đề “Kim loại kiềm thổ và hợp chất của chúng - Hóa học lớp 12” ở trường THPT Anh Sơn 1.
Phạm vi nghiên cứu Tập trung nghiên cứu về thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, cụ thể là vận dụng giáo dục STEM trong dạy học một số bài học/chủ đề thuộc bộ môn Hóa học trong chương trình giáo dục THPT. Đề tài được nghiên cứu, thực nghiệm và áp dụng tại trường THPT Anh Sơn 1. Phương pháp nghiên cứu - Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận: + Đọc và nghiên cứu các tài liệu về giáo dục STEM, các tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu; + Nghiên cứu các mẫu biểu khảo sát, thống kê số liệu… + Dạy học theo hướng vận dụng giáo dục STEM đối với môn Hóa học; - Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: + Tìm hiểu, quan sát, trao đổi với giáo viên và học sinh; + Khảo sát tình hình thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học… của giáo viên; + Khảo sát tình hình việc áp dụng giáo dục STEM vào dạy học; + Tổng hợp số liệu, nội dung tìm hiểu, quan sát, thu thập; tổng kết kinh nghiệm thực tiễn; - Nhóm phương pháp hỗ trợ khác: + Thiết kế sơ đồ tư duy; + Phương pháp thống kê toán học; 3 skkn + Các phương pháp vẽ biểu đồ, đồ thị… 5. Tính mới của đề tài, đóng góp của đề tài Đề tại đã triển khai vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực như: Làm việc nhóm; quan sát; trình bày báo cáo thu hoạch; phối hợp các phương pháp đánh giá; tổng hợp và xử lý số liệu.; Sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề đặt ra.
Đề tài góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận về thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng vận dụng giáo dục STEM đối với bộ môn Hóa học trong trường phổ thông. Đề tài này đã được tác giả áp dụng có hiệu quả trong dạy học tại trường THPT Anh Sơn 1, chúng tôi mạnh dạn đưa ra trao đổi, chia sẽ với với đồng nghiệp để có thể áp dụng, nhân rộng ở các trường THPT trên địa bàn. 4 skkn PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1.
Cơ sở khoa học 1. Khái niêm STEM STEM là thuật ngữ viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật) và Mathematics (Toán học). Khái niệm STEM hiện nay được hiệu ở nhiều góc độ khác nhau. STEM là thuật ngữ rút gọn thường được sử dụng khi bàn đến các chính sách phát triển về Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học của mỗi quốc gia.