Các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài ở bình dương

Bài viết phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán giao dịch chuyển giá tại doanh nghiệp FDI ở Bình Dương, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hải An
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Trần Quốc Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Kế Toán Các Giao Dịch Chuyển Giá Tại Các Doanh Nghiệp Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Ở Bình Dương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3. Xác định khe hổng nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ
• 2.1. Khái niệm về kế toán các giao dịch chuyển giá
• 2.2. Các lý thuyết nền tảng
• 2.2.1. Lý thuyết đại diện
• 2.2.2. Lý thuyết kế toán thực chứng
• 2.3. Tổng quan các văn bản pháp lý tại Việt Nam
• 2.4. Đặc điểm của chuyển giá
• 2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.5.1. Thuế suất thuế TNDN
• 2.5.2. Lợi ích ngầm
• 2.5.3. Cơ chế tiền thưởng
• 2.5.4. Quy mô doanh nghiệp
• 2.5.5. Tài sản vô hình
• 2.5.6. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu
• 2.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.6.1. Lợi ích ngầm (TUN)
• 2.6.2. Cơ chế tiền thưởng (BONUS)
• 2.6.3. Quy mô DN (SIZE)
• 2.6.4. Tài sản vô hình (INTAN)
• 2.6.5. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 2.7. Mô hình nghiên cứu
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình và phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Mẫu nghiên cứu
• 3.3. Đo lường các biến trong mô hình
• 3.3.1. Kế toán các giao dịch chuyển giá (TPTA)
• 3.3.2. Thuế suất thuế TNDN (RATE)
• 3.3.3. Lợi ích ngầm (TUN)
• 3.3.4. Cơ chế tiền thưởng (BONUS)
• 3.3.5. Quy mô DN (SIZE)
• 3.3.6. Tài sản vô hình (INTAN)
• 3.3.7. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở BÌNH DƯƠNG
• 4.1. Kết quả thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích ma trận tương quan
• 4.3. Phân tích hồi quy đa biến
• 4.3.1. Phân tích kết quả hồi quy với mô hình Pooled OLS
• 4.3.2. Phân tích kết quả hồi quy với mô hình FEM
• 4.3.3. Kiểm định F-test
• 4.3.4. Phân tích kết quả hồi quy với mô hình REM
• 4.3.5. Kiểm định Hausman test
• 4.3.6. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến với mô hình REM
• 4.3.7. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi
• 4.4. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH GIÚP CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC KIỂM SOÁT KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở BÌNH DƯƠNG
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Gợi ý chính sách
• 5.2.1. Đối với nhân tố thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp
• 5.2.2. Đối với nhân tố lợi ích ngầm
• 5.2.3. Đối với nhân tố tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu
• 5.2.4. Một số vấn đề liên quan khác
• 5.3. Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu trong tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Kế Toán Chuyển Giá Góc Nhìn Doanh Nghiệp FDI

Chuyển giá (TP) gây ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế quốc gia, đặc biệt qua việc giảm nguồn thu. Doanh thu chuyển từ doanh nghiệp này sang doanh nghiệp khác ở các quốc gia có thuế suất cao, lợi nhuận dồn về nơi thuế suất thấp (Suandy, 2011). Các giao dịch thương mại quốc tế của các tập đoàn đa quốc gia ngày càng phức tạp, không chỉ là hàng hóa mà còn cả vốn, bất động sản và các dấu hiệu trốn thuế, bằng cách tăng giá mua hoặc giảm giá bán (Rosa et al., 2017). Điều này tạo ra sự bất công cho quốc gia nhận đầu tư khi không thu được đủ thuế. Kế toán chuyển giá (TPTA) là chính sách của doanh nghiệp trong việc ghi nhận và xác định giá chuyển nhượng cho dù là hàng hóa, dịch vụ, tài sản vô hình hay các giao dịch tài chính (Setiawan, 2014). Chính sách định giá được sử dụng giữa doanh nghiệp với các bên liên quan (Barker et al., 2017).

1.1. Bản chất của Giao Dịch Chuyển Giá Liên Kết Doanh Nghiệp

Giao dịch chuyển giá trong các doanh nghiệp đa quốc gia cần thiết để đảm bảo giao dịch với các doanh nghiệp liên kết nước ngoài hiệu quả, và theo dõi hoạt động của các bộ phận (Rugman & Eden, 2017). Sự khác biệt về thuế suất khiến doanh nghiệp có xu hướng chuyển lợi nhuận sang quốc gia có thuế suất thấp (Baroroh et al., 2021).

1.2. Tác Động Của Chuyển Giá Đến Tính Minh Bạch Thông Tin Kế Toán

Kế toán chuyển giá ảnh hưởng đến tính minh bạch thông tin, tính trung thực trên báo cáo tài chính (BCTC). Cần kiểm soát giao dịch chuyển giá bởi các công cụ nhà nước (Susanti & Firmansyah, 2018; Rizkya & Isnalita, 2020; Liana et al., 2020; Solikhah et al., 2021). Xây dựng chính sách thuế để tăng cường giám sát, theo dõi thực hiện nghĩa vụ thuế là cần thiết.

II. Vấn Đề Chuyển Giá Tại Bình Dương Thách Thức Quản Lý Thuế

Tại Việt Nam, vấn đề chuyển giá trở nên cấp bách trong quá trình hội nhập. Chuyển giá là hiện tượng kinh tế phổ biến do toàn cầu hóa thúc đẩy, tạo ra xung đột lợi ích giữa doanh nghiệp FDI và quốc gia nhận đầu tư. Nếu quốc gia tiếp nhận FDI chưa có giải pháp hiệu quả kiểm soát chuyển giá, lợi ích thu hút FDI bị ảnh hưởng nghiêm trọng (Nguyễn Hữu Ánh et al., 2018). Việc nghiên cứu mức độ quyết liệt của hoạt động chuyển giá và các nhân tố quyết định có ý nghĩa rất lớn. Điều này cần thiết với cơ quan quản lý nhà nước trong việc phát hiện các doanh nghiệp thực hiện thao túng giá chuyển nhượng, từ đó tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng.

2.1. Ảnh Hưởng Của Chuyển Giá Đến Ngân Sách Nhà Nước Việt Nam

Các doanh nghiệp FDI góp phần thúc đẩy kinh tế Việt Nam tăng trưởng và phát triển. Bên cạnh nâng cao hiệu quả, các doanh nghiệp FDI áp dụng kế toán chuyển giá như một phương pháp tránh thuế, tăng tổng lợi ích, gây thất thu cho ngân sách (Lê Huy Bình, 2016). Kiểm soát chuyển giá là hoàn toàn cần thiết vì hậu quả gây ra nhiều tác động tiêu cực trên phạm vi rộng (Bùi Thị Minh Hải, 2018).

2.2. Giải Pháp Của Cơ Quan Quản Lý Nhà Nước Về Chuyển Giá

Bộ máy quản lý nhà nước về chuyển giá cần hướng tới mô hình chuyên trách, cần biên chế riêng bộ phận chống chuyển giá (Nguyễn Tuấn Anh, 2020). Cơ quan quản lý nhà nước đã ban hành các quy định pháp lý liên quan đến chuyển giá như Nghị định 132/2020/NĐ-CP và Thông tư 45/2021/TT-BTC.

III. Cách Xác Định Nhân Tố Ảnh Hưởng Kế Toán Chuyển Giá FDI Bình Dương

Tỉnh Bình Dương với môi trường đầu tư thuận lợi, tổng vốn đăng ký cấp mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu từ nước ngoài đạt 2,62 tỷ đô la Mỹ trong quý III năm 2022. Lũy kế đến ngày 05/10/2022, Bình Dương đứng thứ 2 cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài sau thành phố Hồ Chí Minh với tổng số vốn đăng ký đầu tư đạt 39,6 tỷ đô la Mỹ (Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Dương, 2022). Luận văn tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán chuyển giá tại các doanh nghiệp FDI ở Bình Dương trong giai đoạn 2018-2020.

3.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu và Phạm Vi Nghiên Cứu Kế Toán Chuyển Giá

Luận văn xác định các nhân tố và mức độ ảnh hưởng đến kế toán chuyển giá tại doanh nghiệp FDI Bình Dương, từ đó đề xuất một số gợi ý chính sách giúp cơ quan quản lý nhà nước tăng cường kiểm soát. Cần xác định các nhân tố và mức độ ảnh hưởng đến kế toán chuyển giá, và đề xuất một số gợi ý chính sách.

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng và Phân Tích Dữ Liệu Chuyển Giá

Phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng chủ yếu để kiểm định những nhân tố ảnh hưởng đến kế toán chuyển giá tại các doanh nghiệp FDI Bình Dương. Luận văn sử dụng phần mềm Eviews 10 để phân tích phương pháp hồi quy bình phương bé nhất (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Nhân Tố Tác Động Kế Toán Chuyển Giá FDI

Các kết quả thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan và phân tích hồi quy đa biến được sử dụng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán chuyển giá. Phân tích kết quả hồi quy với mô hình Pooled OLS, FEM và REM được thực hiện. Kiểm định F-test và Hausman test cũng được sử dụng. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến và kiểm định phương sai phần dư thay đổi được thực hiện.

4.1. Phân Tích Hồi Quy Đa Biến và Kiểm Định Mô Hình Kế Toán

Phân tích kết quả hồi quy với mô hình Pooled OLS, FEM và REM được thực hiện để so sánh và đánh giá các nhân tố ảnh hưởng. Kiểm định F-test và Hausman test được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất.

4.2. Đánh Giá Độ Tin Cậy và Tính Hiệu Quả Mô Hình Nghiên Cứu

Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến và kiểm định phương sai phần dư thay đổi được thực hiện để đảm bảo độ tin cậy và tính hiệu quả của mô hình nghiên cứu. Các biện pháp khắc phục cũng được đề xuất nếu phát hiện các vấn đề.

V. Kiểm Soát Kế Toán Chuyển Giá Gợi Ý Chính Sách Quản Lý FDI

Kết luận về các nhân tố ảnh hưởng và gợi ý chính sách được đưa ra để giúp cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát kế toán chuyển giá tại doanh nghiệp FDI Bình Dương. Các gợi ý chính sách liên quan đến thuế suất, lợi ích ngầm và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu được đề xuất. Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu trong tương lai cũng được thảo luận.

5.1. Gợi Ý Chính Sách Đối Với Thuế Suất và Lợi Ích Ngầm

Các gợi ý chính sách liên quan đến thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp và lợi ích ngầm được đề xuất để giảm thiểu hành vi chuyển giá và tối đa hóa nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

5.2. Giải Pháp Kiểm Soát Tỷ Suất Sinh Lời Vốn Chủ Sở Hữu

Các giải pháp kiểm soát tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu được đề xuất để đảm bảo sự minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp FDI.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động chuyển giá (Transfer Pricing - TP) ngày càng trở nên phổ biến và có ảnh hưởng sâu rộng đến nguồn thu ngân sách nhà nước của các quốc gia. Tại Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Bình Dương – một trong những trung tâm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn nhất cả nước với tổng vốn đăng ký đạt khoảng 39,6 tỷ USD tính đến năm 2022, vấn đề kế toán các giao dịch chuyển giá (Transfer Pricing Transaction Accounting - TPTA) tại các doanh nghiệp FDI trở thành một thách thức lớn đối với công tác quản lý thuế và minh bạch tài chính. Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại 60 doanh nghiệp FDI ở Bình Dương trong giai đoạn 2018-2020, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc kiểm soát và hoàn thiện chính sách quản lý nhà nước.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: xác định các nhân tố và mức độ ảnh hưởng đến TPTA tại các doanh nghiệp FDI ở Bình Dương; đề xuất các giải pháp chính sách giúp cơ quan quản lý nhà nước tăng cường kiểm soát hoạt động này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp trong khoảng thời gian ba năm, đảm bảo tính cập nhật và phản ánh thực tiễn. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế, giảm thất thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng cho các doanh nghiệp FDI tại Bình Dương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng hai lý thuyết nền tảng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến TPTA:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Giải thích mối quan hệ giữa cổ đông (ủy nhiệm) và nhà quản lý (đại diện), trong đó có thể phát sinh xung đột lợi ích dẫn đến hành vi thao túng giá chuyển nhượng nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân hoặc nhóm cổ đông kiểm soát. Lý thuyết này giúp lý giải ảnh hưởng của các nhân tố như cơ chế tiền thưởng (BONUS), quy mô doanh nghiệp (SIZE) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) đến TPTA.

• Lý thuyết kế toán thực chứng (Positive Accounting Theory): Tập trung vào việc giải thích và dự đoán hành vi kế toán thực tế của doanh nghiệp dựa trên các yếu tố kinh tế và chính sách. Lý thuyết này được áp dụng để phân tích các nhân tố như thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp (RATE), lợi ích ngầm (TUN) và tài sản vô hình (INTAN) trong mô hình nghiên cứu.

Ngoài ra, luận văn cũng tổng hợp các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý thuế và giao dịch liên kết tại Việt Nam, như Nghị định 132/2020/NĐ-CP và Thông tư 45/2021/TT-BTC, làm cơ sở pháp lý cho việc kiểm soát TPTA.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm:

• TPTA: Kế toán các giao dịch chuyển giá giữa các công ty liên kết trong và ngoài nước.
• RATE: Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp.
• TUN: Lợi ích ngầm, thể hiện hành vi chuyển dịch tài sản và lợi nhuận vì lợi ích cổ đông đa số.
• BONUS: Cơ chế tiền thưởng cho nhà quản lý dựa trên hiệu quả lợi nhuận.
• SIZE: Quy mô doanh nghiệp, đo bằng tổng tài sản hoặc doanh thu.
• INTAN: Tài sản vô hình như bằng sáng chế, thương hiệu.
• ROE: Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, chỉ số đo hiệu quả sử dụng vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với mẫu nghiên cứu gồm 60 doanh nghiệp FDI tại Bình Dương, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính trong giai đoạn 2018-2020. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các doanh nghiệp FDI hoạt động trong khu vực.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Eviews 10, sử dụng các mô hình hồi quy đa biến như Pooled Ordinary Least Squares (Pooled OLS), Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM) để kiểm định mối quan hệ giữa các biến độc lập (RATE, TUN, BONUS, SIZE, INTAN, ROE) và biến phụ thuộc (TPTA). Các kiểm định bổ sung như F-test, Hausman test và kiểm tra đa cộng tuyến được tiến hành để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của mô hình.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2018 đến 2023, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích, cũng như đề xuất chính sách dựa trên kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của lợi ích ngầm (TUN) đến TPTA: Kết quả hồi quy cho thấy TUN có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến kế toán các giao dịch chuyển giá. Cụ thể, khi TUN tăng 1 đơn vị, TPTA tăng tương ứng khoảng 0,35 đơn vị, phản ánh xu hướng các cổ đông đa số sử dụng TPTA để chuyển dịch tài sản và lợi nhuận nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân.

2. Ảnh hưởng của tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): ROE cũng có tác động cùng chiều với TPTA, với hệ số hồi quy khoảng 0,28 và mức ý nghĩa cao. Điều này cho thấy các doanh nghiệp có hiệu quả sử dụng vốn cao có xu hướng thực hiện TPTA nhiều hơn nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu thuế.

3. Ảnh hưởng của thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp (RATE): RATE có ảnh hưởng ngược chiều đến TPTA, với hệ số hồi quy âm khoảng -0,22, cho thấy khi thuế suất tăng, các doanh nghiệp FDI có xu hướng giảm hoạt động kế toán các giao dịch chuyển giá để tránh rủi ro pháp lý và chi phí thuế cao.

4. Các nhân tố khác (BONUS, SIZE, INTAN): Kết quả phân tích cho thấy cơ chế tiền thưởng (BONUS), quy mô doanh nghiệp (SIZE) và tài sản vô hình (INTAN) không có ảnh hưởng đáng kể đến TPTA trong mẫu nghiên cứu này, với các hệ số hồi quy không đạt mức ý nghĩa thống kê.

Các số liệu thống kê mô tả và ma trận tương quan được trình bày chi tiết trong bảng và biểu đồ, minh họa rõ mối quan hệ giữa các biến. Ví dụ, hệ số tương quan giữa TUN và TPTA đạt 0,42, trong khi giữa RATE và TPTA là -0,31, thể hiện xu hướng tương ứng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên có thể giải thích như sau: Lợi ích ngầm (TUN) phản ánh sự chi phối của cổ đông đa số trong việc điều chỉnh các giao dịch chuyển giá nhằm phục vụ lợi ích cá nhân, phù hợp với lý thuyết đại diện. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) cao tạo động lực cho doanh nghiệp tối đa hóa lợi nhuận thông qua các chiến lược kế toán như TPTA, phù hợp với lý thuyết kế toán thực chứng.

Mối quan hệ ngược chiều giữa thuế suất (RATE) và TPTA cho thấy các doanh nghiệp có xu hướng giảm thiểu hoạt động chuyển giá khi thuế suất tăng, nhằm tránh rủi ro bị kiểm tra và xử phạt. Kết quả này tương đồng với một số nghiên cứu quốc tế và trong nước, đồng thời phản ánh hiệu quả của chính sách thuế trong việc kiểm soát chuyển giá.

Việc không tìm thấy ảnh hưởng đáng kể của BONUS, SIZE và INTAN có thể do đặc thù của các doanh nghiệp FDI tại Bình Dương hoặc do giới hạn mẫu nghiên cứu. So sánh với các nghiên cứu khác cho thấy sự đa dạng trong tác động của các nhân tố này tùy thuộc vào ngành nghề, quy mô và môi trường pháp lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện hệ số hồi quy và mức ý nghĩa của từng biến, cũng như bảng ma trận tương quan để minh họa mối quan hệ giữa các biến nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm tra, giám sát doanh nghiệp FDI ngay từ giai đoạn thành lập: Cơ quan quản lý nhà nước cần thiết lập hệ thống kiểm tra chặt chẽ nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển giá, đặc biệt tập trung vào các doanh nghiệp có lợi ích ngầm cao và tỷ suất sinh lời lớn. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm tới.

2. Rà soát và hoàn thiện chính sách thuế: Xây dựng khung pháp lý chặt chẽ, đồng bộ và nhất quán về thuế suất thu nhập doanh nghiệp, đảm bảo các ưu đãi thuế không tạo kẽ hở cho hành vi chuyển giá. Chủ thể thực hiện là Bộ Tài chính phối hợp với các cơ quan liên quan, thời gian 2-3 năm.

3. Phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu nội ngành và hợp tác quốc tế: Cơ quan thuế cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dựa trên dữ liệu nội bộ, đồng thời tăng cường hợp tác, trao đổi thông tin với các tổ chức quốc tế và chính phủ các nước để nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI. Thời gian triển khai liên tục và dài hạn.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của nhà đầu tư: Tăng cường công tác truyền thông về nghĩa vụ thuế và trách nhiệm đối với ngân sách nhà nước, đồng thời áp dụng chế tài nghiêm minh đối với các doanh nghiệp vi phạm pháp luật về thuế trong lĩnh vực TPTA. Chủ thể thực hiện là cơ quan thuế và các tổ chức liên quan, thời gian 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về thuế và đầu tư: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và các đề xuất chính sách giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát chuyển giá, giảm thất thu ngân sách.

2. Các doanh nghiệp FDI và nhà đầu tư nước ngoài: Hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán giao dịch chuyển giá, từ đó tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa hoạt động kinh doanh.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kế toán, tài chính: Cung cấp mô hình nghiên cứu và dữ liệu thực tiễn về TPTA tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực Bình Dương, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Tư vấn thuế và kiểm toán: Hỗ trợ trong việc đánh giá rủi ro chuyển giá và tư vấn các giải pháp phù hợp cho khách hàng trong lĩnh vực FDI.

Câu hỏi thường gặp

1. TPTA là gì và tại sao nó quan trọng đối với doanh nghiệp FDI?
   TPTA là kế toán các giao dịch chuyển giá giữa các công ty liên kết nhằm xác định giá trị giao dịch. Nó quan trọng vì ảnh hưởng đến lợi nhuận, thuế phải nộp và minh bạch tài chính của doanh nghiệp.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến TPTA tại các doanh nghiệp FDI ở Bình Dương?
   Lợi ích ngầm (TUN), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) có ảnh hưởng tích cực, trong khi thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp (RATE) có ảnh hưởng ngược chiều đến TPTA.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến TPTA?
   Phương pháp hồi quy đa biến với các mô hình Pooled OLS, FEM và REM được áp dụng trên dữ liệu báo cáo tài chính của 60 doanh nghiệp FDI trong giai đoạn 2018-2020.

4. Chính sách nào được đề xuất để kiểm soát tốt hơn hoạt động chuyển giá?
   Các chính sách bao gồm tăng cường kiểm tra doanh nghiệp, hoàn thiện chính sách thuế, phát triển cơ sở dữ liệu và hợp tác quốc tế, cùng với tuyên truyền nâng cao trách nhiệm của nhà đầu tư.

5. Tại sao các nhân tố như cơ chế tiền thưởng, quy mô doanh nghiệp và tài sản vô hình không có ảnh hưởng đáng kể trong nghiên cứu này?
   Có thể do đặc thù mẫu nghiên cứu hoặc môi trường kinh doanh tại Bình Dương, các nhân tố này chưa phát huy tác động rõ ràng hoặc bị chi phối bởi các yếu tố khác trong mô hình.

Kết luận

• Luận văn đã xác định được ba nhân tố chính ảnh hưởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại doanh nghiệp FDI ở Bình Dương gồm lợi ích ngầm (TUN), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp (RATE).
• TUN và ROE có tác động cùng chiều, thúc đẩy hoạt động TPTA, trong khi RATE có tác động ngược chiều, hạn chế hoạt động này.
• Các nhân tố khác như cơ chế tiền thưởng, quy mô doanh nghiệp và tài sản vô hình không có ảnh hưởng đáng kể trong mẫu nghiên cứu.
• Luận văn đề xuất các giải pháp chính sách thiết thực nhằm tăng cường kiểm soát TPTA, góp phần bảo vệ nguồn thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh minh bạch.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các đề xuất chính sách, mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn và đa dạng ngành nghề, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý thuế.

Hành động ngay: Các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp FDI tại Bình Dương nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý và tuân thủ pháp luật về chuyển giá, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ CÔNG THƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ HẢI AN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở BÌNH DƢƠNG Ngành: KẾ TOÁN Mã ngành: 8340301 LUẬN VĂN THẠC SĨ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 BỘ CÔNG THƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ HẢI AN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở BÌNH DƢƠNG Ngành: KẾ TOÁN Mã ngành: 8340301 LUẬN VĂN THẠC SĨ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 Công trình đƣợc hoàn thành tại Trƣờng Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh. Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS,TS. Trần Quốc Thịnh Luận v n thạc s đƣợc ảo vệ tại Hội đồng chấm ảo vệ Luận v n thạc s Trƣờng Đại học Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh ngày.

Thành phần Hội đồng đánh giá luận v n thạc s gồm: 1.- Chủ tịch Hội đồng 2.- Thƣ ký (Ghi rõ họ, tên, học hàm, học vị của Hội đồng chấm bảo vệ luận văn thạc sĩ) CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG TRƢỞNG KHOA/VIỆN: KẾ TOÁN BỘ CÔNG THƢƠNG CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP Độc lập - Tự do - Hạnh phúc THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ Họ tên học viên: Nguyễn Thị Hải An. MSHV: 20000751 Ngày, tháng, n m sinh: 05/09/1989. Nơi sinh: Đồng Tháp Ngành: Kế toán. TÊN ĐỀ TÀI: Các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Bình Dƣơng.

NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG: Hệ thống cơ sở lý thuyết và xây dựng mô hình nghiên cứu để kiểm định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Bình Dƣơng. Với các nội dung chính yếu sau: - Tổng quan các nghiên cứu trƣớc có liên quan các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá. - Cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá. - Kết quả nghiên cứu và àn luận về các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Bình Dƣơng.

- Gợi ý chính sách giúp cơ quan quản lý nhà nƣớc kiểm soát kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Bình Dƣơng. NGÀY GIAO NHIỆM VỤ: III. NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ: IV. NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: Phó Giáo sƣ, Tiến s Trần Quốc Thịnh.

Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 2023 NGƢỜI HƢỚNG DẪN CHỦ NHIỆM BỘ MÔN ĐÀO TẠO (Họ tên và chữ ký) (Họ tên và chữ ký) TRƢỞNG KHOA/VIỆN: KẾ TOÁN LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành đề tài nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Bình Dƣơng”. Trƣớc hết, tôi xin ày tỏ sự kính trọng và lòng iết ơn sâu sắc đến Thầy PGS,TS. Trần Quốc Thịnh, ngƣời đã hết lòng hƣớng dẫn, chỉ dạy và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận v n. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô khoa Kế toán- Kiểm toán trƣờng Đại Học Công Nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh đã truyền đạt cho tôi những kiến thức chuyên ngành quý áu trong suốt thời gian học tập để tôi có đƣợc nền tảng kiến thức cần thiết hỗ trợ cho quá trình thực hiện luận v n.

Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, ạn è đã luôn ên cạnh ủng hộ, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong trong suốt thời gian thực hiện luận v n. i TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ Luận v n kiểm định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại 60 doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Bình Dƣơng (FDI Bình Dƣơng) trong giai đoạn từ n m 2018-2020. Dữ liệu nghiên cứu đƣợc thu thập từ áo cáo tài chính (BCTC). Các lý thuyết cơ sở đƣợc luận v n sử dụng để phân tích gồm lý thuyết đại diện và lý thuyết kế toán thực chứng.

Phƣơng pháp ình phƣơng é nhất (OLS) đƣợc luận v n áp dụng để đánh giá mối quan hệ và mức độ ảnh hƣởng của từng nhân tố đến kế toán các giao dịch chuyển giá (TPTA). Trong mô hình có iến phụ thuộc là TPTA, kết quả cho thấy iến độc lập lợi ích ngầm (TUN), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) có ảnh hƣởng và tác động cùng hƣớng, riêng iến thuế suất (RATE) có ảnh hƣởng và tác động khác hƣớng. Để góp phần t ng cƣờng kiểm soát đối với FDI Bình Dƣơng, cơ quan quản lý nhà nƣớc cần kiểm tra, quản lý chặt chẽ những doanh nghiệp ngay từ khi mới thành lập. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nƣớc cần rà soát, hoàn thiện chính sách thuế, xây dựng khung pháp lý thật chặt chẽ, những ƣu đãi phải nhất quán, đồng ộ.

Hơn nữa, cơ quan thuế cần nghiên cứu xây dựng ộ tiêu chí từ dữ liệu nội ộ ngành cũng nhƣ t ng cƣờng hợp tác, trao đổi thông tin với tổ chức quốc tế, các chính phủ để cải thiện cơ sở dữ liệu phục vụ cho việc quản lý thuế đối các doanh nghiệp FDI. Ngoài ra, cơ quan thuế cần tuyên truyền, nâng cao trách nhiệm, ngh a vụ của chủ đầu tƣ nhƣ thể hiện ngh a vụ với ngân sách nhà nƣớc, t ng cƣờng chế tài và xử lý nghiêm minh đối với các doanh nghiệp có hành vi vi phạm pháp luật về thuế trong l nh vực TPTA. Từ khóa: Chuyển giá, Kế toán các giao dịch chuyển giá, FDI, giao dịch liên kết. ii ABSTRACT The thesis examines the level of influence of the factors affecting transfer pricing transaction accounting in 60 foreign direct investment enterprises in Binh Duong (FDI Binh Duong) in a period of 3 years from 2018-2020.

Research data is collected from financial statements. The basic theories used by the thesis for analysis include agency theory and positive accounting theory. The method of least squares (OLS) is applied by the thesis to evaluate the relationship and level of influence of each factor on transfer pricing accounting (TPTA). In the model with the dependent variable TPTA, the results show that the independent variable tunneling incentives (TUN), Return on equity (ROE) has the same influence and effect, only the tax rate variable (RATE) has a different influence and effect.

In order to contribute to strengthen controls over FDI in Binh Duong, state management authorities need to closely inspect and manage enterprises from the early stages. In addition, state management authorities need to review and fulfill tax policies, build a strict legal framework, and incentives must be consistent and synchronous. Moreover, tax authorities need to develop a set of criteria from internal industry data as well as strengthen cooperation and exchange information among international organizations and governments to improve the database for tax administration related to FDI enterprises. In addition, tax authorities need to propagate and improve the responsibilities and obligations of investors, such as demonstrating their obligations to the state budget, strengthening sanctions, and strictly handling enterprises with bad behaviors violating tax laws in the field of TPTA.

Keywords: Transfer pricing, Transfer pricing transaction accounting, FDI, associated transactions. iii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài thạc s “Các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Bình Dƣơng” là kết quả của quá trình học tập và nghiên cứu độc lập của tôi. Các nội dung đƣợc tham khảo, kế thừa của các nghiên cứu trƣớc đƣợc trích dẫn đầy đủ tại danh mục tài liệu tham khảo. Kết quả nghiên cứu trong đề tài là trung thực và chƣa đƣợc công ố trong ất kỳ công trình nào khác ở Việt Nam.

Học viên Nguyễn Thị Hải An iv MỤC LỤC MỤC LỤC. v DANH MỤC BẢNG BIỂU. x DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .xi GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở BÌNH DƢƠNG. Sự cần thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp của luận v n. Kết cấu của luận v n. 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC CÓ LIÊN QUAN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ .1 Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới .2 Các nghiên cứu tại Việt Nam .3 Xác định khe hổng nghiên cứu. 17 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.

18 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ.1 Khái niệm về kế toán các giao dịch chuyển giá .2 Các lý thuyết nền tảng .1 Lý thuyết đại diện .2 Lý thuyết kế toán thực chứng .3 Tổng quan các v n ản pháp lý tại Việt Nam .4 Đặc điểm của chuyển giá .5 Các nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán các giao dịch chuyển giá tại các doanh nghiệp đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài .1 Thuế suất thuế TNDN.2 Lợi ích ngầm .3 Cơ chế tiền thƣởng.4 Quy mô doanh nghiệp.5 Tài sản vô hình.6 Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu .6 Giả thuyết nghiên cứu .2 Lợi ích ngầm (TUN) .3 Cơ chế tiền thƣởng (BONUS) .4 Quy mô DN (SIZE) .5 Tài sản vô hình (INTAN) .6 Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) .7 Mô hình nghiên cứu. 31 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 32 CHƢƠNG 3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình và phƣơng pháp nghiên cứu .1 Quy trình nghiên cứu .2 Phƣơng pháp nghiên cứu.2 Mẫu nghiên cứu .3 Đo lƣờng các iến trong mô hình .1 Kế toán các giao dịch chuyển giá (TPTA) .2 Thuế suất thuế TNDN (RATE) .3 Lợi ích ngầm (TUN) .4 Cơ chế tiền thƣởng (BONUS) .5 Quy mô DN (SIZE) .6 Tài sản vô hình (INTAN) .7 Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE). 37 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.

39 CHƢƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH CHUYỂN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở BÌNH DƢƠNG .1 Kết quả thống kê mô tả .2 Phân tích ma trận tƣơng quan .3 Phân tích hồi quy đa iến .1 Phân tích kết quả hồi quy với mô hình Pooled OLS .2 Phân tích kết quả hồi quy với mô hình FEM .3 Kiểm định F-test .4 Phân tích kết quả hồi quy với mô hình REM .5 Kiểm định Hausman test.6 Kiểm tra hiện tƣợng đa cộng tuyến với mô hình REM.