chương I Bộ luật tố tụng hình sự cỏ thể nhận thấy sự khác nhau trong mục dich, phạm vi tác động của chúng đối với quá trình tố tụng hình sự. Vì vậy, có thể phân loại những, nguyên tắc của luật tố tụng hình sự dựa trên những căn cứ sau đây: a. Dựa uào tính chất của những nguyên lắc, có thể chia chúng làm hai nhóm - Những nguyên tac chung của luật tố tụng hình sự. Đó là những nguyên tắc không chỉ có trong luật tố tụng hình sự mà còn được quy định trong một số ngành luật khác như luật hình sự, luật dân sự, luật tố tụng dân sự.
trong nhóm này có thể kể đến các nguyên tắc cụ thể như: Pháp chế xã hội chủ nghĩa (Điều 2 Bộ luật tố tụng hình sự), tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân Điều 3 Bộ luật tố tụng hình sự), bình đẳng trước pháp luật (Điều 4 Bộ luật tố tụng hình su) V.V, - Những nguyên tắc riêng của luật tố tụng hình sự. Đó là những nguyên tác đặc trưng của luật tố tụng hình sự được quy định xuất phát từ đặc thù của hoạt động tố tụng hình su. Ví dụ: Nguyên tắc đảm bảo quyền bào chữa của bị can, bị cáo (Điều 12 Bộ luật tố tụng hình sự): nguyên tác xác định 10 sự that của vụ án (Điều 10 Bộ luật tố tụng hình sự) v. Cần một số nguyên tắc riêng liền quan đến hoạt động xét xứ của luật tố tung hình sự có tên và nội dưng tương tự như: trong luật tố tụng đân sự.
Điều này xuất phát từ chức năng, tài phán của toà án trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự cũng như dan sự và để thực hiện được chức nang đó đòi hỏi hoạt động của cơ quan này phải được tiến hành theo những định hướng. trong những điều kiện đặc biệt tương đối giống nhau. Ví dy: Nguyên tác thực hiện chế độ xét xử có hội thẩm nhân dân tham gia (Diéul6 Bộ luật tố tung hình sự); nguyên tác thẩm phán và hội thẩm nhân dân xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Diéul7 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc tòa án xét xử tập thể (Điều 18 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng trước toà án (Điều 20 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc giám đốc việc xết xử (Điều 22 Bộ luật tố tụng hình sự). Dựa oào phạm vi tác động, có thể chia những nguyên tắc của luật tố tụng hình sự làm hai nhóm - Những nguyên tắc định hướng cho toàn bộ quá trình tố tụng hình sự.
Đó là những nguyên tắc mà tất cả các giai đoạn của quá trình tố tụng hình sự phải tuân theo. Vi du: Nguyên tắc pháp chế XHCN (Điều 2 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân (Điều 3 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc xác định su thật của vụ án (Điều II Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc suy đoán vô tội (Điều 10 Bộ luật tố tụng hình su). I - Những nguyên tắc định hướng cho một số hoạt động tố tụng nhất định. Đó là những nguyên tắc định hướng cho một số hoạt động cụ thể của quá trình tố tụng hay một giai đoạn nhất định của quá trình đó.
Ví du: Giai đoạn xét xử vụ án hình sự được định hướng bởi những nguyên tác sau: Nguyên tắc thực hiện chế độ xét xử có hội thẩm nhân dân tham gia (Điều 16 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc thẩm phán và hội thẩm nhân dân xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Điều 17 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tac tòa án xét xử tập thể (Diéul8 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc xét xử công khai (Điều 19 Bộ luật tố tụng hình sự); nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng trước tòa án (Điều 20 Bộ luật tố tụng hình sự), nguyên tắc giám đốc việc xét xử (Điều 22 Bộ luật tố tụng hình sự). Dựa uào nội dung vd mục đích, có thể chia những nguyên tắc của luật tố tụng hành sự thành các nhóm sau - Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa (Điều 2, Điều 23 Bo luật tố tụng hình su); - Những nguyên tắc bảo đảm cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm (các điều 9,11,13,14,15,25 Bộ luật tố tụng hình sự); - Những nguyên tắc bảo đảm quyển dân chủ trong tố tụng hình sự (các điều 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 21, 24 Bộ luật tố tụng hình sự); - Những nguyên tác bảo đảm xét xử (các điều 16, 17, 18, 19, 20, 22 Bộ luật tố tụng hình sự). 12 PHẦN THỨ HAI NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA LUẬT TỔ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Nguyên tắc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự (Điều 2 BLTTHS) Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa là một trong những nguyên tắc Hiến định, bao trùm nhất được thể hiện trong tất cả các giai đoạn tố tụng hình sự, từ những quy định chung cho đến những quy định cụ thể.
Đây là nguyên tac pháp lý cơ bản, chung nhất trong mọi hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân được Điều 12 của Hiến pháp 1992 ghi nhận: "Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa". Điều 2 của Bộ luật tố tụng hình sự quy định về việc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự như sau: "mọi hoạt động tố tụng hình sự phải được tiến hành theo quy định của Bộ luật này". Có thể nói, nguyê: chế xã hội chủ nghĩa là cơ sở cho các nguyên tac k tụng hình sự và được áp dụng một cách thống nhất trong 13 công tác điều tra, xử lý tất cả các vụ án hình sự xảy ra trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa là một trong những yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đảm bảo quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh "phải ding sức mạnh của pháp chế xã hội chủ nghĩa kết hợp với sức mạnh của dư luận quân chúng để đấu tranh chống những hành vi vi phạm pháp luật Các cấp uỷ Đảng từ trên xuống dưới phải thường xuyên lãnh đạo công tác pháp chế, tăng cường cán bộ có phẩm chất và năng lực cho lĩnh vực pháp chế, kiểm tra hoạt động của các cơ quan pháp chế". Để tăng cường quản lý xã hội bằng pháp luật Nhà nước ta đã khẩn trương cu thể hóa Hiến pháp bằng một hệ thong pháp luật phù hợp với tiến trình đổi mới của đất nước. Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa đảm bảo cho cuộc đấu tranh chống tội phạm được kiên quyết, triệt để, kịp thời nhằm giáo dục kẻ phạm tội đồng thời ngăn chặn việc xử oan người vô tội, hạn chế các quyền tự do dân chủ của công dân một cách trái pháp luật: "Pháp chế thể hiện quan hệ có tính hiện thực đối. với pháp luật, đối với sức mạnh và vai trò của nó.
sức mạnh của pháp luật đó là sức mạnh hiện thực, chứ không phải sức mạnh trên giấy, sức mạnh đó được thể hiện khi các quy định pháp luật được thi hành trong đời sống"t' Xuất phát điểm của pháp chế là một kỷ luật cao của Nhà XXA-léch-xay-ép - Pháp luật trong cuộc sống của chúng ta. 97, 98 (bản dịch từ tiếng Nga) 14 nước và xã hội, là sự tuân thủ triệt để các nghĩa vụ pháp lý. Trong sách báo pháp lý hiện nay, pháp chế xã hội chủ nghĩa được hiểu là: ". mdr chế độ đặc biệt của đời sống chính trị - xd hội, trong đó tất cả các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hỏi, nhân viên các cơ quan nhà nước, nhân viên các tổ chức xd hội và mọi công dan déu phải tôn trọng và thực hiện pháp luật một cách nghiêm chỉnh triệt để và chính xdc", Nói một cách ngắn gọn thì pháp chế có thé được hiểu như là tính thiêng liêng của pháp luật, tính bền vững của cát quy phạm pháp luật, sự tuân thủ và chấp hành pháp luật một cách nghiêm minh, không cho phép bất kỳ sự vi phạm nào, di là nhỏ nhất đối với các quy định của pháp luật.
Pháp chế là sự tuân thủ pháp luật, vì vậy nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa chỉ có thể được thực hiện tốt trong thực tế cuộc sống cần phải có các điều kiện sau: - Thứ nhất, Nhà nước phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đáp ứng được yêu cấu mà xã hội đồi hỏi, bởi pháp luật là điều kiện vật chất của pháp chế, là cơ sở, nền tang của pháp chế. Trình độ phát triển của pháp chế phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật hiện hành. Nếu như pháp luật lạc hậu không còn phù hợp với cuộc sống nữa thì sẽ tạo nên cơ sở cho việc vi phạm pháp chế, Giáo trình lý luận vé nhà nước va pháp luật - Trường đại học Luật Hà Nội. 425 15 nhưng nếu chỉ có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh thôi thị chưa hẳn đã có pháp chế.
~ Thứ hai, phải nâng cao trình độ hiểu biết của nhân dan đối với pháp luật, tuyên truyền phổ biến pháp luật đến từng công dân và giáo dục công dân tự giác chấp hành pháp luật. ~ Thứ ba, các cơ quan tiến hành tố tụng phải phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm minh các vi phạm pháp luật nhằm làm cho mọi công dân đều tuân thủ pháp luật. Chỉ khi có day đủ các điều kiện trên thì yêu cầu của nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa mới có thể được thực hiện, tức là loại trừ sự tuỳ tiện ra khỏi đời sống xã hội, khỏi mọi mối quan hệ, trong trật tự được pháp luật điều chỉnh. Một nên pháp chế nghiêm minh đó là sự đối lập với sự chuyên quyền, vô pháp, là nguyên tắc của đời sống chính trị, xã hội, nó không thể chấp nhận sự lộng quyền.
Trong tố tụng hình sự, nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa biểu hiện ở chỗ cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án, những người tiến hành và tham gia tố tụng phải nghiêm chỉnh tuân thủ những quy định của Bộ luật tố tụng hình sự.