Đánh giá ô nhiễm không khí do đốt nhang tại chùa và phương pháp xử lý tại nhà

Đồ án nghiên cứu hcmute nghiên cứu đánh giá mức độ ô nhiễm không khí từ quá trình đốt nhang tại chùa và thực nghiệm, áp dụng công nghệ tiên tiến, tối ưu giải pháp kỹ thuật cho bài

• Tác giả: Đăng Thị Mây
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Nhật Huy
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Tp.HCM
• Chuyên ngành: Công Nghệ Kỹ Thuật Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá mức độ ô nhiễm không khí từ quá trình đốt nhang (hương) và thực nghiệm xử lý bằng thiết bị xử lý không khí trong nhà tự chế tạo
• Loại tài liệu: đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về chùa ở Việt Nam
• 1.2. Tổng quan về nhang
• 1.3. Tổng quan về phương pháp quang xúc tác
• 1.3.1. Giới thiệu vật liệu TiO2
• 1.3.2. Cơ chế quang xúc tác TiO2
• 1.3.3. Ứng dụng của TiO2
• 1.3.4. Phương pháp tạo TNTs
• 1.3.5. Phương pháp biến tính xúc tác TNTs
• 1.4. Tình hình ô nhiễm không khí do đốt nhang
• 1.5. Kiểm soát ô nhiễm do đốt nhang
• 1.5.1. Biện pháp quản lý
• 1.5.2. Biện pháp kỹ thuật
• 1.6. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.6.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 1.6.2. Nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Hóa chất, dụng cụ, thiết bị
• 2.2. Mô hình thí nghiệm
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 2.3.2. Phương pháp điều tra xã hội học
• 2.3.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Nội dung 1: Khảo sát thói quen đi chùa và thói quen thắp nhang của du khách
• 2.4.2. Nội dung 2: Đánh giá mức độ ô nhiễm tại các chùa ở trong Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận
• 2.4.3. Nội dung 3: Đánh giá mức độ ô nhiễm từ khói nhang trong phòng thí nghiệm bằng mô hình tự chế tạo
• 2.4.4. Nội dung 4: Thực nghiệm xử lý khói nhang (chủ yếu là TVOCs) bằng mô hình tự chế tạo ứng dụng quá trình quang xúc tác
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Nội dung 1: Khảo sát thói quen đi chùa và thói quen thắp nhang của du khách
• 3.2. Nội dung 2: Đánh giá mức độ ô nhiễm tại các chùa trong Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh lân cận
• 3.3. Nội dung 3: Đánh giá mức độ ô nhiễm từ khói nhang trong phòng thí nghiệm bằng mô hình tự chế tạo
• 3.4. Nội dung 4: Thực nghiệm xử lý khói nhang (chủ yếu TVOCs) bằng mô hình tự chế tạo ứng dụng quá trình quang xúc tác
• 3.4.1. Khảo sát thay đổi điều kiện xử lý
• 3.4.2. Khảo sát thay đổi khối lượng xúc tác
• 3.4.3. Khảo sát thay đổi muối kim loại trên tiền chất xúc tác TNTs
• 3.4.4. Khảo sát thay đổi nồng độ khói nhang đầu vào
• 4. CHƯƠNG: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 DANH SÁCH CÁC CHÙA ĐÃ KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 2 PHIẾU KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 3 KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM

Tóm tắt

I. Tình trạng ô nhiễm không khí từ đốt nhang

Ô nhiễm không khí từ quá trình đốt nhang tại các chùa đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Khói nhang chứa nhiều chất độc hại như TVOCs, PM2.5, PM10, CO2, CO, và HCHO. Theo nghiên cứu, nồng độ TVOCs trong khói nhang có thể cao gấp 13 lần so với tiêu chuẩn cho phép. Điều này cho thấy ô nhiễm không khí từ khói nhang không chỉ là một vấn đề môi trường mà còn là một mối đe dọa đến sức khỏe con người. Các chất độc hại này có thể gây ra các bệnh về đường hô hấp, viêm phổi, và thậm chí là ung thư. Việc nhận thức về tác hại của ô nhiễm không khí từ khói nhang là rất cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1 Nguyên nhân ô nhiễm

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm không khí từ đốt nhang là do việc sử dụng các hóa chất rẻ tiền trong sản xuất nhang. Những hóa chất này không chỉ làm tăng độ bền và mùi thơm của nhang mà còn tạo ra khói độc hại khi đốt. Nhiều cơ sở sản xuất nhang vì lợi nhuận đã bỏ qua các tiêu chuẩn an toàn, dẫn đến việc phát thải các chất ô nhiễm nghiêm trọng. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng mà còn gây ô nhiễm môi trường xung quanh. Do đó, việc kiểm soát chất lượng nhang và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về tác hại của khói nhang là rất quan trọng.

II. Phân tích ô nhiễm không khí từ khói nhang

Phân tích ô nhiễm không khí từ khói nhang cho thấy rằng nồng độ các chất ô nhiễm như PM2.5 và TVOCs thường vượt quá mức cho phép. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng khói nhang có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là đối với những người có hệ hô hấp yếu. Việc sử dụng các thiết bị đo lường hiện đại đã giúp xác định chính xác nồng độ các chất ô nhiễm trong không khí. Kết quả cho thấy rằng mức độ ô nhiễm không khí tại các chùa thường cao hơn so với các khu vực khác. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm hiệu quả.

2.1 Tác hại của ô nhiễm không khí

Tác hại của ô nhiễm không khí từ khói nhang không thể xem nhẹ. Nghiên cứu cho thấy rằng khói nhang có thể gây ra các bệnh lý như viêm phổi, hen suyễn, và các bệnh về tim mạch. Ngoài ra, khói nhang còn chứa các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (TVOCs) có thể gây ra các vấn đề về thần kinh và nội tiết. Việc tiếp xúc lâu dài với các chất ô nhiễm này có thể dẫn đến các bệnh mãn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người dân. Do đó, việc nâng cao nhận thức về tác hại của ô nhiễm không khí từ khói nhang là rất cần thiết.

III. Giải pháp xử lý ô nhiễm không khí

Để giảm thiểu ô nhiễm không khí từ đốt nhang, việc áp dụng các biện pháp xử lý hiệu quả là rất cần thiết. Một trong những giải pháp được đề xuất là sử dụng công nghệ quang xúc tác với vật liệu TiO2. Phương pháp này không chỉ giúp phân hủy các chất ô nhiễm mà còn thân thiện với môi trường. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng các xúc tác quang có thể giảm nồng độ TVOCs trong khói nhang lên đến 95%. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của công nghệ này trong việc xử lý ô nhiễm không khí tại các chùa.

3.1 Biện pháp quản lý

Biện pháp quản lý ô nhiễm không khí từ đốt nhang cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Cần có các quy định rõ ràng về chất lượng nhang và các tiêu chuẩn an toàn trong sản xuất. Ngoài ra, việc tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của khói nhang cũng rất quan trọng. Các chùa cần được khuyến khích áp dụng các biện pháp giảm thiểu khói nhang, như sử dụng nhang tự nhiên, hoặc các thiết bị xử lý không khí. Việc này không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nghi thức thắp nhang là tập quán văn hóa, tín ngưỡng lâu đời tại các quốc gia châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Trong đời sống tâm linh, làn khói nhang được xem là cầu nối giữa thế giới thực tại và cõi thiêng liêng. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu tiêu thụ ngày càng lớn, nhiều cơ sở sản xuất đã sử dụng hóa chất tổng hợp giá rẻ để tẩm vào nhang nhằm duy trì độ lưu hương và tạo tàn uốn cong. Quá trình đốt các loại nhang này phát thải vào không khí nhiều hợp chất độc hại như tổng các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (TVOCs), bụi mịn ($PM_{2.5}$, $PM_{10}$), carbon monoxide (CO), carbon dioxide ($CO_2$), formaldehyde (HCHO), nitrogen dioxide ($NO_2$), sulfur dioxide ($SO_2$) và hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs). Việc phơi nhiễm các khí này trong không gian kín hoặc bán kín gây kích ứng đường thở, viêm hô hấp mãn tính và tiềm ẩn nguy cơ gây đột biến gen dẫn đến ung thư.

Trong khi phương pháp quang xúc tác sử dụng vật liệu nano titanium dioxide ($TiO_2$) đã chứng minh được tính hiệu quả, không độc hại và có khả năng khoáng hóa các hợp chất hữu cơ thành $CO_2$ và $H_2O$, tại Việt Nam chưa có nghiên cứu cụ thể về nồng độ ô nhiễm khói nhang tại các cơ sở thờ tự cũng như ứng dụng vật liệu quang xúc tác cải tiến để xử lý dòng khí này. Do đó, đề tài "Nghiên cứu đánh giá mức độ ô nhiễm không khí từ quá trình đốt nhang tại chùa và thực nghiệm xử lý bằng thiết bị trong nhà tự chế tạo" được thực hiện.

Mục tiêu chính của đề tài là khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng ô nhiễm không khí từ quá trình thắp nhang tại các chùa, mô phỏng nguồn phát thải trong phòng thí nghiệm và chế tạo thiết bị xử lý không khí trong nhà ứng dụng vật liệu quang xúc tác. Để đạt được mục tiêu này, 4 nội dung nghiên cứu cụ thể được triển khai:

1. Khảo sát thói quen đi chùa và thói quen thắp nhang của khách hành hương.
2. Đánh giá mức độ ô nhiễm không khí tại các chùa thuộc Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận.
3. Đánh giá mức độ ô nhiễm từ khói nhang trong phòng thí nghiệm bằng mô hình mô phỏng tự chế tạo trên 7 loại nhang.
4. Thực nghiệm xử lý khói nhang (trọng tâm là TVOCs) bằng thiết bị xúc tác quang tự chế tạo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các loại nhang thương mại trên thị trường, khói phát sinh từ quá trình đốt nhang, vật liệu xúc tác ống nano $TiO_2$ biến tính kim loại (Kim loại/TNTs) và thiết bị quang xúc tác dạng ống dòng liên tục.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa tại các chùa thuộc khu vực nội thành TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận (Bình Dương, Tiền Giang); các thí nghiệm phân tích và xử lý khí được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Hóa phân tích Môi trường, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện từ tháng 01/2019 đến tháng 07/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ chế phản ứng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý thuyết quang xúc tác dị thể của vật liệu bán dẫn $TiO_2$. Khi được chiếu xạ bởi photon ánh sáng có năng lượng lớn hơn hoặc bằng độ rộng vùng cấm ($h\nu \ge E_g$), các electron ($e^-$) chuyển từ vùng hóa trị lên vùng dẫn, để lại các lỗ trống mang điện tích dương ($h^+$) ở vùng hóa trị:

$$h\nu + TiO_2 \rightarrow e^- + h^+$$

Các lỗ trống oxi hóa nước ($H_2O$) và ion hydroxyl ($OH^-$) để sinh ra gốc tự do có hoạt tính oxi hóa cực mạnh ($\cdot OH$):

$$TiO_2(h^+) + H_2O \rightarrow \cdot OH + H^+ + TiO_2$$ $$TiO_2(h^+) + OH^- \rightarrow \cdot OH + TiO_2$$

Đồng thời, các electron tại vùng dẫn khử phân tử oxy hòa tan ($O_2$) thành gốc superoxide ($\cdot O_2^-$):

$$TiO_2(e^-) + O_2 \rightarrow \cdot O_2^- + TiO_2$$

Các gốc tự do hoạt tính cao này phân hủy các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (TVOCs) thành các phân tử vô cơ không độc hại gồm $CO_2$ và $H_2O$. Để khắc phục nhược điểm tái tổ hợp điện tử - lỗ trống và diện tích bề mặt thấp của bột $TiO_2$ Degussa P25 thương mại, vật liệu được chuyển đổi sang cấu trúc ống nano ($TiO_2$ Nanotubes - TNTs) bằng phương pháp thủy nhiệt, kết hợp biến tính pha tạp các ion kim loại chuyển tiếp ($Zn^{2+}$, $Cd^{2+}$, $Al^{3+}$, $Cu^{2+}$, $Fe^{3+}$) nhằm thu hẹp vùng cấm và tạo bẫy giữ điện tích.

Phương pháp chế tạo vật liệu xúc tác

• Tổng hợp tiền chất TNTs: Hòa tan 72 g $NaOH$ và 12 g $TiO_2$ (P25) vào 180 ml nước cất trong bình Teflon của thiết bị Autoclave. Hỗn hợp được khuấy từ 20 phút, rung siêu âm 30 phút, khuấy từ thêm 20 phút, sau đó đưa vào tủ nung thủy nhiệt ở $135^\circ\text{C}$ trong 24 giờ. Mẫu để nguội 12 giờ, hòa tan trong 1000 ml nước cất, lọc chân không, chỉnh về $pH = 1{,}6$ bằng dung dịch $HNO_3$ 65%, khuấy và rửa lặp lại bằng nước cất cho đến khi đạt pH trung tính, sau đó sấy ở $105^\circ\text{C}$ trong 12 giờ.
• Biến tính tẩm muối kim loại: Cân lượng tiền chất TNTs và muối nitrat kim loại tương ứng với hàm lượng pha tạp 0,5% khối lượng, khuấy trong 50 ml nước cất, rung siêu âm 30 phút, khuấy từ gia nhiệt ở $80^\circ\text{C}$ đến khi sệt, sấy khô ở $105^\circ\text{C}$ trong 4 giờ và nung ở $500^\circ\text{C}$ trong 2 giờ.
• Cố định xúc tác: Phân tán xúc tác dạng bột vào 40 ml nước cất qua khuấy từ 10 phút và siêu âm 20 phút, dùng ống bóp rải đều lên tấm vải sợi thủy tinh kích thước tiêu chuẩn, sấy khô ở $105^\circ\text{C}$ trong 20–30 phút trước khi đưa vào module xử lý.

Mẫu vật liệu	Hình dạng (TEM)	Cấu trúc pha (XRD)	Diện tích bề mặt BET ($m^2/g$)
P25	Hạt	Anatase (80%) + Rutile (20%)	53
TNTs chưa nung	Ống	Titanate	390
TNTs nung $500^\circ\text{C}$	Que + ít ống	Anatase (100%)	106
Zn/TNTs nung $500^\circ\text{C}$	Que + ít ống	Anatase (100%)	126

Phương pháp đo đạc và tiêu chuẩn so sánh

Nghiên cứu sử dụng 3 thiết bị đo chuyên dụng:

• Máy Mobile Nose (kết nối Bluetooth với phần mềm ADDWII trên điện thoại) đo TVOCs, $PM_{2.5}$, $PM_{10}$, $CO_2$.
• Máy Carbon Monoxide Detector 601 (Đài Loan) đo nồng độ CO (dải đo $0 - 1000\text{ ppm}$, độ phân giải $1\text{ ppm}$).
• Máy Extech FM200 (Mỹ) đo formaldehyde HCHO (dải đo $0 - 5\text{ ppm}$, độ phân giải $0{,}01\text{ ppm}$).

Kết quả đo đạc được đối chiếu với các quy chuẩn chất lượng không khí trong nhà quốc tế:

Thông số	Nồng độ giới hạn	Cơ quan / Tiêu chuẩn quy định
CO	86 ppm	Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
$CO_2$	1000 ppm	DOSH (Malaysia) / KEITI (Hàn Quốc)
HCHO	2 ppm	OSHA (Hoa Kỳ)
TVOCs	$500\text{ }\mu g/m^3$ ($415\text{ ppb}$)	Health Canada (Canada)
$PM_{2.5}$	$100\text{ }\mu g/m^3$	Health Canada (Canada)
$PM_{10}$	$150\text{ }\mu g/m^3$	Hướng dẫn IAQ Singapore

Phương pháp xử lý số liệu

• Đánh giá phơi nhiễm và mức độ rủi ro sức khỏe qua đường hô hấp bằng phương pháp bán định lượng theo hệ số nguy cơ ($RQ$):

$$RQ = \frac{MEC}{PNEC}$$

(Trong đó: $MEC$ là nồng độ quan trắc thực tế; $PNEC$ là nồng độ giới hạn tối đa cho phép theo quy chuẩn. Nếu $RQ < 1$: rủi ro thấp; $RQ \ge 1$: rủi ro cao).

• Hiệu suất xử lý quang xúc tác ($H$) tính theo công thức:

$$H = \frac{C_0 - C}{C_0} \times 100%$$

(Trong đó: $C_0$ là nồng độ chất ô nhiễm ban đầu; $C$ là nồng độ chất ô nhiễm sau xử lý).

Thiết kế và triển khai mô hình thực nghiệm

Mô hình thực nghiệm xử lý khói nhang trong nhà được thiết kế và chế tạo dưới dạng module phản ứng quang hóa dòng khí liên tục:

• Cụm thu khí đầu vào: Nhang được đốt trong buồng phát thải hở, khói sinh ra được dẫn vào hệ thống nhờ một quạt hút cưỡng bức kích thước $90 \times 90\text{ mm}$ gắn ở đầu ống nạp.
• Thân ống phản ứng: Sử dụng ống inox hình trụ có chiều dài $L = 60\text{ cm}$, đường kính danh nghĩa $\Phi = 76\text{ mm}$. Trong quá trình khảo sát đối chứng nồng độ phát thải ban đầu, đoạn ống inox này được thay thế bằng ống nhựa PVC có kích thước tương đương.
• Cụm quang xúc tác bên trong: Trục giữa ống bố trí một đèn UV phát bức xạ tử ngoại kích thích, đi kèm hệ thống ba-lát điện tử và khung giá đỡ chuyên dụng. Xung quanh đèn được bao bọc bởi tấm vải sợi thủy tinh đã tẩm phủ đều vật liệu xúc tác nano (TNTs biến tính kim loại).
• Cụm phân tích khí đầu ra: Tại cửa thoát khí cuối đường ống bố trí đầu dò của máy đo CO, đầu đo máy Extech FM200 và cảm biến của thiết bị Mobile Nose để thu thập dữ liệu tự động theo chu kỳ 5 phút/lần.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa các kiến thức cơ sở về chùa chiền tại Việt Nam theo các bố cục kiến trúc truyền thống (kiểu chữ Đinh 丁, kiểu chữ Công 工, kiểu chữ Tam 三); quy trình kỹ thuật làm nhang thủ công từ vỏ cây ô đước, bột gỗ hương (trầm, quế, bạch đàn), chân tre và phẩm màu. Chương này trình bày chi tiết các đặc tính tinh thể của $TiO_2$ (Anatase, Rutile, Brookite), cơ chế chuyển điện tử của quang xúc tác bán dẫn, kỹ thuật chế tạo ống nano TNTs bằng phương pháp thủy nhiệt và các giải pháp biến tính bằng ion kim loại chuyển tiếp. Đồng thời, chương 1 tổng hợp các bằng chứng dịch tễ học và độc học từ các nghiên cứu quốc tế (Lin et al., 2008; Lee & Wang, 2004; Zhang et al., 2015; He et al., 2018; Hayakawa et al., 1987) về tác động tiêu cực của khói nhang đối với bệnh đường thở, viêm da tiếp xúc và huyết áp thai kỳ; phân tích thực trạng quản lý và sử dụng nhang chưa có quy chuẩn kiểm soát chất lượng không khí trong nhà tại Việt Nam.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết danh mục hóa chất tinh khiết, dụng cụ thủy tinh, thiết bị đo đạc và máy móc chuyên dụng (tủ sấy Memmert, tủ nung Lenton, máy rung siêu âm Elma, cân phân tích Sartorius, thiết bị phản ứng thủy nhiệt Autoclave). Tác giả mô tả chi tiết quy trình chế tạo vật liệu tiền chất TNTs, kỹ thuật tẩm các muối kim loại $Zn(NO_3)_2$, $Cd(NO_3)_2$, $Al(NO_3)_3$, $Cu(NO_3)_2$, $Fe(NO_3)_3$ lên nền xúc tác và kỹ thuật cố định màng lên sợi thủy tinh. Chương này cũng thiết lập phương pháp luận triển khai 4 nội dung nghiên cứu: thiết kế bảng câu hỏi điều tra xã hội học trực tiếp và trực tuyến; quy trình khảo sát hiện trường tại các chùa; phương pháp thực nghiệm đốt và đo kiểm 7 mẫu nhang thương phẩm trong phòng thí nghiệm; quy trình vận hành thử nghiệm mô hình quang xúc tác theo 4 biến số thực nghiệm (điều kiện chiếu sáng/xúc tác, tải lượng xúc tác 1–3 g, loại muối kim loại biến tính và nồng độ nguồn khói 1 cây so với 3 cây).

Chương 3: Kết quả và bàn luận

Chương 3 tập trung phân tích các dữ liệu thực nghiệm thu được từ khảo sát xã hội học và đo đạc trong phòng thí nghiệm:

• Khảo sát thói quen và nhận thức cộng đồng ($n = 170$): 92,35% người tham gia lựa chọn nhang cây (vượt trội so với nhang vòng 5,88% và nhang nụ 1,76%); số lượng nhang thắp phổ biến tại mỗi lư hương là 3 cây (chiếm 48,82%) và 1 cây (chiếm 42,35%). Thời gian đi chùa tập trung cao nhất vào ngày rằm (33,53%), mùng 1 (30,00%) và các dịp lễ, Tết (25,88%). 70% người được hỏi nhận thức được khói nhang có hại cho sức khỏe, tuy nhiên vẫn còn 21% chưa rõ hoặc không biết về các nguy cơ tiềm ẩn.
• Khảo sát thực tế tại các chùa: Các chùa lớn ở khu vực nội thành TP. Hồ Chí Minh đã chủ động triển khai các biện pháp hạn chế như đặt biển báo "Vui lòng không mang nhang vào chánh điện" hoặc chuyển sang sử dụng nhang điện (tiêu biểu như Chùa Bửu Long, Chùa Nam Thiên Đệ Nhất Trụ). Ngược lại, nhiều chùa tại các tỉnh lân cận (Bình Dương, Tiền Giang) vẫn duy trì việc thắp nhang tự do với số lượng lớn bên trong chánh điện, làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm nồng độ khí độc hại cao cho chư tăng và khách thập phương.
• Đánh giá phát thải của 7 loại nhang trong phòng thí nghiệm: Đo đạc đối chứng 7 mẫu nhang (nhang chùa A, nhang chùa B, nhang thô, nhang phơi ban đêm, nhang tẩm bột quế, nhang thơm, nhang thơm ít khói) cho thấy mức phát thải TVOCs, $PM_{2.5}$, $PM_{10}$, $CO_2$, CO và HCHO có sự khác biệt lớn. Trong đó, một loại nhang ghi nhận nồng độ TVOCs đạt đỉnh lên tới 5589 ppb, cao gấp 2–3 lần so với các loại nhang thông thường và vượt gấp 13 lần tiêu chuẩn khuyến nghị của Health Canada (415 ppb). Mẫu nhang có nồng độ phát thải cao nhất này được lựa chọn làm nguồn khí đầu vào cho các thí nghiệm xử lý.
• Thực nghiệm xử lý TVOCs bằng công nghệ quang xúc tác:
  1. Khảo sát điều kiện vận hành: Vận hành ở chế độ kết hợp đồng thời xúc tác và chiếu xạ đèn UV cho tốc độ suy giảm nồng độ TVOCs vượt trội hoàn toàn so với trường hợp chỉ có xúc tác (chỉ xảy ra hấp phụ vật lý bề mặt hạn chế) hoặc chỉ chiếu đèn UV (hiệu ứng phân hủy quang hóa tự do không đáng kể).
  2. Khảo sát khối lượng xúc tác: Khảo sát các mức khối lượng TNTs biến tính từ 1 g; 1,5 g; 2 g; 2,5 g đến 3 g cho thấy khối lượng 2 g là điểm tối ưu. Việc tăng khối lượng lên 2,5–3 g không làm tăng đáng kể hiệu suất do hiện tượng cản trở truyền khối và tán xạ ánh sáng của các lớp vật liệu dày.
  3. Khảo sát loại muối kim loại biến tính: Thử nghiệm 5 hệ xúc tác tẩm kim loại 0,5% nung $500^\circ\text{C}$ ($Zn/TNTs$, $Cd/TNTs$, $Al/TNTs$, $Cu/TNTs$, $Fe/TNTs$) xác định xúc tác tẩm kẽm ($Zn/TNTs$) có hoạt tính quang xúc tác cao nhất trong việc phân hủy TVOCs.
  4. Khảo sát nồng độ đầu vào: Sử dụng 2 g xúc tác Zn/TNTs dưới bức xạ UV xử lý khói sinh ra từ 3 cây nhang và 1 cây nhang. Kết quả cho thấy hệ thống xử lý hiệu quả cả hai mức nồng độ, trong đó hiệu suất phân hủy TVOCs đối với nồng độ phát thải của 3 cây nhang đạt 95% ở phút thứ 35 và duy trì ổn định sau 50 phút vận hành.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác lập bộ số liệu định lượng về mức độ phát thải các chất ô nhiễm từ 7 loại nhang thương phẩm phổ biến; xác định nồng độ cực đại của TVOCs từ khói nhang có thể đạt 5589 ppb, vượt 13 lần ngưỡng an toàn cho phép trong nhà ($415\text{ ppb}$).
• Chứng minh tính ưu việt của vật liệu ống nano titan dioxide biến tính kẽm (Zn/TNTs 0,5% khối lượng, nung $500^\circ\text{C}$, diện tích bề mặt $126\text{ }m^2/g$) trong việc phân hủy TVOCs so với bột $TiO_2$ P25 nguyên bản.
• Xác định điều kiện vận hành tối ưu của thiết bị xử lý dạng ống dòng liên tục: sử dụng 2 g xúc tác Zn/TNTs cố định trên vải sợi thủy tinh kết hợp chiếu xạ đèn UV, mang lại hiệu suất xử lý TVOCs đạt 95% tại phút thứ 35 đối với nồng độ phát thải từ 3 cây nhang.
• Thu thập dữ liệu thực nghiệm về hành vi xã hội ($n = 170$), chỉ ra tỷ lệ sử dụng nhang cây chiếm 92,35%, thói quen thắp 1–3 cây/lư hương chiếm trên 91% và tỷ lệ người chưa hiểu rõ tác hại của khói nhang vẫn ở mức 21%.

Đóng góp của đề tài

• Đóng góp khoa học: Đề tài là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu có hệ thống về phát thải ô nhiễm từ tập quán đốt nhang dưới góc độ kỹ thuật môi trường; tích hợp thành công phương pháp tổng hợp vật liệu nano dạng ống (TNTs) và biến tính ion kim loại chuyển tiếp vào module phản ứng quang hóa xử lý khí thải trong nhà.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm phục vụ công tác quản lý chất lượng không khí tại các cơ sở tôn giáo; đề xuất các giải pháp quản lý nguồn phát thải (khuyến khích dùng nhang điện, nhang thảo mộc tự nhiên, gắn biển hạn chế thắp nhang trong không gian kín) và chế tạo thành công thiết bị làm sạch không khí chi phí thấp, ứng dụng hiệu quả cho hộ gia đình và đền chùa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Mô hình thiết bị xử lý quang xúc tác mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm với lưu lượng quạt hút cố định, chưa đánh giá động học xử lý khi thay đổi lưu lượng dòng khí hoặc vận hành liên tục trong không gian thực tế có thể tích lớn.
  • Nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu suất phân hủy tổng TVOCs mà chưa phân tích định lượng chi tiết cơ chế suy giảm của từng cấu tử đơn lẻ (như benzene, toluene, formaldehyde) cũng như các sản phẩm chuyển hóa trung gian sau phản ứng quang xúc tác.
  • Số lượng chùa được khảo sát trực tiếp còn tập trung chủ yếu tại một số địa phương phía Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô thử nghiệm thiết bị xử lý trong không gian thực tế tại các gian thờ chánh điện hoặc phòng thờ gia đình.
  • Đánh giá độ bền cơ lý, độ bền hóa học và khả năng tái sinh của màng xúc tác Zn/TNTs trên vải sợi thủy tinh sau nhiều chu kỳ hoạt động kéo dài.
  • Ứng dụng phương pháp sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS) để định danh chi tiết từng hợp chất hữu cơ bay hơi đơn lẻ trước và sau khi đi qua buồng quang xúc tác.

Giá trị tham khảo

Đồ án tốt nghiệp là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Công nghệ Kỹ thuật Môi trường, Kỹ thuật Hóa học: Cung cấp quy trình thực nghiệm chuẩn về tổng hợp vật liệu nano ống $TiO_2$ (TNTs) bằng phương pháp thủy nhiệt, quy trình pha tạp kim loại chuyển tiếp và phương pháp thiết kế hệ phản ứng quang xúc tác pha khí.
• Kỹ sư và nhà nghiên cứu công nghệ xử lý khí thải: Cung cấp thông số vận hành thực tế (khối lượng xúc tác, hiệu suất xử lý theo thời gian, cấu hình kết hợp đèn UV) để phát triển các dòng máy lọc không khí khử mùi, diệt khuẩn và xử lý khí độc trong nhà.
• Cơ quan quản lý môi trường và Ban quản lý di tích, cơ sở tôn giáo: Cung cấp số liệu định lượng về nguy cơ ô nhiễm không khí từ khói nhang để xây dựng các quy chế, hướng dẫn quản lý hoạt động dâng hương văn minh, an toàn cho sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vật liệu xúc tác quang sử dụng trong nghiên cứu được tổng hợp bằng phương pháp nào?
Tiền chất xúc tác $TiO_2$ dạng ống (TNTs) được tổng hợp từ bột thương phẩm $TiO_2$ P25 thông qua phương pháp thủy nhiệt trong dung dịch $NaOH$ đậm đặc ở nhiệt độ $135^\circ\text{C}$ trong 24 giờ bên trong bình kín Autoclave, sau đó rửa bằng $HNO_3$ về $pH = 1{,}6$, rửa nước cất đến trung tính và sấy khô ở $105^\circ\text{C}$ trong 12 giờ.

2. Nồng độ TVOCs phát thải cao nhất từ các loại nhang được khảo sát là bao nhiêu và vượt quy chuẩn như thế nào?
Nồng độ TVOCs đo được từ 7 loại nhang trong phòng thí nghiệm đạt mức cao nhất là 5589 ppb. Mức này cao gấp 2–3 lần so với các mẫu nhang còn lại và vượt gấp 13 lần so với tiêu chuẩn chất lượng không khí trong nhà của Health Canada ($415\text{ ppb}$ hay $500\text{ }\mu g/m^3$).

3. Những loại muối kim loại nào được đưa vào thử nghiệm biến tính và loại nào cho hiệu quả xử lý tốt nhất?
Nghiên cứu đã tiến hành tẩm 5 loại muối nitrat kim loại ở tỷ lệ 0,5% khối lượng nung ở $500^\circ\text{C}$ gồm: $Zn(NO_3)_2$, $Cd(NO_3)_2$, $Al(NO_3)_3$, $Cu(NO_3)_2$ và $Fe(NO_3)_3$. Kết quả thực nghiệm xác định xúc tác tẩm kẽm ($Zn/TNTs$) đạt hiệu quả phân hủy TVOCs cao nhất.

4. Thiết bị xử lý khí tự chế tạo đạt hiệu suất phân hủy TVOCs tối đa là bao nhiêu trong điều kiện tối ưu?
Khi sử dụng 2 g xúc tác Zn/TNTs phủ trên vải sợi thủy tinh kết hợp chiếu xạ đèn UV bên trong ống phản ứng inox ($L = 60\text{ cm}$, $\Phi = 76\text{ mm}$), hệ thống đạt hiệu suất xử lý TVOCs lên đến 95% ở phút thứ 35 (trong chu kỳ vận hành 50 phút) đối với nồng độ khói sinh ra từ 3 cây nhang.

5. Kết quả khảo sát xã hội học ghi nhận những đặc điểm nổi bật nào về thói quen thắp nhang của người dân?
Khảo sát trên 170 phiếu cho thấy 92,35% du khách sử dụng nhang cây; 48,82% thắp 3 cây và 42,35% thắp 1 cây trên một lư hương; thời điểm đi chùa tập trung cao nhất vào ngày rằm (33,53%) và mùng 1 (30,00%). Có 70% người tham gia nhận biết được tác hại của khói nhang, trong khi 21% vẫn chưa rõ hoặc không biết về nguy cơ này.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp đã đánh giá toàn diện mức độ phát thải các tác nhân ô nhiễm không khí từ quá trình đốt nhang tại chùa và trong điều kiện thực nghiệm, chứng minh nồng độ TVOCs có thể vượt chuẩn an toàn gấp 13 lần. Nghiên cứu đã chế tạo thành công vật liệu nano ống $TiO_2$ biến tính kẽm (Zn/TNTs) có diện tích bề mặt $126\text{ }m^2/g$ và tích hợp vào module thiết bị quang xúc tác dạng ống dòng liên tục. Với lượng xúc tác 2 g kết hợp chiếu xạ UV, thiết bị đạt hiệu suất phân hủy TVOCs lên tới 95% sau 35 phút vận hành. Công trình đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác quản lý chất lượng không khí trong nhà và mở ra giải pháp kỹ thuật khả thi nhằm giảm thiểu rủi ro sức khỏe từ khói nhang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan về chùa ở Việt Nam Từ điển Tiếng Việt định nghĩa “chùa” là công trình kiến trúc làm nơi thờ Phật. Chùa ở Việt Nam là công trình kiến trúc để thờ chư Phật, Bồ Tát, Thiên Thần, Hộ Pháp; là nơi thờ các vị tổ sư, các vị trụ trì quá cố; nơi thờ linh cốt của những quý Phật tử. Ngôi chùa còn là nơi cư ngụ, tu hành, học tập, nghiên cứu giáo lý Phật giáo của các Tăng ni; là nơi hành lễ của các Tăng ni, Phật tử. Ngoài ra, chùa còn là nơi tu dưỡng tinh thần, thắng cảnh du lịch, trung tâm hoạt động lễ hội, bảo tàng nghệ thuật dân tộc, cơ sở giáo dục,… [4].

Qua gần 2000 năm lịch sử Phật giáo Việt Nam, kiểu kiến trúc chùa cũng như Phật điện ở bên trong dần thay đổi. Nhưng nhìn chung tổng thể chùa ở Việt Nam đều có một số đặc điểm chung. Chùa không phải là một ngôi nhà mà là một quần thể kiến trúc, gồm những ngôi nhà sắp xếp cạnh nhau hoặc nối vào nhau. Tùy theo cách bố trí những ngôi nhà này mà chùa được chia thành những kiểu khác nhau.

Tên các kiểu chùa truyền thống thường được đặt theo các chữ Trung Quốc có dạng gần với bình diện kiến trúc chùa, gồm các kiểu chùa sau: - Kiểu chùa đơn giản nhất là kiểu chữ Đinh (丁) (Hình 1. Chùa có nhà chính điện hay nhà thượng điện, tức ngôi nhà đặt các bàn thờ Phật, nối thẳng góc với nhà bái đường hay nhà tiền đường ở phía trước. Nhà bái đường đôi khi còn được gọi là chùa hộ vì ở đây thường có các tượng Hộ Pháp [5]. CHÍNH ĐIỆN NHÀ BÁI ĐƯỜNG Hình 1.1 Kiểu chùa chữ Đinh - Kiểu chùa phổ biến hơn là kiểu chữ Công (工) (Hình 1.

Chùa có nhà chính điện và nhà bái đường song song với nhau và được nối với nhau bằng một ngôi nhà gọi là nhà thiêu hương - nơi nhà sư làm lễ. Có nơi gọi gian nhà nối nhà bái đường với Phật điện này là ống muống [5]. 4 do an Hình 1.2 Kiểu chùa chữ Công - Kiểu chùa thứ ba là kiểu chữ Tam (三) (Hình 1. Chùa có ba nếp nhà song song với nhau, thường được gọi là chùa hạ, chùa trung và chùa thượng, như kiểu chùa Kim Liên, chùa Tây Phương ở Hà Nội [5].3 Kiểu chùa chữ Tam Tên những kiểu chùa này được dựa vào cụm kiến trúc chính.

Trong các chùa, ngoài cụm kiến trúc này, còn có những ngôi nhà khác như nhà tổ, nơi thờ các vị sư từng trụ trì ở chùa nay đã tịch, hoặc nhà tăng, nơi ở của các nhà sư, và một số kiến trúc khác như gác chuông, tháp và tam quan. Kiến trúc chùa truyền thống ở Việt Nam khá đa dạng, biểu hiện qua không gian, các phong cách kiến trúc địa phương. Chẳng hạn, chùa kiểu chữ Tam phổ biến ở miền Nam, hơn ở miền Bắc. Ngay cách xây dựng ngôi chùa kiểu chữ Tam ở miền Nam cũng khác với các chùa cùng kiểu ở miền Bắc.

Những nếp nhà ở các chùa cổ như chùa Giác Lâm, chùa Giác Viên (thành phố Hồ Chí Minh) có 5 do an đường nóc ngắn, với bốn mái rộng, mà nhân dân địa phương quen gọi là nhà kiểu bánh ít (một loại bánh làm bằng bột gạo ở miền Nam). Để tạo ra một thế giới gần thiên nhiên, tĩnh lặng nhưng tươi đẹp, chùa Việt Nam thường có vườn cây, vườn hoa, nhiều chùa còn có cả ao và hồ sen. Ngoài người Kinh, một số dân tộc thiểu số khác ở Việt Nam cũng có chùa. Chùa người Mường làm bằng tranh tre đơn giản.

Chùa người Khơme được xây dựng đẹp, có bộ mái biểu hiện ảnh hưởng Campuchia và Thái Lan. Chùa người Hoa cũng có sắc thái kiến trúc riêng.4 minh họa một kiểu chùa ở Việt Nam.4 Chùa Vĩnh Nghiêm (Quận 3) 1.2 Tổng quan về nhang Nhang (hương) được chế tạo từ các chất của thực vật có mùi thơm, thông thường được bổ sung thêm tinh dầu chiết ra từ thực vật hay có nguồn gốc động vật, dùng để tỏa ra khói có mùi thơm khi cháy. Nhang được sử dụng trong các mục đích tôn giáo, chữa bệnh theo quan niệm thuở xưa hay đơn thuần mang tính thẩm mĩ. Nhang ở dạng bột hay hạt nhỏ được bỏ vào than nóng hay trong bình hương, lư hương.

Nhang cũng được làm ở dạng thuận tiện hơn cho việc đốt như que, vòng hình nón hay dạng cái nêm. Với những dạng này, nhang được đốt cho bắt lửa sau đó dập tắt ngọn lửa để nó cháy chậm hơn và tỏa ra khói có mùi thơm. Nhang đóng một vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người châu Á, thường được sử dụng trong ngày rằm, ngày lễ, tết. 6 do an Nghề làm nhang cách thức giản dị, vốn ít, nhân công gia đình từ trẻ tới già ai cũng có thể góp phần vào được.

Các nguyên liệu làm nhang thường dễ kím và có sẵn trong tự nhiên như: [6] - Bột vỏ cây Ô đước mọc theo mé sông, bờ suối trong rừng vùng Tây Ninh, Thủ Dầu Một, Biên Hoà, Bà Rịa. Ô đước có tên khoa học là Cinnamomun argenteun thuộc về loại Lauracées, không lớn, đường kính thân cây độ 25 - 30 cm, lá lớn như lá xoài voi, tượng và mặt trên láng bóng. Trong vỏ cây ô đước có chất nhớt, dính như keo. - Cây tre, nứa đủ loại để chẻ làm chân nhang.

- Hương thơm được chiết xuất từ gỗ trầm, bạch đàn, cây quế có nhiều ở các tỉnh miền Trung như Quảng trị, Thừa Thiên, Quảng Nam. - Phẩm màu để nhuộm chân nhang, giấy bao nhang. Dụng cụ làm nhang rất giản dị thường chỉ cần: bàn dài, chậu sành và một cái bàn tròn bằng cây hay bằng tôn, làm nhang thơm hay nhang thẻ thì dùng thêm một miếng ván cây nhỏ có núm để cầm và dùng để lăn nhang. Nếu làm nhang vòng thì cần một cái khuôn bằng cây gỗ phẳng, trên có đục một rãnh hình nhang vòng xoáy trôn ốc, lớn nhỏ tùy theo cỡ nhang dự định làm.

Có ba loại nhang là nhang đất, nhang thẻ và nhang vòng cho nên cách thức làm hơi khác nhau, nhưng trừ cách làm nhang vòng còn lại hai loại nhang thì có công đoạn chính như mô tả ở Hình 1.5: [6] Chẻ Làm Làm Nhang chân bột nhang thân nhang thành phẩm nhang Hình 1.5 Sơ đồ các công đoạn chính trong quá trình làm nhang Các công đoạn làm nhang được mô tả như sau: - Đầu tiên phải chẻ chân nhang. Cây tre dùng làm nhang sau khi mua về được đem cưa ra từng đoạn ngắn, dùng dao sắc chẻ ra thành thanh nhỏ (đem ngâm nước rồi phơi khô để nhang cháy đượm). Sau đó lại chẻ các thanh ấy ra vuốt nhẵn và tròn để làm chân nhang. Nhưng đối với nhang thường nghĩa là nhang ma, nhang đất thì không cần vuốt nhẵn.

Chân nhang chẻ xong được nhuộm đỏ phía dưới trước khi làm thân nhang hoặc về sau mới nhuộm. - Làm bột nhang: Bột để se thân nhang lấy từ vỏ cây Ô đước. Người làm nhang thường mua hay vào rừng vạt đẽo sau đó đem về phơi khô, rồi dùng cối đá giã (đâm) nát ra bột. Đem bột rây nhỏ, mịn, bột nào còn to thì bỏ vào cối giã lần thứ 7 do an hai.

Bột mịn nhuyễn gọi là bột áo để bao phía ngoài nén nhang, còn bột to gọi là bột hồ để se phía trong. Khi làm loại nhang thơm hay nhang thẻ thì phải dùng gỗ trầm, gỗ bạch đàn, quế chi, chẻ nhỏ ra và tán nhỏ rồi rây kỹ. - Làm thân nhang: Lúc se thân nhang cần ba loại bột. Loại thứ nhất là bột hồ Ô đước, tiếp theo là bột nửa hồ nửa áo và loại cuối cùng là một phần bột hồ và hai phần bột áo.

Lấy chân tre chia ra từng nắm (chét) nhỏ, dùng một cây cơ cặp vào để trừ phía dưới chân nhang, đoạn nhúng phần thân nhang sẽ bọc bột vào thùng nước lạnh cho ngập tới đầu thân nhang. Sau khi nhúng nước, kéo tre ra vẩy cho thật ráo nước. Đem vùi đầu tre đã nhúng nước lạnh vào loại bột hồ thứ nhất, nhúng vào bột xong bỏ ra ngay và giũ cho rơi bớt bột đồng thời phải cầm tách các cây nhang ra cho khỏi dính chùm vào nhau. Lặp lại các bước như thế đến khi nào không thấy nước ngấm ra ngoài cây nhang nữa là được.

Đem để nắm nhang đó lên giá gác cho khô rồi lấy nắm khác nhúng bột. Thường nhúng luôn một muôn chân nhang, lúc này lấy nắm đã nhúng nước, nhúng bột đầu nhúng lại vào nước lạnh, đem vùi vào loại bột thứ hai. Lần này ở cây tre nhang đã có bột Ô đước, gặp nước sẽ có thể rời ra, nên phải cầm đầu cây nhang tách ra một chút và nhúng xuống nước cũng nên lấy ra ngay. Lần này nên cầm xòe chân nhang ra như cái quạt, để nằm xuống bàn rắc loại bột thứ ba lên, xong nắm chụm tre lại giũ bột thừa đã bám vào nhang, nhúng xong đem gác lên giá phơi cho khô.

Thân nhang nhúng được ba lần nước, ba lần bột thì lớn bằng chiếc đũa, nhưng bột thoa chưa được chặt, phải lăn để thân nhang se lại. Khi làm nhang ma, nhang đất rẻ tiền phải lấy một thùng đựng đinh cũ, hoặc kiếm thùng bằng tôn, kẽm, sắt tây có đáy cao độ 40 phân. Đem xếp đầu nhang xuống đáy thùng, để thùng nằm ngang xuống, rồi lấy tay lăn đi lăn lại để cho nhang mới làm xong được chắc lại. Lăn độ 15 - 20 phút sau đó mang để lên giàn phơi nắng cho khô.

Nhang này được xếp thành bó 200 cây để bán. - Nhang thơm là loại nhang trong có trộn gỗ thơm như trầm, bạch đàn, quế chi, thường nhang này đựng trong bao hay thẻ, mỗi bao có 60 cây, nên được gọi là nhang thẻ. Nguyên liệu làm nhang thẻ cũng như làm nhang đất, nhưng khác ở giai đoạn làm thân nhang. Ba phần bột làm thân nhang gồm: một phần là bột hồ trộn với bột thơm, hòa với nước lạnh; một phần nữa là bột thơm trộn với ít bột hồ, rây thật mịn rồi để khô dùng làm bột áo.

Bột thơm làm bằng gỗ cây trầm, bạch đàn, quế chi được tán nhỏ và rây kỹ. Sau khi trộn, nhồi bột rồi thì lấy tay se bột thành một cục nhỏ. Lấy que nhang đặt vào phần bột đó rồi lăn bột bọc kín lấy chân nhang. Muốn se đều và nhang được tròn thì lấy một miếng cây dẹp, 8 do an ngang 10 phần, dọc 20 phân, dày 1 phân, phía lưng có núm cầm, cầm núm ấy lăn lên mình cây nhang, lăn đi lăn lại vài lần cho tròn và nhẵn.