Nghiên Cứu Nồng Độ IL-6 và CRP Ở Bệnh Nhân Thoái Hóa Khớp Gối Nguyên Phát

Nghiên cứu nồng độ IL-6 và CRP ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát, cung cấp thông tin quan trọng cho chẩn đoán và điều trị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Vĩnh Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Nội – Xương Khớp
• Đề tài: Nghiên Cứu Nồng Độ IL-6, CRP Ở Bệnh Nhân Thoái Hóa Khớp Gối Nguyên Phát
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương bệnh thoái hóa khớp gối
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.2. Cơ chế bệnh sinh
• 1.2.1. Mất cân đối giữa đồng hóa và dị hóa tại sụn
• 1.2.2. Viêm màng hoạt dịch
• 1.2.3. Yếu tố cơ sinh học và tổn thương mô xương dưới sụn
• 1.3. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.4. Chẩn đoán thoái hoá khớp
• 1.5. Điều trị thoái hóa khớp gối
• 1.6. Vai trò của IL-6, CRP trong thoái hóa khớp gối
• 1.6.1. Interleukin 6 (IL-6) huyết tương
• 1.6.2. Protein C phản ứng (CRP) huyết tương
• 1.6.3. Vai trò trong cơ thể
• 1.6.4. IL-6, CRP huyết tương ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 1.6.4.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.4.2. Nghiên cứu tại Việt Nam về thoái hóa khớp gối và cytokine viêm
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Cỡ mẫu và chọn mẫu nghiên cứu
• 2.4.3. Các biến số nghiên cứu
• 2.4.4. Kỹ thuật thu thập thông tin
• 2.4.5. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của các đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm nồng độ CRP, IL-6 huyết tương của nhóm bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của 149 bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.4. Mối liên quan giữa đặc điểm nồng độ CRP, IL-6 huyết tương với đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.5. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của nhóm bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.6. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.7. Triệu chứng lâm sàng của nhóm bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.8. Chỉ số VAS, WOMAC, Lequesne trung bình của bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.9. Một số chỉ số cận lâm sàng ở bệnh nhân thoái hoá khớp gối nguyên phát
• 3.10. Liên quan giữa nồng độ IL-6, CRP huyết tương với giai đoạn bệnh và một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.11. Sự thay đổi IL-6 và CRP huyết tương ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.12. Mối liên quan giữa nồng độ IL-6, CRP huyết tương với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng nhóm bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 3.13. Bằng chứng vai trò bệnh sinh của IL-6 và liệu pháp điều trị thoái hóa khớp gối dựa vào IL-6 trong tương lai
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• B. DANH MỤC BẢNG BIỂU
• C. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• D. DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu IL 6 CRP Thoái Hóa Khớp Gối

Thoái hóa khớp gối nguyên phát là vấn đề sức khỏe toàn cầu, gây đau đớn và suy giảm chức năng vận động ở hàng triệu người. Bệnh có tỷ lệ mắc ngày càng tăng do tuổi thọ tăng và tỷ lệ béo phì gia tăng. Mặc dù không gây tử vong cao như các bệnh tim mạch hay ung thư, thoái hóa khớp gối theo thời gian sẽ dẫn đến tổn thương, mất chức năng vận động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Việc nghiên cứu các yếu tố liên quan đến cơ chế bệnh sinh, đặc biệt là các cytokine viêm, đóng vai trò quan trọng trong việc tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Nghiên cứu nồng độ IL-6 và CRP là một hướng tiếp cận đầy hứa hẹn. Thoái hóa khớp gối phổ biến ở người trên 50 tuổi, đặc biệt là phụ nữ. Nghiên cứu sâu hơn về các biện pháp điều trị để làm chậm tiến triển của bệnh, thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng hoặc phẫu thuật, là vô cùng cần thiết.

1.1. Thoái hóa khớp gối Vấn đề sức khỏe cộng đồng

Thoái hóa khớp gối đang trở thành gánh nặng cho hệ thống y tế. Bệnh ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, khả năng lao động và sinh hoạt của người bệnh. Theo thống kê, có đến 50% người trên 65 tuổi có dấu hiệu thoái hóa khớp trên phim X-quang. Điều này cho thấy sự cần thiết của các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Việc hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh sẽ giúp phát triển các liệu pháp điều trị trúng đích.

1.2. IL 6 và CRP Dấu ấn viêm trong thoái hóa khớp gối

Interleukin-6 (IL-6) và C-reactive protein (CRP) là hai dấu ấn sinh học quan trọng, phản ánh tình trạng viêm trong cơ thể. Trong thoái hóa khớp gối, quá trình viêm đóng vai trò quan trọng trong sự suy giảm chức năng khớp. Các nghiên cứu cho thấy nồng độ IL-6 và CRP huyết tương tăng cao ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối và có thể liên quan đến mức độ nghiêm trọng của bệnh. Theo tài liệu gốc, nồng độ IL-6 và CRP có thể gợi ý chẩn đoán và theo dõi hiệu quả điều trị.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Thoái Hóa Khớp Gối Sớm

Chẩn đoán sớm thoái hóa khớp gối vẫn là một thách thức lớn. Các triệu chứng ban đầu thường mơ hồ và dễ bị bỏ qua. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang có thể không phát hiện được những thay đổi nhỏ ở giai đoạn sớm của bệnh. Trong khi đó, việc can thiệp sớm có thể làm chậm tiến triển của bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh. Do đó, việc tìm kiếm các dấu ấn sinh học nhạy cảm và đặc hiệu là rất quan trọng. Việc sử dụng IL-6 và CRP trong chẩn đoán thoái hóa khớp gối cần được xem xét cẩn thận. Các nghiên cứu cần xác định rõ ngưỡng giá trị chẩn đoán phù hợp cho từng đối tượng bệnh nhân. Bên cạnh đó, cần kết hợp các dấu ấn sinh học với các phương pháp chẩn đoán khác để đạt được độ chính xác cao nhất.

2.1. Hạn chế của các phương pháp chẩn đoán hiện tại

Các phương pháp chẩn đoán thoái hóa khớp gối hiện tại, như thăm khám lâm sàng và chụp X-quang, có những hạn chế nhất định. Thăm khám lâm sàng phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của bác sĩ và có thể không phát hiện được những thay đổi nhỏ ở giai đoạn sớm. X-quang chỉ cho thấy hình ảnh tổn thương cấu trúc, trong khi quá trình viêm và thoái hóa sụn có thể đã diễn ra từ trước đó. Vì vậy, cần có các phương pháp chẩn đoán nhạy cảm hơn để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

2.2. Tìm kiếm dấu ấn sinh học mới Vai trò của IL 6 và CRP

Việc tìm kiếm các dấu ấn sinh học mới, như IL-6 và CRP, có thể giúp cải thiện khả năng chẩn đoán sớm thoái hóa khớp gối. Các dấu ấn sinh học có thể phản ánh tình trạng viêm và thoái hóa sụn ở giai đoạn sớm của bệnh, trước khi có những thay đổi cấu trúc rõ ràng trên X-quang. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định vai trò của IL-6 và CRP trong chẩn đoán sớm và theo dõi tiến triển của bệnh.

III. Cách Đo Lường Nồng Độ IL 6 CRP Ở Bệnh Nhân TK Gối

Việc đo lường nồng độ IL-6 và CRP trong huyết tương là một xét nghiệm tương đối đơn giản và phổ biến. Tuy nhiên, cần tuân thủ các quy trình chuẩn để đảm bảo độ chính xác và tin cậy của kết quả. Các yếu tố như thời điểm lấy máu, phương pháp xét nghiệm và kỹ thuật viên thực hiện đều có thể ảnh hưởng đến kết quả. Cần có các hướng dẫn chi tiết về quy trình lấy mẫu và xét nghiệm để đảm bảo tính đồng nhất giữa các phòng thí nghiệm. Việc sử dụng các bộ kit xét nghiệm đã được kiểm chứng và tuân thủ các quy trình kiểm soát chất lượng là rất quan trọng. Kết quả xét nghiệm cần được diễn giải một cách cẩn thận, có tính đến các yếu tố ảnh hưởng khác.

3.1. Quy trình lấy mẫu và bảo quản bệnh phẩm

Quy trình lấy mẫu và bảo quản bệnh phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo độ chính xác của kết quả xét nghiệm IL-6 và CRP. Máu nên được lấy vào buổi sáng, sau khi bệnh nhân nhịn ăn qua đêm. Ống nghiệm chứa chất chống đông thích hợp nên được sử dụng để thu thập máu. Bệnh phẩm nên được bảo quản ở nhiệt độ thích hợp (thường là 2-8°C) và vận chuyển đến phòng thí nghiệm trong thời gian ngắn nhất có thể. Việc tuân thủ các quy trình này sẽ giúp giảm thiểu sai số và đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

3.2. Phương pháp xét nghiệm và kiểm soát chất lượng

Có nhiều phương pháp xét nghiệm khác nhau để đo lường nồng độ IL-6 và CRP trong huyết tương, bao gồm ELISA, miễn dịch huỳnh quang và hóa phát quang. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Điều quan trọng là phải sử dụng các bộ kit xét nghiệm đã được kiểm chứng và tuân thủ các quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Các quy trình kiểm soát chất lượng nên bao gồm việc sử dụng các mẫu chuẩn và mẫu kiểm soát để đảm bảo độ chính xác và độ lặp lại của kết quả.

IV. Liên Quan Giữa IL 6 CRP Và Mức Độ Thoái Hóa Khớp Gối

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên quan giữa nồng độ IL-6, CRP và mức độ nghiêm trọng của thoái hóa khớp gối. Nồng độ IL-6 và CRP thường tăng cao hơn ở những bệnh nhân có mức độ thoái hóa nặng hơn. Tuy nhiên, mối liên quan này không phải lúc nào cũng rõ ràng và có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác, như tuổi tác, giới tính, cân nặng và các bệnh lý kèm theo. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ mối liên quan này và xác định vai trò của IL-6 và CRP trong việc tiên lượng tiến triển của bệnh. Cytokine viêm đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của bệnh. Các nghiên cứu cho thấy sự gia tăng nồng độ cytokine viêm có thể thúc đẩy quá trình thoái hóa sụn và gây ra các triệu chứng đau và viêm.

4.1. Ảnh hưởng của tuổi tác giới tính và cân nặng

Tuổi tác, giới tính và cân nặng là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ IL-6 và CRP. Nồng độ IL-6 và CRP thường tăng theo tuổi tác. Phụ nữ có xu hướng có nồng độ IL-6 và CRP cao hơn nam giới. Béo phì cũng có liên quan đến nồng độ IL-6 và CRP cao hơn. Do đó, cần phải xem xét các yếu tố này khi diễn giải kết quả xét nghiệm IL-6 và CRP ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối.

4.2. Vai trò tiên lượng tiến triển bệnh

Việc xác định vai trò của IL-6 và CRP trong việc tiên lượng tiến triển của bệnh là một lĩnh vực nghiên cứu đầy hứa hẹn. Nếu có thể chứng minh rằng nồng độ IL-6 và CRP có thể dự đoán được sự tiến triển của thoái hóa khớp gối, thì các dấu ấn sinh học này có thể được sử dụng để xác định những bệnh nhân có nguy cơ cao và cần được can thiệp sớm.

V. Ứng Dụng IL 6 CRP Trong Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Việc hiểu rõ hơn về vai trò của IL-6 và CRP trong cơ chế bệnh sinh của thoái hóa khớp gối có thể mở ra những hướng điều trị mới. Các liệu pháp nhắm mục tiêu vào IL-6 hoặc CRP có thể giúp giảm viêm và làm chậm tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, các liệu pháp này vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và cần được đánh giá thêm về tính an toàn và hiệu quả. Việc kết hợp các liệu pháp nhắm mục tiêu vào IL-6 hoặc CRP với các phương pháp điều trị hiện có có thể mang lại hiệu quả tốt hơn. Nghiên cứu tài liệu gốc cho thấy, IL-6 và CRP có thể sử dụng để theo dõi hiệu quả điều trị.

5.1. Các liệu pháp nhắm mục tiêu vào IL 6

Các liệu pháp nhắm mục tiêu vào IL-6 có thể bao gồm các kháng thể kháng IL-6 hoặc các chất ức chế thụ thể IL-6. Các liệu pháp này có thể giúp giảm viêm và bảo vệ sụn khớp. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng IL-6 cũng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống miễn dịch, do đó việc ức chế IL-6 có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

5.2. Các liệu pháp nhắm mục tiêu vào CRP

Các liệu pháp nhắm mục tiêu vào CRP ít được nghiên cứu hơn so với các liệu pháp nhắm mục tiêu vào IL-6. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã cho thấy rằng việc giảm nồng độ CRP có thể giúp giảm viêm và cải thiện triệu chứng ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá tính an toàn và hiệu quả của các liệu pháp nhắm mục tiêu vào CRP.

VI. Triển Vọng Nghiên Cứu IL 6 CRP Thoái Hóa Khớp Gối

Nghiên cứu về IL-6 và CRP trong thoái hóa khớp gối vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định vai trò chính xác của IL-6 và CRP trong cơ chế bệnh sinh của bệnh, tìm kiếm các dấu ấn sinh học khác có liên quan đến thoái hóa khớp gối, và phát triển các liệu pháp điều trị nhắm mục tiêu hiệu quả hơn. Việc kết hợp các nghiên cứu lâm sàng và cận lâm sàng là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về bệnh. Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, bác sĩ và các nhà sản xuất dược phẩm để đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu và phát triển các liệu pháp điều trị mới.

6.1. Nghiên cứu đa trung tâm và quy mô lớn

Để có được kết quả nghiên cứu tin cậy và có giá trị, cần thực hiện các nghiên cứu đa trung tâm và quy mô lớn. Các nghiên cứu này sẽ giúp giảm thiểu sai số và tăng cường khả năng khái quát hóa kết quả. Việc thu thập dữ liệu từ nhiều trung tâm khác nhau sẽ giúp phản ánh được sự đa dạng của bệnh và các yếu tố ảnh hưởng.

6.2. Hướng tới điều trị cá thể hóa

Trong tương lai, điều trị thoái hóa khớp gối có thể hướng tới cá thể hóa, dựa trên các đặc điểm di truyền, lâm sàng và sinh học của từng bệnh nhân. Việc sử dụng các dấu ấn sinh học như IL-6 và CRP có thể giúp xác định những bệnh nhân có khả năng đáp ứng tốt với một liệu pháp điều trị cụ thể. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương bệnh thoái hóa khớp gối 1. Khái niệm Thoái hóa khớp gối là tổn thương thoái hóa của sụn khớp, trong đó quá trình sinh tổng hợp các chất căn bản như proteoglycan bởi các tế bào sụn bị rối loạn, hậu quả là quá trình mất sụn khớp. Ngoài tổn thương sụn là chính, bệnh còn gây tổn thương cấu trúc dưới sụn, màng hoạt dịch (MHD), dây chằng và các cơ cạnh khớp.

[11] Thoái hóa khớp gối là một trong những nguyên nhân gây ra tàn phế ở người lớn tuổi trên thế giới. Bệnh không chỉ gây giảm năng suất lao động, giảm chất lượng sống của người bệnh mà còn làm tổn hại kinh tế do việc điều trị, điều chỉnh cuộc sống của người bệnh cũng như của gia đình họ. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy: khoảng 13% phụ nữ và 10% nam giới ở tuổi trên 60 có triệu chứng của thoái hóa khớp gối và tỷ lệ này sẽ ngày càng tăng lên do dân số già đi và sự phổ biến của bệnh thừa cân, béo phì trong cộng đồng. [12] Cách phân loại do Alman và cộng sự đề nghị năm 1984 cho đến nay vẫn được sử dụng rộng rãi.

Theo tác giả này, thoái hóa khớp có hai loại là: nguyên phát và thứ phát - Thoái hóa khớp gối nguyên phát: Sự thoái hóa là nguyên nhân chính. Bệnh thường xuất hiện muộn ở những người trên 40 tuổi. Cùng với sự thay đổi tuổi tác, sự thích ứng của sụn khớp với các tác động lên khớp ngày càng giảm. Nguyên nhân của sự thay đổi này có thể là do lượng máu đến nuôi dưỡng vùng khớp giảm sút, ảnh hưởng đến việc nuôi dưỡng sụn, sự phân bố chịu lực của khớp thay đổi thúc đẩy quá trình thoái hóa.

4 - Thoái hóa khớp gối thứ phát: + Sau chấn thương, gãy xương khớp, can lệch, tổn thương sụn chêm, vi chấn thương liên tiếp do nghề nghiệp, thể thao. + Sau các bệnh lý xương sụn: Hoại tử xương, Viêm khớp dạng thấp. + Bệnh Gout: Do các tinh thể u-rát lắng đọng trong dịch khớp. + Bệnh nội tiết: Đái tháo đường, to viễn cực, cường giáp, cường cận giáp trạng.

+ Rối loạn đông, chảy máu: Bệnh Hemophilie có tràn dịch máu ổ khớp. Cơ chế bệnh sinh 1. Mất cân đối giữa đồng hóa và dị hóa tại sụn Nguyên nhân thoái hóa khớp thực sự đến nay chưa được khẳng định, có thể là hậu quả của quá trình chuyển hóa sụn trong đó quá trình hoạt động dị hóa vượt trội hơn quá trình đồng hóa. Các yếu tố tham tham gia vào quá trình này là: tuổi, tình trạng béo phì, yếu tố di truyền, các chấn thương, đặc biệt là vi chấn thương liên tiếp kéo dài trong thể thao, sinh hoạt, nghề nghiệp.

Gần đây nhiều nghiên cứu nêu lên vai trò các cytokin tiền viêm trong quá trình thoái hóa khớp, đặc biệt thoái hóa khớp gối. Không có biểu hiện phì đại, biến dạng, tăng sinh của các tế bào sụn. - Giai đoạn 1: Bề mặt sụn còn nhẵn, nhưng đã xuất hiện phù nề và xơ hoá, có các đám tế bào sụn chết và các đám tế bào sụn tăng sinh. - Giai đoạn 2: Mất liên tục bề mặt, xuất hiện các vết rạn ở bề mặt sụn, ở một phần ba ngoài (gần bề mặt sụn) xuất hiện các điểm mất điện tích âm.

Các 5 đám tế bào chết và tăng sinh phát triển làm mất hình ảnh các cột tế bào sụn bình thường. - Giai đoạn 3: Nứt sụn, các đường nứt kéo dài và phân nhánh đi sâu vào tổ chức sụn, sụn mất diện tích âm sâu tới 2/3 chiều dày, tăng tỷ lệ collagen, các đám tế bào sụn chết, tái tạo, tăng sinh xuất hiện nhiều hơn. - Giai đoạn 4: Mất sụn, lớp ngoài cùng bong tróc, hình thành nang, kén trong tổ chức sụn, mất sụn thành từng ổ sâu từ bề mặt tới vùng giữa. - Giai đoạn 5: Hở xương, bề mặt xương hở xơ hoá, tân tạo xương và tổ chức sụn xơ, có các đường đứt gẫy nhỏ ở bề mặt xương.

- Giai đoạn 6: Biến dạng xương, xương tái cấu trúc (bao gồm cả gai xương). Các đường đứt gẫy đi sâu xuống dưới được lấp bằng tổ chức sụn xơ hoặc tổ chức xương mới.2 Viêm màng hoạt dịch Viêm màng hoạt dịch gặp cả ở giai đoạn sớm lẫn giai đoạn muộn của bệnh. Bình thường màng hoạt dịch có từ 1 đến 4 lớp tế bào phủ trên một lớp sợi collagen lỏng lẻo có chứa các tế bào mỡ, nguyên bào sợi và đại thực bào. Trong lớp lỏng lẻo này có phân bố nhiều mạch máu, thần kinh cảm giác.

Viêm màng hoạt dịch có các biểu hiện: - Dày lớp tế bào phủ. - Tăng sinh mạch máu. - Thâm nhiễm tế bào viêm. Trước đây thoái hóa khớp được coi là bệnh khớp không viêm vì khi đếm số lượng bạch cầu trong dịch khớp thường không quá 2000 tế bào/mm3.

Tuy nhiên, triệu chứng lâm sàng của bệnh lại khá rõ ràng có biểu hiện của viêm màng hoạt dịch ở một mức độ nhất định như sưng, tràn dịch và cứng khớp, đặc biệt ở giai đoạn muộn của bệnh. 6 Hiện nay, người ta chưa chắc chắn được những biến đổi ở màng hoạt dịch là tiên phát hay thứ phát trong bệnh thoái hóa khớp. Có thể những biến đổi này là do viêm màng hoạt dịch khớp thứ phát sau những biến đổi ở sụn khớp và có một số yếu tố gây nên tình trạng viêm ở màng hoạt dịch như: quá tải sụn khớp, các vi tinh thể, các mảnh vỡ của sụn khớp do sự phá hủy của protease. Các sản phẩm này được giải phóng vào trong dịch khớp sẽ bị thực bào bởi các tế bào màng hoạt dịch.

Chính sự việc này sẽ là yếu tố ban đầu kích thích gây nên viêm màng hoạt dịch hoặc làm cho tình trạng viêm màng hoạt dịch ngày càng trầm trọng hơn. Trong màng hoạt dịch viêm, hầu hết các nghiên cứu đều cho thấy có sự xâm nhiễm của các tế bào bạch cầu đơn nhân mà chủ yếu là tế bào lympho T. Điều này đã gây nên tình trạng viêm mạn tính màng hoạt dịch trong thoái hóa khớp. Bên cạnh đó người ta còn thấy có sự tăng sinh của các lớp tế bào màng hoạt dịch làm cho màng hoạt dịch dầy thêm lên.

Ở giai đoạn muộn của bệnh không chỉ có tăng sinh tế bào mà còn có hiện tượng lắng đọng fibrin, thoái hóa dạng fibrin, xơ hóa đồng thời với việc tăng sinh mạch máu tại màng hoạt dịch. Chính quá trình viêm mạn tính màng hoạt dịch khớp này đã làm cho tổn thương của thoái hóa khớp ngày càng trầm trọng hơn vì tăng sản xuất và giải phóng các cytokine gây viêm IL-1, IL-6, TNF-α cũng như các enzym tiêu hủy protein MMP. từ đó làm tổn thương đến những tổ chức dưới sụn cũng như sự thâm nhập của các cytokine này vào máu. Yếu tố cơ sinh học và tổn thương mô xương dưới sụn Trong các hoạt động lao động và sinh hoạt, sụn cũng như các thành phần khác của khớp phải chịu lực tì nén cũng như các xung lực, các tác động cơ học đó có thể tạo các vi gãy ở bề mặt sụn, làm suy yếu các cấu trúc collagen, hư hỏng các cấu trúc proteoglycan.

Thành phần chủ yếu của sụn là collagen type II và một số collagen khác, proteoglycan và tế bào sụn. Tế bào sụn được nuôi dưỡng bởi sự thẩm thấu chất dinh dưỡng từ mạch máu ở xương 7 dưới sụn và từ hoạt dịch vào. Các collagen type III, IV, IX và XI chiếm 10% đến 20% lượng collagen của sụn và bảo đảm sự bền vững cho collagen type II. Proteoglycan rất ưa nước, có độ keo thấp.

Khả năng thải nước và hút nước khi tăng hoặc giảm tải khiến sụn có khả năng hấp thu xung lực. Bất thường trong cấu trúc của các protein này sẽ làm giảm chức năng của sụn và dẫn đến thoái khớp. Các chấn thương gây các vi gẫy và quá trình viêm có thể tạo ra các “mảnh vụn” bình thường được các đại thực bào làm sạch. Đến một lúc, sự xuất hiện của các mảnh này nhiều hơn khả năng làm sạch của đại thực bào, lúc này chúng sẽ trở thành các chất trung gian gây viêm, kích thích tế bào sụn tiết ra các men gây thoái biến.

Các phân tử có nguồn gốc từ collagen và proteoglycan thoái biến cũng bị các đại thực bào ở màng hoạt dịch tiêu hủy và làm phóng thích ra các cytokine tiền viêm. Các cytokine này đều gây tăng tổng hợp prostaglandin từ các tế bào màng hoạt dịch và càng làm tăng nặng quá trình viêm. 8 Yếu tố cơ học Bất thường sụn khớp - Chấn thương - Lão hóa - Béo phì - Viêm - Khớp không ổn định - Rối loạn chuyển hóa - Dị dạng khớp - Nhiễm khuẩn Sụn khớp Chất cơ bản Tế bào sụn tổn thương - Thoái biến mạng lưới Tăng phản ứng thoái hoá. Collagen - Tăng các men thuỷ phân protein.

- Xơ gãy proteoglycan - Giảm sút các enzym ức chế dẫn - Tăng sự thoái hóa tới hư hỏng collagen, proteoglycan và các protein khác. Sụn khớp bị rạn vỡ - Giải phóng các hạt nhỏ, Tăng các men thuỷ phân protein. - Giảm sút các enzym ức chế dẫn tới hư hỏng collagen, proteoglycan Các đại thực bào ở màng hoạt dịch vào thực bào Khởi động phản ứng viêm Sụn khớp bị phá hủy Hình 1.1: Tóm tắt cơ chế bệnh sinh thoái hóa khớp gối13 9 1. Các giai đoạn của thoái hóa khớp Thoái hóa khớp tiến triển theo 3 giai đoạn chính đó là - Giai đoạn 1: Các proteoglycan bị mất dần và các lưới sợi collagen bị thoái hóa làm tổn thương cấu trúc và sự toàn vẹn chức năng của tổ chức.

Tế bào sụn đóng vai trò chủ yếu trong quá trình này, chúng làm tăng bất thường các enzym proteolytic đặc biệt là matrix metalloprotease. Các enzym này gây biến đổi thoái hóa các bó sợi cấu tạo các thành phần của sụn. Các enzym collagenase, stromelysin I và gelatinase xuất hiện làm thoái hóa các phân tử lớn của chất căn bản, trong khi các phân tử kết dính trong đó có nhiều enzym họ odamalysin có thể đóng vai trò trung tâm trong việc phá hủy cấu trúc của các phân tử kết dính. Các mảnh proteoglycan ít có hiệu quả giữ các phân tử nước hơn so với các proteoglycan bình thường trong việc hấp thụ các xung lực cơ học.

- Giai đoạn 2: Bề mặt sụn bị bào và xơ hóa, các mảnh vỡ rơi vào dịch khớp và bị các tế bào đại thực bào màng hoạt dịch thực bào do vậy thúc đẩy quá trình viêm.