Nghiên cứu liều lượng đạm bón cho ngô vụ đông theo tình trạng dinh dưỡng tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu liều lượng đạm bón cho ngô vụ đông dựa trên chỉ số diệp lục thời kỳ 8-9 lá tại Thái Nguyên, đảm bảo dinh dưỡng tối ưu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Viết Hưng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu liều lượng đạm bón cho ngô vụ đông theo tình trạng dinh dưỡng thông qua chỉ số diệp lục vào thời kỳ 8 - 9 lá tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Mục tiêu chung
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Tình hình sản suất ngô trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất ngô của một số nước trên thế giới năm 2012
• 2.2.3. Sản xuất ngô ở một số châu lục trên thế giới năm 2011
• 2.2.4. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam
• 3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu về liều lượng đạm bón cho ngô vụ đông tại Thái Nguyên nhằm xác định ảnh hưởng của đạm bón cho ngô đến sinh trưởng và năng suất của giống ngô lai LVN14. Đạm là yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất trong việc xác định năng suất ngô. Việc bón đạm hợp lý không chỉ giúp cây phát triển tốt mà còn nâng cao năng suất. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định lượng đạm bón tối ưu cho ngô trong giai đoạn 8 - 9 lá, dựa trên tình trạng dinh dưỡng của cây thông qua chỉ số diệp lục. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân trong việc áp dụng kỹ thuật bón phân hợp lý, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất ngô tại Thái Nguyên.

1.1. Tầm quan trọng của đạm trong sản xuất ngô

Đạm đóng vai trò quyết định trong quá trình sinh trưởng của ngô. Theo nghiên cứu, việc bón đạm đầy đủ giúp tăng diện tích và tuổi thọ của lá, từ đó nâng cao khả năng quang hợp. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc tích lũy chất khô và năng suất ngô. Nghiên cứu cho thấy, nếu thiếu đạm trong giai đoạn 8 - 11 lá, năng suất có thể giảm từ 10 - 20%. Do đó, việc xác định liều lượng đạm bón cho ngô là rất cần thiết để đảm bảo cây phát triển khỏe mạnh và đạt năng suất cao.

II. Tình hình sản xuất ngô tại Thái Nguyên

Thái Nguyên là một tỉnh miền núi phía Bắc với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn. Sản xuất ngô tại đây chủ yếu dựa vào giống ngô lai, nhưng hiệu quả chưa cao do điều kiện đất đai và kỹ thuật canh tác chưa đáp ứng yêu cầu. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp dụng kỹ thuật thâm canh và bón phân hợp lý, đặc biệt là bón đạm cho ngô, có thể giúp nâng cao năng suất. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp nông dân xác định được lượng đạm tối ưu, từ đó cải thiện hiệu quả kinh tế trong sản xuất ngô tại Thái Nguyên.

2.1. Thực trạng sản xuất ngô tại Thái Nguyên

Sản xuất ngô tại Thái Nguyên gặp nhiều khó khăn, bao gồm trình độ thâm canh thấp và điều kiện tự nhiên không thuận lợi. Mặc dù diện tích trồng ngô đã tăng lên, nhưng năng suất vẫn còn thấp so với tiềm năng. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới, như xác định liều lượng đạm bón hợp lý, sẽ giúp cải thiện tình hình sản xuất. Nghiên cứu này không chỉ có giá trị lý luận mà còn có giá trị thực tiễn trong việc nâng cao năng suất ngô tại địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm tại Thái Nguyên, với mục tiêu xác định liều lượng đạm bón cho ngô dựa trên chỉ số diệp lục. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc thu thập số liệu về sinh trưởng và năng suất của giống ngô lai LVN14, đồng thời phân tích mối quan hệ giữa hàm lượng đạm trong cây và các yếu tố cấu thành năng suất. Kết quả sẽ được phân tích và đánh giá để đưa ra khuyến nghị về kỹ thuật bón phân cho nông dân.

3.1. Thiết kế thí nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế với nhiều mức đạm bón cho ngô khác nhau, nhằm đánh giá ảnh hưởng của từng mức đến sinh trưởng và năng suất. Các chỉ số như chiều cao cây, số lá, chỉ số diệp lục và năng suất sẽ được ghi nhận và phân tích. Phương pháp này giúp xác định được lượng đạm tối ưu cho ngô trong giai đoạn 8 - 9 lá, từ đó đưa ra khuyến nghị cụ thể cho nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngô (Zea mays L.) là cây lương thực quan trọng, nuôi sống gần một phần ba dân số toàn cầu, trong đó 21% sản lượng được sử dụng làm thức ăn cho người. Tại Việt Nam, diện tích trồng ngô năm 2012 đạt khoảng 1.118,2 nghìn ha với năng suất trung bình 42,95 tạ/ha, sản lượng 4.803,2 nghìn tấn, tăng đáng kể so với năm 1990. Tuy nhiên, năng suất ngô nước ta vẫn thấp hơn mức trung bình thế giới (49,44 tạ/ha) và thấp hơn nhiều so với các nước phát triển như Mỹ (77,44 tạ/ha). Đặc biệt, vùng Trung du và miền núi phía Bắc, trong đó có Thái Nguyên, có năng suất thấp nhất cả nước với 36,5 tạ/ha năm 2011, mặc dù chiếm diện tích trồng lớn nhất (464,9 nghìn ha).

Nguyên nhân chính của năng suất thấp bao gồm trình độ thâm canh hạn chế, giống chưa tối ưu, điều kiện khí hậu khắc nghiệt và kỹ thuật bón phân chưa hợp lý. Trong đó, đạm là yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất ngô. Việc xác định liều lượng đạm bón phù hợp dựa trên tình trạng dinh dưỡng của cây thông qua chỉ số diệp lục (CSDL) vào thời kỳ 8 - 9 lá được xem là giải pháp khoa học nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, tăng năng suất và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá ảnh hưởng của liều lượng đạm đến sinh trưởng và năng suất của giống ngô lai LVN14 tại Thái Nguyên trong vụ đông 2011 - 2012, đồng thời xác định lượng đạm bón tối ưu dựa trên chỉ số diệp lục vào thời kỳ 8 - 9 lá. Nghiên cứu có phạm vi thực hiện tại khu thí nghiệm cây trồng cạn, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, trong hai vụ đông liên tiếp, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc thâm canh ngô ở vùng Trung du miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Chu trình quang hợp C4 của ngô: Ngô là cây quang hợp theo chu trình C4, có tiềm năng năng suất cao, nhu cầu đạm lớn trong suốt quá trình sinh trưởng, đặc biệt ở các giai đoạn 3 - 5 lá, 7 - 9 lá và trước trỗ 10 - 15 ngày.
• Vai trò của đạm trong sinh trưởng ngô: Đạm ảnh hưởng đến diện tích lá, tuổi thọ lá, khả năng quang hợp và tích lũy chất khô, từ đó quyết định năng suất hạt. Thiếu đạm làm giảm số hạt và năng suất hạt từ 10-30%.
• Chỉ số diệp lục (CSDL): Là chỉ số đánh giá tình trạng dinh dưỡng đạm của cây thông qua hàm lượng diệp lục trong lá, được đo bằng máy SPAD-502. CSDL có mối tương quan chặt chẽ với hàm lượng đạm trong cây và năng suất ngô, đặc biệt hiệu quả trong giai đoạn 6 - 9 lá.
• Mô hình phân tích tương quan đa biến: Sử dụng để dự đoán năng suất ngô dựa trên chỉ số diệp lục và hàm lượng đạm trong cây, giúp xác định lượng đạm bón tối ưu.

Các khái niệm chính bao gồm: hàm lượng đạm trong cây, chỉ số diệp lục, năng suất lý thuyết và thực thu, tốc độ tăng trưởng chiều cao, trạng thái cây và bắp, khả năng chống đổ và sâu bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Giống ngô lai LVN14, có thời gian sinh trưởng trung bình 120 - 125 ngày, chiều cao cây 200 - 220 cm, năng suất tiềm năng 70 - 90 tạ/ha.
• Địa điểm và thời gian: Khu thí nghiệm cây trồng cạn, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, vụ đông 2011 và 2012.
• Thiết kế thí nghiệm: Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 17 công thức phân đạm khác nhau, gồm 4 mức đạm bón ở thời kỳ 4 - 5 lá và 4 mức đạm bón ở thời kỳ 8 - 9 lá, cùng công thức đối chứng không bón đạm. Diện tích mỗi ô thí nghiệm 34,3 m², 3 lần nhắc lại.
• Phương pháp bón phân: Bón lót 3 tấn phân hữu cơ vi sinh + 90 P2O5 + 90 K2O + 600 kg vôi bột/ha; bón thúc đạm chia làm 2 lần theo các công thức thí nghiệm.
• Chỉ tiêu theo dõi: Thời gian sinh trưởng, tốc độ tăng trưởng chiều cao, chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, chỉ số diện tích lá, trạng thái cây và bắp, khối lượng chất khô, chỉ số diệp lục, hàm lượng đạm trong lá, năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất, khả năng chống đổ và sâu bệnh.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel 2003 và IRRISTAT 4 để xử lý thống kê, phần mềm SAS 9 để tính toán lượng đạm bón dựa trên chỉ số diệp lục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của liều lượng đạm đến thời gian sinh trưởng:

   • Thời gian từ gieo đến chín sinh lý của giống LVN14 dao động từ 118 đến 130 ngày (vụ đông 2011) và 115 đến 128 ngày (vụ đông 2012), tăng theo liều lượng đạm bón.
   • Công thức không bón đạm có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (118 ngày), công thức bón đạm cao nhất có thời gian dài nhất (130 ngày).
   • Khoảng cách giữa các giai đoạn tung phấn và phun râu ổn định trong 2-3 ngày, thuận lợi cho thụ phấn.

2. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây:

   • Giai đoạn 20 - 30 ngày sau gieo, tốc độ tăng trưởng dao động từ 3,49 - 4,79 cm/ngày, tăng theo lượng đạm bón.
   • Giai đoạn 40 - 50 ngày sau gieo, tốc độ tăng trưởng cao nhất, từ 6,08 - 8,16 cm/ngày, công thức không bón đạm thấp nhất, công thức bón đạm cao nhất nhanh nhất.
   • Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây có xu hướng tăng rõ rệt khi bón đạm ở thời kỳ 4 - 5 lá.

3. Đặc điểm hình thái cây ngô:

   • Chiều cao cây và chiều cao đóng bắp tăng theo liều lượng đạm, với chiều cao cây đạt từ 151,93 cm (không bón đạm) đến 179,87 cm (bón đạm cao nhất).
   • Chiều cao đóng bắp dao động từ 64,17 cm đến 99,07 cm, tăng rõ rệt khi bón đạm.
   • Số lá và chỉ số diện tích lá cũng tăng theo liều lượng đạm, góp phần tăng khả năng quang hợp.

4. Năng suất và các yếu tố cấu thành:

   • Năng suất thực thu tăng đáng kể khi bón đạm hợp lý, đạt mức cao nhất khi bón khoảng 75 kg N/ha vào thời kỳ 8 - 9 lá.
   • Các yếu tố như số bắp/cây, số hàng hạt/bắp, số hạt/hàng và khối lượng 1000 hạt đều tăng theo liều lượng đạm.
   • Hàm lượng đạm trong lá và chỉ số diệp lục có mối tương quan chặt chẽ với năng suất và hàm lượng protein trong hạt.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc bón đạm hợp lý, đặc biệt vào thời kỳ 8 - 9 lá, có ảnh hưởng tích cực đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống ngô lai LVN14. Tăng liều lượng đạm làm kéo dài thời gian sinh trưởng, tăng tốc độ tăng trưởng chiều cao và cải thiện các đặc điểm hình thái như chiều cao cây, chiều cao đóng bắp và số lá, từ đó nâng cao khả năng quang hợp và tích lũy chất khô.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với lý thuyết về nhu cầu đạm cao của ngô trong giai đoạn sinh trưởng nhanh và trước trỗ. Việc sử dụng chỉ số diệp lục làm cơ sở xác định lượng đạm bón giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng phân bón, giảm thiểu lãng phí và ô nhiễm môi trường. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa chỉ số diệp lục và hàm lượng đạm trong lá, cũng như bảng so sánh năng suất theo từng công thức bón đạm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng bón đạm theo chỉ số diệp lục vào thời kỳ 8 - 9 lá:

   • Động từ hành động: Xác định, điều chỉnh lượng đạm bón dựa trên chỉ số diệp lục đo được.
   • Mục tiêu: Tối ưu hóa lượng đạm bón, nâng cao năng suất ngô.
   • Thời gian: Áp dụng trong vụ đông và các vụ tiếp theo.
   • Chủ thể thực hiện: Nông dân, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp.

2. Tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật sử dụng máy đo chỉ số diệp lục:

   • Động từ hành động: Đào tạo, hướng dẫn sử dụng máy SPAD-502.
   • Mục tiêu: Nâng cao năng lực đánh giá tình trạng dinh dưỡng cây trồng.
   • Thời gian: Trong vòng 1 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Các trung tâm khuyến nông, trường đại học, viện nghiên cứu.

3. Khuyến khích sử dụng giống ngô lai LVN14 và các giống lai có khả năng chịu hạn, chống đổ tốt:

   • Động từ hành động: Khuyến khích, phổ biến giống.
   • Mục tiêu: Tăng năng suất và ổn định sản xuất ngô.
   • Thời gian: Liên tục trong các vụ sản xuất.
   • Chủ thể thực hiện: Sở nông nghiệp, doanh nghiệp giống cây trồng.

4. Xây dựng mô hình thâm canh ngô bền vững kết hợp cân đối phân bón NPK và phân hữu cơ:

   • Động từ hành động: Xây dựng, triển khai mô hình.
   • Mục tiêu: Tăng hiệu quả sử dụng phân bón, bảo vệ môi trường.
   • Thời gian: 2-3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Các tổ chức nghiên cứu, hợp tác xã nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và kỹ thuật viên nông nghiệp:

   • Lợi ích: Áp dụng kỹ thuật bón phân đạm theo chỉ số diệp lục để nâng cao năng suất và giảm chi phí phân bón.
   • Use case: Điều chỉnh lượng đạm bón phù hợp với tình trạng dinh dưỡng thực tế của cây ngô.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học cây trồng, nông học:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích tương quan đa biến và ứng dụng chỉ số diệp lục trong đánh giá dinh dưỡng cây trồng.
   • Use case: Phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến dinh dưỡng cây trồng và quản lý phân bón.

3. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp:

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách khuyến khích sử dụng phân bón hợp lý, phát triển giống ngô lai năng suất cao.
   • Use case: Thiết kế chương trình hỗ trợ kỹ thuật và đầu tư cho sản xuất ngô bền vững.

4. Doanh nghiệp sản xuất và cung ứng giống, phân bón:

   • Lợi ích: Hiểu rõ nhu cầu phân bón và giống ngô phù hợp với điều kiện sinh thái vùng Trung du miền núi.
   • Use case: Phát triển sản phẩm phân bón chuyên biệt và giống ngô lai thích nghi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần bón đạm theo chỉ số diệp lục thay vì theo quy trình cố định?
   Việc bón đạm theo chỉ số diệp lục giúp đánh giá chính xác tình trạng dinh dưỡng đạm của cây tại thời điểm bón, tránh thừa hoặc thiếu đạm, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và năng suất cây trồng.

2. Chỉ số diệp lục được đo như thế nào và có chính xác không?
   Chỉ số diệp lục được đo bằng máy SPAD-502, dựa trên sự hấp thu ánh sáng đỏ và hồng ngoại của lá. Đây là phương pháp nhanh, không phá hủy mẫu và có độ chính xác cao trong đánh giá hàm lượng đạm.

3. Liều lượng đạm bón tối ưu cho ngô vụ đông tại Thái Nguyên là bao nhiêu?
   Nghiên cứu cho thấy liều lượng đạm bón khoảng 75 kg N/ha vào thời kỳ 8 - 9 lá là tối ưu, giúp tăng năng suất và cải thiện các chỉ tiêu sinh trưởng.

4. Việc bón đạm có ảnh hưởng đến khả năng chống đổ và sâu bệnh của ngô không?
   Bón đạm hợp lý giúp cây phát triển khỏe mạnh, tăng chiều cao đóng bắp và khả năng chống đổ. Tuy nhiên, bón quá nhiều đạm có thể làm cây phát triển thân lá quá mức, tăng nguy cơ đổ ngã và sâu bệnh.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các vùng khác ngoài Thái Nguyên không?
   Phương pháp bón đạm theo chỉ số diệp lục có thể áp dụng rộng rãi, nhưng liều lượng cụ thể cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và giống ngô từng vùng.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định rõ ảnh hưởng tích cực của liều lượng đạm bón đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống ngô lai LVN14 tại Thái Nguyên trong vụ đông 2011 - 2012.
• Thời gian sinh trưởng, tốc độ tăng trưởng chiều cao, chiều cao cây và chiều cao đóng bắp đều tăng theo liều lượng đạm bón, đặc biệt khi bón đạm vào thời kỳ 8 - 9 lá.
• Chỉ số diệp lục là công cụ hiệu quả để đánh giá tình trạng dinh dưỡng đạm của cây và xác định lượng đạm bón tối ưu, giúp nâng cao năng suất và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
• Liều lượng đạm bón khoảng 75 kg N/ha vào thời kỳ 8 - 9 lá được khuyến cáo cho giống ngô LVN14 tại Thái Nguyên.
• Các bước tiếp theo bao gồm chuyển giao kỹ thuật đo chỉ số diệp lục, đào tạo nông dân và cán bộ kỹ thuật, đồng thời xây dựng mô hình thâm canh ngô bền vững tại các vùng Trung du miền núi phía Bắc.

Call-to-action: Các đơn vị nghiên cứu, cơ quan quản lý và nông dân cần phối hợp triển khai áp dụng phương pháp bón đạm theo chỉ số diệp lục để nâng cao hiệu quả sản xuất ngô, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Ngô là cây trồng quang hợp theo chu trình C4, có tiềm năng năng suất cao mà không một cây ngũ cốc nào có thể so sánh được. Đạm là một trong những nguyên tố dinh dưỡng ảnh hưởng có tính chất quyết định đến năng suất ngô. Ngô cần đạm trong suốt thời kỳ sinh trưởng, đặc biệt vào các thời kỳ 3 - 5 lá, 7 - 9 lá và trước trỗ 10 - 15 ngày.

Bón đạm đầy đủ làm tăng diện tích và tuổi thọ của lá, tăng khả năng quang hợp, đây là cơ sở của việc nâng cao khả năng tích lũy chất khô và năng suất ngô. Theo Barbieri và cs (2000) [25] thì mức đạm thấp làm giảm số hạt và năng suất hạt. Hiệu quả của việc bón đạm cho ngô phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: khả năng cung cấp chất dinh dưỡng của đất, giống ngô và các biện pháp canh tác khác như mật độ, chế độ tưới, bón cân đối giữa đạm với lân và kali…(Trần Trung Kiên, 2009) [11]. Sự hút các chất dinh dưỡng thay đổi theo các giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây ngô.

Dựa vào sự thay đổi hình thái của cây để xác định nhu cầu dinh dưỡng từng thời kỳ của cây ngô. Viện kỹ thuật cây ngũ cốc và thức ăn gia súc Pháp chia quá trình sinh trưởng ngô thành 3 giai đoạn: - Giai đoạn tăng trưởng chậm: Từ khi ngô mọc đến khi ngô được 7 - 8 lá: Hình thành và phát triển bộ rễ, phân hóa tạo bông cờ. Giai đoạn này lượng dinh dưỡng cây hút từ 1 - 4% tổng lượng dinh dưỡng so với cả vòng đời cây hút. Giai đoạn này sự hút dinh dưỡng tuy chậm nhưng rất quan trọng, bao gồm các dạng dễ hấp thu của các hợp chất chứa NPK so với tổng lượng dinh dưỡng và chất khô tích lũy.

Thấy rằng: Sau mọc 20 - 30 ngày ngô tích lũy: 4% chất khô, 9% lân, 10% đạm, 14% kali; sau 60 ngày: 45% chất khô, 57% lân, 66% đạm, 92% kali. n 5 - Giai đoạn tăng trưởng nhanh: Từ 7 - 8 lá đến sau trỗ 15 ngày. Các quá trình sinh trưởng phát triển mạnh, lượng tinh bột và chất khô trong bắp tăng nhanh. Đây là giai đoạn cây hấp thụ tối đa dinh dưỡng bằng 75 - 95% tổng lượng dinh dưỡng so với cả vòng đời cây hút.

Thiếu dinh dưỡng vào thời kỳ 8 - 11 lá sẽ cản trở sinh trưởng của lá và làm giảm 10 - 20% năng suất, đặc biết ở thời kỳ trỗ cờ phun râu cây đòi hỏi dinh dưỡng rất cao nên nếu một nửa số lá bi khô héo sẽ làm giảm 25 - 30% năng suất. - Giai đoạn chín: Quá trình tích lũy vật chất khô đã hoàn thành, ngô bắt đầu mất nước nhanh chóng, các bộ phận sinh trưởng sinh dưỡng chuyển sang màu vàng. Thực tế, nhu cầu về đạm của ngô biến đổi rất lớn do sự khác nhau về khả năng cung cấp đạm của đất. Vì vậy bón đạm theo số lượng và số lần định sẵn theo quy trình khuyến cáo không tránh khỏi khi thừa, khi thiếu đạm.

Để tăng hiệu quả sử dụng đạm thì liều lượng và thời gian bón đạm cần được xác định dựa vào tình trạng dinh dưỡng đạm của cây, vì hàm lượng đạm trong lá liên quan chặt với khả năng quang hợp và khối lượng chất khô mà ngô tích lũy được. Nhiều nghiên cứu về liều lượng đạm bón cho ngô ở Việt Nam, những nghiên cứu đó đã kết luận: Liều lượng đạm bón phụ thuộc vào khả năng cung cấp đạm của đất, vùng sinh thái, giống ngô và điều kiện trồng trọt. Máy đo chỉ số diệp lục được xem là cực kỳ chính xác trong việc đánh giá tình trạng N của ngô ở giai đoạn 6 đến 7 lá (V6 - V7) (Argenta et al. Máy đo chỉ số diệp lục (SPAD-502, Minolta, Ramsey, NJ) nhằm xác định tương quan giữa số lượng diệp lục trong lá với sự hấp thu tia sáng đỏ (λ = 650 nm được hấp thu nhiều nhất) và ánh sáng hồng ngoại (λ = 950 nm được hấp thu ít nhất).

Vì các chỉ số máy đo tương quan với hàm lượng diệp lục/đơn vị diện tích lá. Do vậy, có thể dùng chỉ số diệp lục (CSDL) để tính toán lượng đạm bón cho ngô. n 6 Do đó, tiến hành nghiên cứu liều lượng đạm bón cho ngô vụ đông theo tình trạng dinh dưỡng thong qua chỉ số diệp lục vào thời kỳ 8 - 9 lá không những có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có giá trị thực tiễn phục vụ cho việc thâm canh tăng năng suất ngô ở tỉnh Thái Nguyên. Tình hình sản suất ngô trên thế giới và Việt Nam 1.

Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Trên thế giới, ngô là một trong những cây ngũ cốc quan trọng, diện tích đứng thứ 3 sau lúa mì và lúa nước; sản lượng xếp hạng thứ hai và năng suất cao nhất trong các cây ngũ cốc. Năm 1961, diện tích ngô toàn thế giới đạt 105,48 triệu ha, năng suất 19,4 tạ/ha, sản lượng 205 triệu tấn, đến năm 2012 diện tích trồng ngô thế giới đạt khoảng 176,99 triệu ha, năng suất bình quân 49,44 tạ/ha, sản lượng 875,10 triệu tấn. Tình hình sản xuất ngô thế giới từ năm 1961 - 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 1961 105,48 19,4 205.00 2004 147,47 49,48 729,21 2005 147,44 48,42 713,91 2006 148,61 47,53 706,31 2007 158,61 49,69 788,11 2008 161,01 51,09 822,71 2009 155,7 51,9 809,02 2010 161,91 52,15 844,41 2011 171,78 51,54 885,29 2012 176,99 49,44 875,10 (Nguồn: FAOSTAT, 2013) [5] Qua bảng số liệu bảng 1.1 cho thấy: Năng suất và sản lượng ngô thế giới tăng dần qua các năm là nhờ sử dụng giống ngô lai và kỹ thuật trồng trọt tiên tiến, năng suất ngô trên thế giới đã tăng 2,54 lần và sản lượng tăng 4,26 lần trong vòng 51 năm (1961 - 2012). Trong đó Mỹ, Trung Quốc, Braxin là n 7 những nước đứng đầu về diện tích và sản lượng.

Năng suất ngô ở Mỹ lại có sự tăng đột biến, kết quả đó có được là nhờ ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất. Theo Ming Tang Chang và cộng sự (Minh Tang Chang, 2005) [31] cho biết: Ở Mỹ chỉ còn 48% giống ngô được sử dụng được chọn tạo theo công nghệ truyền thống, 52% là bằng công nghệ sinh học. Do đó năng suất ngô ở Mỹ đã tăng từ 1,5 tấn/ha vào năm 1930 đến 7 tấn/ha vào những năm 1990 (SK.Vasal et al, 1990) [34]. Năm 2012 tổng sản lượng ngô của Mỹ là 273,83 nghìn tấn, trên diện tích 35,36 triệu ha.

Trung Quốc là nước đứng thứ 2 trên thế giới về diện tích trồng ngô là 34,97 triệu ha, với tổng sản lượng 208,26 nghìn tấn. Do có trình độ khoa học kỹ thuật và thâm canh cao nên Ixaren là nước đứng đầu về năng suất với 255,56 tạ/ha, năng suất ngô thấp nhất là Ấn Độ (25,07 tạ/ha) và Mexicô là 31,87 tạ/ha. Tình hình sản xuất ngô của một số nước trên thế giới năm 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Nước (triệu ha) (tạ/ha) (nghìn tấn) Mỹ 35,36 77,44 273,83 Trung Quốc 34,97 59,55 208,26 Braxin 14,23 50,12 71,30 Mexicô 6,92 31,87 22,07 Ấn Độ 8,40 25,07 21,06 Ý 0,98 83,58 8,20 Đức 0,51 97,86 5,00 Hy Lạp 0,175 114,29 2,00 Ixaren 0,033 255,56 0,85 (Nguồn: FAOSTAT, 2013) [5] Qua bảng số liệu 1.3 cho thấy: Sản xuất ngô của thế giới ngày càng phát triển nhưng tập trung và phân bố không đều ở các khu vực: Châu Mỹ đứng đầu với 64,5 triệu ha chiếm 37,85%, Châu Á chiếm 32,17% và Châu Phi là 20,27%, châu Âu có diện tích sản xuất ngô thấp nhất chiếm 9,65% so với diện tích trồng ngô trên toàn thế giới. Sản xuất ngô ở một số châu lục trên thế giới năm 2011 Diện tích Năng suất Sản lượng STT Khu vực (Triệu ha) (tạ/ha) (Triệu tấn) 1 Châu Á 54,81 49,42 270,87 2 Châu Mỹ 64,50 67,96 438,39 3 Châu Âu 16,45 66,00 108,57 4 Châu Phi 34,55 18,83 65,50 (Nguồn: FAOSTAT, 2013) [5] Trong những năm vừa qua diện tích và thị trường ngô chưa có biến động lớn, chỉ có năng suất ngô là tăng tương đối nhanh ở nhiều quốc gia.

Năng suất ngô tăng mạnh sẽ làm cho sản lượng ngô tăng, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Trung Quốc. Giá ngô trên thị trường thế giới trong thời gian qua đã có sự biến động đáng kể, bình quân thời kỳ 1994 - 1999 là 138 - 142 USD/tấn; hiện nay là 300 - 305 USD/tấn. Các nước xuất khẩu ngô chính vẫn là Mỹ, Achentina, Pháp… các nước nhập khẩu ngô chính gồm Nhật Bản, Nam Triều Tiên, Malaysia, Đài Loan… [1]. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam Cây ngô được đánh giá là cây trồng có vai trò hết sức quan trọng trong cơ cấu cây trồng ở nước ta; năm 2011 diện tích trồng ngô là 1.117,2 nghìn ha (trong đó trên 90% diện tích trồng ngô lai), sản lượng đạt trên 4.

Tuy vậy sản xuất ngô trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, hàng năm nước ta phải nhập khẩu lượng lớn ngô nguyên liệu cho chế biến thức ăn chăn nuôi. Những năm qua nhà nước cũng đã hết sức quan tâm đầu tư cho việc nghiên cứu phát triển cây ngô: 2 dự án phát triển giống ngô lai đã được đầu tư, dự án phát triển giống ngô lai giai đoạn 2006 - 2010 (đã kết thúc) và dự án phát triển sản xuất giống ngô lai giai đoạn 2011 - 2015 (đang triển khai). n 9 Nhà nước có nhiều cơ chế chính sách hỗ trợ giống đã khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nước sản xuất, cung cấp giống, giới thiệu các giống mới có năng suất, chất lượng tốt vào sản xuất, nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật về sản xuất ngô đã được chuyển giao đến người nông dân. Tuy nhiên việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế, với địa hình phức tạp, trên 70% diện tích ngô được trồng trên đất có độ cao, phụ thuộc vào nước trời, ít đầu tư thâm canh nên năng suất ngô vẫn còn thấp so với tiềm năng của giống.

Năng suất ngô nước ta tăng nhanh liên tục với tốc độ cao hơn trung bình thế giới trong suốt hơn 20 năm qua. Năm 1980, năng suất ngô nước ta chỉ bằng 34% so với trung bình thế giới, năm 1990 bằng 42% và năm 2009 đạt 78,5%.