PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đổi mới phát triển đất nước với nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng hội nhập quốc tế là tất yếu, phù hợp với xu thế thời đại. Đổi mới kinh tế gắn liền với đổi mới chính trị, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong đó có đổi mới nền tư pháp, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đẩy mạnh cải cách tư pháp, lấy Tòa án làm trung tâm, hoạt động xét xử là trọng tâm … đó chính là những mục tiêu, chiến lược lớn của Đảng, Nhà nước trong giai đoạn hiện nay. Phát triển kinh tế thị trường, mở rộng giao lưu kinh tế, hội nhập quốc tế sâu rộng, kéo theo mặt trái của xã hội là làm phát sinh ngày càng nhiều các tranh chấp trong giao lưu dân sự, kinh doanh, thương mại.
không chỉ giới hạn trong phạm vi địa phương, vùng, quốc gia mà có cả tranh chấp ở tầm khu vực và quốc tế. Để giải quyết tranh chấp về kinh doanh, thương mại, pháp luật quy định có nhiều kênh khác nhau, trong đó có thủ tục tố tụng giải quyết tại Tòa án là một kênh quan trọng, giải pháp cuối cùng khi thủ tục hòa giải, thủ tục trọng tài không phát huy tác dụng. Việc giải quyết các tranh chấp về kinh doanh, thương mại tại Tòa án trước bối cảnh quan hệ tranh chấp phát sinh ngày càng nhiều, quy mô càng lớn, tính chất, mức độ càng phức tạp, đòi hỏi ngày càng cao vai trò, trách nhiệm, năng lực của những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ xét xử, đó chính là Thẩm phán Tòa án nhân dân. Quan điểm của Đảng về phương hướng, nhiệm vụ cải cách tư pháp đến năm 2020 xác định: Tòa án có vị trí trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm; xây dựng đội ngũ cán bộ có chức danh tư pháp theo hướng đề cao quyền hạn, trách nhiệm pháp lý, nâng cao và cụ thể hóa tiêu chuẩn chính trị, phẩm chất, đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ và kinh nghiệm, kiến thức xã hội.
Từ năm 2013 đến nay, đẩy mạnh cải cách tư pháp, hàng loạt các đạo luật lớn ở nước ta đã có sự thay đổi như: Hiến pháp, Luật tổ chức Tòa án nhân dân, Bộ luật dân sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Luật doanh nghiệp. Điều này đã làm thay đổi sâu sắc đến bộ máy, tổ chức, hoạt động của Tòa án, nâng cao vai trò, trách nhiệm của Thẩm phán, chất lượng của xét xử. Thực tế cho thấy, một số quy định của pháp về hoàn thiện tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ Thẩm phán và chức năng, nhiệm vụ 123doc 2 xét xử của Tòa án chưa đồng bộ, đầy đủ. Dẫn đến một bộ phận Thẩm phán bộc lộ sự yếu kém, bất cập về trình độ chuyên môn, năng lực xét xử nên còn vi phạm tố tụng, áp dụng pháp luật không đúng, số lượng và chất lượng xét xử, giải quyết án chưa cao, chưa đạt yêu cầu.
Đây là vấn đề đang cản trở định hướng về cải cách tư pháp. Bản thân là người làm công tác thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau, nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của công cuộc cải cách tư pháp; vai trò, vị trí, yêu cầu nhiệm vụ mới đang đặt ra đối với đội ngũ cán bộ chức danh tư pháp; những hạn chế, bất cập trong quy định của pháp luật về công tác xét xử, nhất là xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại. Qua đó mong muốn tìm giải pháp hoàn thiện pháp luật, đổi mới hoạt động, nâng cao hiệu quả, chất lượng đội ngũ cán bộ, chất lượng công tác xét xử, thiết nghĩ đó là việc làm chính đáng và cần thiết. Từ lý do trên, người viết chọn đề tài “Hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao chất lượng xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau tỉnh Cà Mau”, với mục đích giải quyết vấn đề đang đặt ra của cải cách tư pháp là xây dựng hoàn thiện đội ngũ cán bộ Thẩm phán trong sạch, vững mạnh, giỏi nghiệp vụ, đảm bảo thực hiện tốt chức năng xét xử, giải quyết có hiệu quả, đạt chất lượng đối với các loại án, trong đó có án tranh chấp kinh doanh, thương mại, lĩnh vực rộng có nhiều vấn đề và quan hệ tranh chấp mới phát sinh.
Tình hình nghiên cứu đề tài Mặc dù đã có nhiều công trình của các tác giả nghiên cứu về nâng cao chất lượng xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại ở các góc độ đề cập khác nhau nhưng phần đông là khai thác ở khía cạnh hoàn thiện các quy định của pháp luật về tố tụng, giải quyết án. Đề tài này người viết tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật có ảnh hưởng đến chất lượng Thẩm phán và chất lượng xét xử, để giải quyết các vấn đề thực tiễn vướng mắc, khắc phục những hạn chế, yếu kém, nâng cao chất lượng trong xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại của Thẩm phán Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn Trên cơ sở nghiên cứu những quy định của pháp luật về Thẩm phán và công tác xét xử, khảo sát thực tiễn kết quả và chất lượng giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau. Từ đó đánh giá đúng 123doc 3 những mạnh, yếu, thuận lợi, khó khăn, đề ra giải pháp khả thi góp phần thúc đẩy hoàn thiện pháp luật, cơ chế, mô hình tổ chức hoạt động, xây dựng, phát triển của đơn vị, rộng hơn là xây dựng ngành đảm bảo thành tốt hơn chức trách, nhiệm vụ chính trị được giao, ngang tầm trong thời đại mới.
Quá trình nghiên cứu luận văn sẽ giải quyết về đề xoay quanh các câu hỏi nghiên cứu như: Quy định của pháp luật về Thẩm phán và xét xử; chất lượng Thẩm phán và chất lượng xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án hiện nay? Thực trạng chất lượng xét xử và bất cập vướng mắc trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau? Giải pháp để nâng cao chất lượng xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau? 4. Đối tƣợng, phạm vi, mục tiêu nghiên cứu Luận văn sẽ đề cập nghiên cứu các vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật về Thẩm phán và xét xử; các yêu tố ảnh hưởng đến chất lượng xét xử, trong đó chất lượng Thẩm phán là yếu tố giữ vai trò quyết định đối với chất lượng xét xử. Tòa án nhân dân tối cao đã và đang tiếp tục nhanh chóng nghiên cứu ban hành nhiều văn bản quy định để thực hiện tinh thần đổi mới theo Hiến pháp và Luật tổ chức Tòa án nhân dân. Quá trình thực hiện yêu cầu, nhiệm vụ mới của ngành đặt ra cho Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn cần phải tiếp tục có sự nghiên cứu đổi mới.
Trong đó có vấn đề xây dựng nâng cao chất lượng đội ngũ Thẩm phán, chất lượng xét xử các loại án. Phạm vi đề tài không thể chuyển tải được hết vấn đề hoàn thiện pháp luật và các hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân, chỉ nghiên cứu ở góc độ hẹp đó là nâng cao chất lượng xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau. Trong đó trọng tâm nghiên cứu làm rõ yếu tố cốt lõi, giữ vai trò quyết định đến chất lượng xét xử chính là chất lượng của Thẩm phán Tòa án. Mục tiêu hướng tới của kết quả nghiên cứu nhằm đánh giá đúng thực trạng chất lượng của Thẩm phán, chất lượng giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại đơn vị.
Nhận diện biết chính xác những mặt mạnh, yếu; các thuận lợi, khó khăn, các vấn đề cần tiếp tục phát huy hay phải cải thiện, sửa đổi. Từ đó đưa ra các giải pháp, kiến nghị, đề xuất bổ sung, sửa đổi pháp luật, cơ chế, mô hình hoạt động góp phần nâng cao chất lượng xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại. Trong đó 123doc 4 trước nhất là nâng cao chất lượng đội ngũ Thẩm phán những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ xét xử. Mong muốn đề tài nghiên cứu sẽ góp phần cùng Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau có cơ sở lý luận, thực tiễn vận dụng trong quản lý, điều hành và thực thi hoạt động xét xử nói chung, xét xử tranh chấp kinh doanh, thương mại tại đơn vị nói riêng ngày một tốt hơn.
Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để đơn vị thực hiện hoàn thành tốt nhiệm vụ cải cách tư pháp trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp sử dụng trong nghiên cứu là định tính, với kỹ thuật nghiên cứu gồm: thống kê, tổng hợp, so sánh, phân tích, suy luận, dự đoán … Trên cơ sở vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác xít. Khung lý thuyết nghiên cứu chủ yếu là các quy định của pháp luật ảnh hưởng đến chất lượng xét xử tranh chấp kinh doanh thương mại và chất lượng của Thẩm phán. Tài liệu nghiên cứu, tham khảo là Nghị quyết của Đảng, Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước, những quy định của ngành Tòa án nhân dân, kết quả đánh giá phân loại cán bộ hàng năm và báo cáo công tác xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau qua các năm 2014, 2015, 2016.
123doc 5 Chƣơng 1: Quy định của pháp luật về Thẩm phán và xét xử Hiến pháp năn 2013 (viết tắt là Hiến pháp 2013) quy định: “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp. Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân” 1. Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 (viết tắt là Luật tổ chức TAND 2014) quy định: “Tòa án nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xét xử các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính và giải quyết các việc khác theo quy định của pháp luật” 2.