CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÉN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án Trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn là chủ trương lớn và được xem là nhiệm vụ trọng yếu trong công tác lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đòi hỏi phải có nhận thức đúng đắn cùng sự vào cuộc một cách tích cực của các cấp, các ngành và các địa phương. Đáp ứng yêu cầu trên, đã có nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu khác nhau đi sâu tìm hiểu van dé này. Dưới đây là một số công trình tiêu biéu: 1.
Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung Việt Nam là một nước nông nghiệp với hơn 90% dân số là nông dân, vì vậy trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhiều chủ trương, chính sách đối với khu vực này. Với góc nhìn và phương pháp tiếp cận khác nhau, các công trình nghiên cứu, luận văn, luận án và các bài nghiên cứu của nhiều tác giả đã hệ thống và làm rõ sự phát triển trong nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của kinh tế nông nghiệp, nông thôn và các giải pháp đưa ra cho từng thời kỳ. Có thê chỉ ra: Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam do Nguyễn Văn Bích, Chu Tiến Quang (đồng chủ biên) (1996), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập những vấn đề về chính sách kinh tế đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Thông qua phân tích, đánh giá vai trò của các chính sách kinh tế, bức tranh về quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam được tái hiện với tất cả những thành tựu và hạn chế, khiếm khuyết, những thách thức và mâu thuẫn, những tiềm năng dự báo và giới hạn phát triển, những vấn đề đang đặt ra và hướng xử lý các chính sách và giải pháp cho phù hợp. Nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa do Đặng Thọ Xương (chủ biên) (1997), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách tập hợp nhiều nguôn tài liệu, bao gồm cả những số liệu điều tra và tính toán theo phương pháp mới, đặc biệt coi trọng phương pháp phân tích thống kê, từ đó đưa ra những nhận xét, đánh giá thực trạng nông nghiệp, nông thôn, thực chất của những thành tựu đã đạt được của Việt Nam. Trên cơ sở đó, trình bày một số giải pháp nhằm đưa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam phát triển theo hướng CNH, HĐH.
Chuyển dịch cơ cau kinh tế nông thôn - những van dé ly luận và thực tiễn do Lê Đình Thắng (chủ biên) (1998), NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Cuốn sách đã đề cập một cách có hệ thống những van đề cơ bản của chuyền dịch CCKT nông thôn, kinh nghiệm và những bài học của một sỐ nước trong khu vực và trên thế giới; thực trạng kinh tế nông thôn, đánh giá những mặt được và hạn chế, từ đó đưa ra những quan điểm và giải pháp khả thi cho quá trình chuyển dịch CCKT nông thôn ở Việt Nam trong thời kỳ CNH, HĐH. Phát triển nguồn nhân lực trẻ ở nông thôn để công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, nông nghiệp nước ta do Nguyễn Văn Trung (chủ biên) (1998), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Nội dung chính của cuốn sách gồm 3 phần, đề cập đến những vấn đề: vị trí của nông thôn và chuyên dịch CCKT thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam; thực trạng tình hình nghề nghiệp, việc làm của thanh niên nông thôn và vai trò của họ trong chuyển dịch CCKT, xây dựng nông thôn mới; một số mô hình, kinh nghiệm và chính sách phát triển thanh niên nông thôn.
Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam của Trương Thị Tiến (1999), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách nghiên cứu quá trình đối mới cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam; nêu lên một số kinh nghiệm nhằm hoàn thiện đường lối, chính sách đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thé kỷ XX đến thé ky XXI của thời đại kinh tế tri thức của Lê Quốc Sử (2001), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách làm rõ lý luận cơ bản về CCKT nói chung và CCKT nông nghiệp nói riêng theo hướng CNH, HĐH trong thời đại kinh tế tri thức; những mô hình phát triển kinh tế nông nghiệp xưa và nay trên thế giới; đường lối, chủ trương, chính sách đối với nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1975 đến 2001.
Bên cạnh đó, cuốn sách cũng đã trình bày khá toàn diện về vấn đề chuyên dịch CCKT nông nghiệp theo hướng CNH; kết quả khảo sát thực tiễn điều tra nghiên cứu nông nghiệp, nông thôn ngoại thành thành phó Hồ Chí Minh. Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2002), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách giới thiệu khái quát quá trình hình thành và phát triển quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn theo hai thời kỳ lớn: trước và sau Đại hội lần thứ VI. Trên cơ sở phân tích, đánh giá và rút kinh nghiệm của một số nước đi trước, cuốn sách đã đề cập đến những vấn đề đặt ra trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam, đề xuất phương hướng và các giải pháp thúc day quá trình này.
Một số kinh nghiệm điển hình về phát triển nông nghiệp nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Lưu Văn Sùng (2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập đến thực trạng Việt Nam là một nước có đa sỐ dân cư sống bằng nghề nông, vì vậy CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn phải được đặt lên hàng đầu trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước; CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là quá trình xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và chuyên dịch CCKT theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, hiện đại, gắn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, cho phép phát huy có hiệu quả cao mọi nguồn lực và lợi thế của nền nông nghiệp, mở rộng giao lưu trong nước và quốc tế. Góp phân phát triển bên vững nông thôn Việt Nam của Nguyễn Xuân Thảo (2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách trình bày về những vấn đề nông nghiệp, nông thôn mang tính chiến lược, những vấn đề sử dụng đất đai, an ninh lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, van đề việc làm ở nông thôn, lợi ích người lao động: phân tích, luận giải, đóng góp ý kiến cho vấn đề sản xuất lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, vấn đề việc làm ở nông thôn.
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ 1991 đến 2002 của Lê Quang Phi (2005), luận án tiến sĩ lịch sử, Học viện Chính trị Quân sự, Hà Nội. Luận án nghiên cứu, tổng kết sự nghiệp CNH, HDH nông nghiệp, nông thôn do Dang Cộng sản Việt Nam lãnh dao, làm rõ tính đúng đắn, sáng tạo, chủ trương, đường lối của Đảng, kết quả đạt được va những hạn chế trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn những năm 1991- 2002. Qua đó, luận án đã rút ra một số kinh nghiệm góp phần vào quá trình hoàn thiện chủ trương của Đảng về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam - con đường và bước di do Nguyễn Kế Tuan (chủ biên) (2006), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Thông qua những lý giải có tính tổng quát về con đường, bước đi và các giải pháp thực hiện công cuộc CNH, HDH nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam, cuốn sách làm rõ hơn khái niệm, mục tiêu, nội dung, bước di và các giải pháp thúc đây quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn; xác định con đường ngắn nhất, cách đi nhanh nhất để đạt mục tiêu; xác định các chặng đường và các giải pháp cần thực hiện. Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau của Đặng Kim Son (2008), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập thực trạng nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong 20 năm đổi mới (1986 - 2007); phân tích những thành tựu, những khó khăn, vướng mắc trong giải quyết van dé nông nghiệp, nông dân, nông thôn, đồng thời đề xuất những định hướng, kiến nghị những chính sách nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam phát triển. Đường lối phát triển nông nghiệp nông thôn của Đảng trong những năm 1986 - 2006 của Lê Thị Thu Hương (2008), luận văn thạc sĩ lịch sử, Trường Dai học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Luận văn trình bày quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp, nông thôn từ năm 1986 đến năm 2006, trong đó tập trung xem xét vấn đề đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp và con đường thực hiện CNH, HDH nông nghiệp, nông thôn. Van dé nông nghiệp, nông dân, nông thôn Kinh nghiệm Việt Nam - Trung Quốc của nhóm tác giả Phùng Hữu Phú, Nguyễn Viết Thông, Bùi Bằng Hưng (2009), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách là tập hợp các bài tham luận của các nhà khoa học Việt Nam và Trung Quốc bàn về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong thời kỳ CNH, HĐH. Các tác giả đã tổng kết thực tiễn, rút ra những kinh nghiệm từ quá trình thực hiện chính sách đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn của Việt Nam và chính sách Tam nông của Trung Quốc, qua đó đưa ra những khuyến nghị nhằm tiếp tục giải quyết tốt vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam.
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo chuyển dich cơ cấu kinh tế nông nghiệp (1996- 2006) của Đặng Kim Oanh (2011), luận án tiễn sĩ lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận án làm rõ quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, chỉ đạo chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2006. Trên cơ sở tổng kết quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp, luận án rút ra một số kinh nghiệm về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trog van dé này.