Đảng bộ Thành phố Hà Nội Lãnh đạo Phát triển Kinh tế Ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2008

Luận án tiến sĩ về lịch sử Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ 1991-2008. Nghiên cứu chuyên sâu về giai đoạn phát triển quan trọng.

• Tác giả: Lê Tiến Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Kim Đỉnh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh Đạo Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành Của Đảng Bộ Thành Phố Hà Nội Từ Năm 1991 Đến Năm 2008
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp mới của luận án
• 0.6. Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ NGOẠI THÀNH CỦA ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000
• 2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội
• 2.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 2.3. Thực trạng kinh tế ngoại thành trước năm 1991
• 2.4. Chủ trương của Đảng và Đảng bộ Thành phố Hà Nội
• 2.5. Quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2000
• 2.5.1. Chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp
• 2.5.2. Chỉ đạo phát triển kinh tế công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 2.5.3. Chỉ đạo phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ NGOẠI THÀNH TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2008
• 3.1. Bối cảnh mới và yêu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế ngoại thành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 3.2. Chủ trương của Đảng bộ Thành phố Hà Nội
• 3.3. Quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 2001 đến năm 2008
• 3.3.1. Chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp
• 3.3.2. Chỉ đạo phát triển kinh tế công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 3.3.3. Chỉ đạo phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Nhận xét chung
• 4.2. Một số kinh nghiệm
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Lãnh Đạo Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội

Kinh tế nông thôn và kinh tế thành thị là hai bộ phận cấu thành nền kinh tế quốc dân. Nông thôn đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất các sản phẩm thiết yếu, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và lao động cho thành thị. Đồng thời, là thị trường tiêu thụ hàng hóa và bảo vệ môi trường. Đảng và Nhà nước Việt Nam chú trọng phát triển kinh tế nông thôn từ khi đổi mới năm 1986, mang lại nhiều chuyển biến tích cực, góp phần ổn định kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, kinh tế nông thôn vẫn còn nhiều bất cập, đòi hỏi cần có sự lãnh đạo và chính sách phù hợp. Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế, vai trò của lãnh đạo càng trở nên quan trọng để định hướng và thúc đẩy sự phát triển kinh tế ngoại thành.

1.1. Vai Trò Của Kinh Tế Nông Thôn Trong Tổng Thể Kinh Tế

Kinh tế nông thôn không chỉ đơn thuần là sản xuất nông nghiệp mà còn đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến và tạo ra việc làm cho một bộ phận lớn dân cư. Đồng thời, nông thôn còn là thị trường tiêu thụ hàng hóa tiềm năng, góp phần vào sự phát triển kinh tế của cả nước. “Kinh tế nông thôn cùng với kinh tế thành thị là hai bộ phận hợp thành của nền kinh tế quốc dân. Đây là khu vực kinh tế có vai trò quan trọng: nơi sản xuất ra những sản phẩm thiết yếu cho nhu cầu của con người, cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến, cung cấp nguồn lao động cho khu vực thành thị.”

1.2. Bối Cảnh Đổi Mới và Sự Chú Trọng Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn

Sau năm 1986, Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới, chú trọng phát triển kinh tế nông thôn. Điều này đã mang lại những chuyển biến căn bản, góp phần vào sự ổn định kinh tế - xã hội và tạo tiền đề cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đảng và nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn, khuyến khích đầu tư và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội 1991 2008

Giai đoạn 1991-2008, Hà Nội đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển kinh tế ngoại thành. Nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu, nhưng trình độ canh tác lạc hậu, ruộng đất manh mún và sản phẩm chủ yếu vẫn ở dạng thô. Các ngành kinh tế khác kém phát triển, cơ cấu kinh tế bất hợp lý, hiệu quả thấp, chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế của từng vùng. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng cũng tạo ra nhiều áp lực lên kinh tế ngoại thành, đòi hỏi cần có giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Thực Trạng Nông Nghiệp Lạc Hậu và Ruộng Đất Manh Mún

Mặc dù nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu, nhưng trình độ canh tác còn lạc hậu, ruộng đất manh mún gây khó khăn cho việc áp dụng khoa học kỹ thuật và nâng cao năng suất. Sản phẩm nông nghiệp chủ yếu vẫn ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. “Nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu song trình độ canh tác lạc hậu, ruộng đất manh mún, sản phẩm nông nghiệp chủ yếu vẫn ở dạng thô.”

2.2. Cơ Cấu Kinh Tế Bất Hợp Lý và Hiệu Quả Sử Dụng Tiềm Năng Thấp

Các ngành kinh tế khác ngoài nông nghiệp còn kém phát triển, cơ cấu kinh tế bất hợp lý, chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế của từng vùng. Điều này dẫn đến hiệu quả sử dụng các nguồn lực thấp, ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và phát triển kinh tế của khu vực.

2.3. Áp Lực Đô Thị Hóa Lên Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội

Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng tạo ra nhiều áp lực lên kinh tế ngoại thành, đòi hỏi cần có giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết các vấn đề như chuyển đổi mục đích sử dụng đất, di dân, ô nhiễm môi trường và đảm bảo an sinh xã hội.

III. Chủ Trương Lãnh Đạo Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành 1991 2000

Trong giai đoạn 1991-2000, Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã đề ra nhiều chủ trương quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế ngoại thành. Các chủ trương tập trung vào phát triển nông nghiệp toàn diện, khuyến khích chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư và nâng cao đời sống người dân. Các chỉ đạo tập trung phát triển kinh tế nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp.

3.1. Phát Triển Nông Nghiệp Toàn Diện và Bền Vững

Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã xác định phát triển nông nghiệp toàn diện và bền vững là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Các chủ trương tập trung vào việc nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả của sản xuất nông nghiệp, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển nông thôn mới.

3.2. Khuyến Khích Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế và Đa Dạng Hóa Ngành Nghề

Để thúc đẩy phát triển kinh tế ngoại thành, Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã khuyến khích chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đa dạng hóa ngành nghề, phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Điều này giúp tạo ra nhiều việc làm mới, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

3.3. Thu Hút Đầu Tư và Phát Triển Hạ Tầng Kinh Tế

Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã chú trọng thu hút đầu tư từ các thành phần kinh tế, đặc biệt là đầu tư vào phát triển hạ tầng kinh tế. Điều này giúp tạo ra môi trường thuận lợi cho sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

IV. Giải Pháp Đẩy Mạnh Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội 2001 2008

Từ năm 2001-2008, Đảng bộ Thành phố Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế ngoại thành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các giải pháp tập trung vào nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển kinh tế tri thức và tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế. Các hoạt động chỉ đạo tập trung phát triển kinh tế nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.

4.1. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực và Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ

Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã xác định nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển kinh tế ngoại thành. Các giải pháp tập trung vào đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động và khuyến khích ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

4.2. Phát Triển Kinh Tế Tri Thức và Tăng Cường Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Để bắt kịp xu hướng phát triển của thế giới, Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã chú trọng phát triển kinh tế tri thức, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế. Điều này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường cho các sản phẩm của kinh tế ngoại thành.

4.3. Phát Triển Hạ Tầng Đồng Bộ và Hiện Đại

Phát triển hạ tầng đồng bộ và hiện đại là một trong những ưu tiên hàng đầu của Đảng bộ Thành phố Hà Nội. Với hệ thống giao thông và cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống của người dân.

V. Kinh Nghiệm Lãnh Đạo Phát Triển Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội

Quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội giai đoạn 1991-2008 đã để lại nhiều kinh nghiệm quý báu. Kinh nghiệm này gồm việc xác định đúng vai trò của kinh tế nông thôn, xây dựng chính sách phù hợp, phát huy sức mạnh của toàn dân và tăng cường kiểm tra, giám sát.

5.1. Xác Định Đúng Vai Trò Của Kinh Tế Nông Thôn Trong Tổng Thể Kinh Tế

Việc xác định đúng vai trò của kinh tế nông thôn trong tổng thể kinh tế là yếu tố quan trọng để xây dựng chính sách và giải pháp phù hợp. Kinh tế nông thôn không chỉ đơn thuần là sản xuất nông nghiệp mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp và tạo ra việc làm.

5.2. Xây Dựng Chính Sách Phù Hợp Với Điều Kiện Thực Tế

Chính sách phải phù hợp với điều kiện thực tế của từng vùng và từng giai đoạn phát triển. Cần có sự linh hoạt trong việc điều chỉnh chính sách để đáp ứng được những thay đổi của thị trường và yêu cầu của thực tiễn.

5.3. Phát Huy Sức Mạnh Của Toàn Dân Trong Phát Triển Kinh Tế

Phát huy sức mạnh của toàn dân trong phát triển kinh tế là yếu tố then chốt để đạt được thành công. Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện chính sách, đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia vào phát triển nông nghiệp, nông thôn.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Kinh Tế Ngoại Thành Hà Nội

Trong tương lai, phát triển bền vững kinh tế ngoại thành Hà Nội là mục tiêu quan trọng hàng đầu. Cần có sự kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội. Đồng thời, cần chú trọng phát huy vai trò của lãnh đạo trong việc định hướng và điều hành sự phát triển.

6.1. Kết Hợp Hài Hòa Giữa Tăng Trưởng Kinh Tế và Bảo Vệ Môi Trường

Phát triển kinh tế không được gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Cần có giải pháp đồng bộ để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm và ứng phó với biến đổi khí hậu.

6.2. Đảm Bảo An Sinh Xã Hội và Nâng Cao Đời Sống Người Dân

Phát triển kinh tế phải đi đôi với đảm bảo an sinh xã hội và nâng cao đời sống người dân. Cần có chính sách hỗ trợ người nghèo, người yếu thế và tạo điều kiện cho mọi người được hưởng lợi từ quá trình phát triển.

6.3. Phát Huy Vai Trò Của Lãnh Đạo Trong Định Hướng Phát Triển

Lãnh đạo đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều hành sự phát triển. Cần có đội ngũ lãnh đạo có tầm nhìn, năng lực và trách nhiệm để đưa ra những quyết sách đúng đắn và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số: 62225601) với đề tài "Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2008" do nghiên cứu sinh Lê Tiến Dũng thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Kim Đỉnh.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kinh tế nông thôn cùng với kinh tế thành thị là hai bộ phận hợp thành nền kinh tế quốc dân, giữ vai trò sản xuất các sản phẩm thiết yếu, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, cung cấp lao động và là thị trường tiêu thụ hàng hóa cho khu vực đô thị. Trong công cuộc đổi mới từ năm 1986, kinh tế nông thôn đã có nhiều chuyển biến, tuy nhiên vẫn tồn tại các hạn chế: sản xuất nông nghiệp manh mún, lạc hậu, sản phẩm chủ yếu ở dạng thô, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm và chưa khai thác hết tiềm năng.

Đối với Thủ đô Hà Nội, thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 15/12/2000 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2001 - 2010, Đảng bộ Thành phố xác định trách nhiệm đi đầu và về đích sớm trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông nghiệp, nông thôn. Đến ngày 01/08/2008, địa giới hành chính Hà Nội được mở rộng theo Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội khóa XII, nâng quy mô ngoại thành từ 5 huyện lên 18 huyện, thị xã với diện tích 2.938,49 km² và dân số 3,5 triệu người. Do đó, việc nghiên cứu có hệ thống quá trình Đảng bộ Thành phố lãnh đạo phát triển kinh tế khu vực 5 huyện ngoại thành giai đoạn 1991 - 2008 là yêu cầu cần thiết nhằm tổng kết lý luận và đúc rút kinh nghiệm thực tiễn phục vụ công tác lãnh đạo ở các giai đoạn tiếp theo.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2008; rút ra một số nhận xét và kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo nhằm làm cơ sở cho việc thực hiện nhiệm vụ ở các giai đoạn sau.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể gồm:

1. Phân tích, đánh giá những yếu tố tác động đến quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội;
2. Làm rõ chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trong lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành trên các lĩnh vực: kinh tế nông nghiệp; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương mại, dịch vụ từ năm 1991 đến năm 2008;
3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và rút ra những kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội, góp phần giải quyết những vấn đề đặt ra trong các giai đoạn sau.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2008.
• Phạm vi nội dung: Quá trình xác định chủ trương, đề ra biện pháp và chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế ngoại thành trên ba lĩnh vực: nông nghiệp; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương mại, dịch vụ.
• Phạm vi không gian: Địa bàn 5 huyện ngoại thành Hà Nội gồm Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì và Từ Liêm. Các xã thuộc các huyện này được tách ra để thành lập quận mới trong khoảng thời gian 1991 - 2008 không thuộc diện đánh giá của luận án.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1991 (thời điểm Quốc hội khóa VIII phê chuẩn địa giới hành chính Hà Nội gồm 4 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành, đồng thời là năm tiến hành Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XI) đến ngày 01/08/2008 (thời điểm Nghị quyết số 15/2008/QH12 có hiệu lực, điều chỉnh sáp nhập toàn bộ tỉnh Hà Tây cùng một phần tỉnh Vĩnh Phúc và Hòa Bình vào Hà Nội). Mốc phân kỳ trung gian là năm 2000, kết thúc nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XII.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án phân chia các công trình nghiên cứu liên quan thành ba nhóm chính:

Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung

Nhóm này tập trung vào đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế:

• Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của Nguyễn Văn Bích, Chu Tiến Quang (đồng chủ biên, 1996);
• Nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa do Đặng Thọ Xương chủ biên (1997);
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn - những vấn đề lý luận và thực tiễn do Lê Đình Thắng chủ biên (1998);
• Phát triển nguồn nhân lực trẻ ở nông thôn để công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, nông nghiệp nước ta do Nguyễn Văn Trung chủ biên (1998);
• Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam của Trương Thị Tiến (1999);
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thế kỷ XX đến thế kỷ XXI của thời đại kinh tế tri thức của Lê Quốc Sử (2001);
• Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam do Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn biên soạn (2002);
• Một số kinh nghiệm điển hình về phát triển nông nghiệp nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Lưu Văn Sùng (2004);
• Góp phần phát triển bền vững nông thôn Việt Nam của Nguyễn Xuân Thảo (2004);
• Luận án tiến sĩ Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ 1991 đến 2002 của Lê Quang Phi (2005);
• Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam - con đường và bước đi do Nguyễn Kế Tuấn chủ biên (2006);
• Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau của Đặng Kim Sơn (2008);
• Luận văn thạc sĩ Đường lối phát triển nông nghiệp nông thôn của Đảng trong những năm 1986 - 2006 của Lê Thị Thu Hương (2008);
• Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn: Kinh nghiệm Việt Nam - Trung Quốc của Phùng Hữu Phú, Nguyễn Viết Thông, Bùi Bằng Hưng (2009);
• Luận án tiến sĩ Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp (1996 - 2006) của Đặng Kim Oanh (2011);
• Đường lối phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới (1986 - 2011) của Nguyễn Ngọc Hà (2012);
• Đảng với vấn đề nông dân, nông nghiệp và nông thôn (1930 - 1975) của Vũ Quang Hiển (2013).

Nhóm công trình nghiên cứu về các địa phương

Nhóm này phản ánh quá trình vận dụng đường lối phát triển kinh tế nông thôn tại các vùng miền và tỉnh, thành:

• Khu vực Đồng bằng sông Hồng và Bắc Bộ: Nguyễn Trung Quế (1995), Lương Xuân Quỳ (1996), Nguyễn Tiến Thuận (2000), Nguyễn Thị Tô Uyên (2012);
• Các địa phương cụ thể: Nguyễn Việt Hùng (2001, TP. Hồ Chí Minh), Nguyễn Văn Bằng (2002, Bắc Trung Bộ), Phạm Hùng (2002, Đông Nam Bộ), Nguyễn Xuân Long (2003, Khánh Hòa), Mai Thị Thanh Xuân (2003, Thanh - Nghệ - Tĩnh), Đào Thị Bích Hồng (2011, Bạc Liêu), Nguyễn Thị Thanh Tâm (2012, Nam Định), Tống Thị Nga (2015, Phú Thọ), Nguyễn Văn Vinh (2010, Thanh Hóa), Đào Thị Vân (2004, Hưng Yên), Hoàng Thị Ánh Nga (2007, Hải Dương), Nguyễn Thị Năm (2008, Hà Tây).

Nhóm công trình nghiên cứu về kinh tế ngoại thành Hà Nội

Nhóm công trình tiếp cận trực tiếp địa bàn Hà Nội:

• Luận án phó tiến sĩ Những vấn đề chủ yếu về phát triển kinh tế nông hộ ngoại thành Hà Nội của Hoàng Văn Chính (1993);
• Các bài viết trên tạp chí chuyên ngành của Lương Ngọc Cừ (1995), Lương Xuân Quỳ (1999), Nguyễn Đình Chính (2000);
• Luận án tiến sĩ Xây dựng đội ngũ công chức quản lý nhà nước về kinh tế ở các huyện ngoại thành (qua thực tế các huyện ngoại thành Hà Nội) của Trần Huy Sáng (1999);
• Các công trình chuyên khảo: Ảnh hưởng của đô thị hóa đến nông thôn ngoại thành Hà Nội: thực trạng và giải pháp do Lê Du Phong chủ biên (2002); Nguồn nhân lực nông thôn ngoại thành trong quá trình đô thị hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội của Nguyễn Tiệp (2005);
• Luận án tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Tiến Dĩnh (2003), Trần Thị Hồng Việt (2006), Đỗ Thị Tuyết (2011), Nguyễn Thị Hải Vân (2012), Nguyễn Quốc Oánh (2013);
• Các nghiên cứu theo từng huyện: Sóc Sơn (Đình Chính, Trần Đình Hằng, Nguyễn Đình Long, 1996; Phạm Văn Mỵ, 1998; Trần Đức Hoàn, 2004); Đông Anh (Nguyễn Đức Biền, 2000; Trương Văn Diện, 2003); Thanh Trì (Trần Thị Thu Thủy, 1998; Nguyễn Trọng Khương, 2000; Trần Thị Thanh Nhàn, 2002; Hoàng Văn Cường, 2006); Từ Liêm (Nguyễn Thế Nhã, Võ Văn Minh, 1994; Đỗ Thị Vĩnh, 2000; Đỗ Văn Viện, 2005); Gia Lâm (Trần Thị Tường Vân, 2002; Nguyễn Ngọc Thanh, 2004).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù các công trình đi trước đã làm rõ nhiều khía cạnh về kinh tế nông nghiệp, chính sách đất đai, nguồn nhân lực và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại từng huyện hoặc từng giai đoạn ngắn, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống dưới góc độ Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam về sự lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội đối với toàn bộ các ngành kinh tế ngoại thành (nông nghiệp, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, thương mại - dịch vụ) xuyên suốt giai đoạn 1991 - 2008.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung phân tích

Luận án được thực hiện dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối và chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và CNH, HĐH trong thời kỳ đổi mới.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chủ đạo: Phương pháp lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp logic nhằm tái hiện tiến trình lịch sử các chủ trương, biện pháp chỉ đạo và phân tích bản chất, quy luật vận động của kinh tế ngoại thành Hà Nội qua hai giai đoạn 1991 - 2000 và 2001 - 2008.
• Phương pháp bổ trợ: Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê mô tả, so sánh lịch sử, điều tra và khảo sát tư liệu thực tế tại địa phương.

Nguồn tài liệu và tư liệu khảo sát

1. Các văn kiện của Trung ương Đảng: Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc, Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị liên quan đến nông nghiệp, nông thôn từ năm 1991 đến năm 2008.
2. Các văn kiện của Đảng bộ Thành phố Hà Nội: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XI, XII, XIII, XIV; các chỉ thị, nghị quyết chuyên đề, chương trình, kế hoạch công tác, đề án và báo cáo tổng kết của Thành ủy, HĐND, UBND Thành phố Hà Nội.
3. Tài liệu lưu trữ thực tế: Khai thác tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, Phòng Lưu trữ Thành ủy Hà Nội, Chi cục Lưu trữ Thành phố Hà Nội, Ban Tuyên giáo các huyện Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì và quận Nam Từ Liêm.
4. Nguồn số liệu thống kê: Các ấn phẩm Niên giám Thống kê do Cục Thống kê Hà Nội phát hành từ năm 1991 đến năm 2008.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

Chương này điểm luận hệ thống các công trình khoa học trong nước theo ba nhóm: bình diện chung toàn quốc, bình diện các địa phương và bình diện khu vực ngoại thành Hà Nội. Tác giả tổng kết các kết quả đạt được về mặt lý luận và thực tiễn, đồng thời xác lập khoảng trống khoa học mà luận án tập trung giải quyết: làm rõ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của Đảng bộ Thành phố Hà Nội đối với kinh tế ngoại thành trong khung thời gian 1991 - 2008.

Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2000

Chương 2 trình bày bối cảnh tự nhiên, kinh tế - xã hội ngoại thành Hà Nội sau khi Quốc hội phê chuẩn địa giới hành chính năm 1991, phân tích các chủ trương của Trung ương và Thành ủy, cũng như quá trình chỉ đạo thực hiện trên các ngành kinh tế trong thập niên 1990.

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng trước năm 1991

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính vào tháng 8/1991, diện tích tự nhiên của Hà Nội là 921,8 km², dân số khoảng 2 triệu người, bao gồm 4 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành (Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm). Khu vực ngoại thành chiếm diện tích 836,7 km² (chiếm 91% diện tích toàn Thành phố). Địa hình chia làm vùng đồi núi (chiếm khoảng 10% ở phía bắc Sóc Sơn) và vùng đồng bằng (chiếm 90% diện tích).

Chỉ tiêu kinh tế - xã hội ngoại thành	Hiện trạng năm 1990 - 1991
Tổng diện tích đất nông nghiệp	92.885 ha (đất canh tác: 43.788 ha; mặt nước: 3.097 ha; đồi núi: 8.000 ha)
Đơn vị hành chính ngoại thành	118 xã và 11 thị trấn
Lao động nông nghiệp	691.000 người (làm việc tại 200 Hợp tác xã nông nghiệp)
Bình quân đất nông nghiệp	678 m²/khẩu nông nghiệp; 1.735 m²/lao động nông nghiệp
Cơ cấu kinh tế ngoại thành	Nông - lâm - thủy sản: 89%; Công nghiệp - TTCN: 8,8%; Thương mại - dịch vụ: 2,2%
Cơ cấu lao động (năm 1990)	Tổng số: 312.011 người (Nông nghiệp: 269.945; TTCN: 26.988; Thương mại - DV: 15.078)
Tổng giá trị sản xuất nông nghiệp (giá 1989)	215.690 triệu đồng (Trồng trọt: 125.386 triệu đồng; Chăn nuôi: 90.304 triệu đồng)
Sản lượng lương thực - thực phẩm	Lương thực: 217.340 tấn; Đậu tương: 2.200 tấn; Đàn trâu bò: 61.500 con; Sữa tươi: 300 tấn; Cá: 5.000 tấn
Khả năng cung cấp cho nội thành	80% rau xanh, 45 - 50% thịt các loại, 20% trứng, 30% cá tươi
Giá trị sản xuất công nghiệp, TTCN	47.691 triệu đồng (chiếm 29,4% toàn Thành phố, với 4.876 cơ sở sản xuất)
Hạ tầng và đời sống	97% số xã có điện; 56% hộ có điện sinh hoạt; 42% đường giao thông cải tạo; hộ nghèo thiếu ăn: 6 - 7%

2. Chủ trương của Đảng và Đảng bộ Thành phố Hà Nội

• Chủ trương của Đảng: Nghị quyết Đại hội VII (1991); Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VII (tháng 6/1993) về tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội nông thôn; Nghị quyết Đại hội VIII (1996); Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị khóa VIII (tháng 4/1998) về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn; Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị (tháng 11/1998) về một số vấn đề phát triển nông nghiệp và nông thôn.
• Chủ trương của Thành ủy Hà Nội:
  • Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XI (tháng 10/1991): Xác định cơ cấu kinh tế công nghiệp - thương mại, dịch vụ, du lịch - nông nghiệp; định hướng nông nghiệp ngoại thành sản xuất hàng hóa giá trị cao, phấn đấu hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 5%.
  • Ngày 05/05/1992, Thành ủy ban hành Chương trình 06-CTr/TU "Phát triển kinh tế ngoại thành và xây dựng nông thôn mới Thủ đô", đặt mục tiêu đến năm 1995 giá trị sản lượng nông nghiệp và thủ công nghiệp đạt 1.000 tỷ đồng (giá năm 1992), tăng 42% so với năm 1990; cơ cấu giá trị sản lượng đạt 50% trồng trọt, 30% chăn nuôi, 20% TTCN và dịch vụ.
  • Ngày 14/08/1993, Thành ủy ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VII, điều chỉnh mục tiêu đưa tỷ trọng công nghiệp, TTCN và dịch vụ lên 40% trong cơ cấu kinh tế ngoại thành; giảm lao động nông nghiệp xuống 65%, nâng lao động TTCN lên 20% và dịch vụ lên 15%.
  • Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XII (tháng 5/1996) và Hội nghị Thành ủy lần thứ 3 (tháng 10/1996): Tiếp tục thực hiện Chương trình 06-CTr/TU, chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng hiện đại hóa, đẩy mạnh các làng nghề truyền thống và xây dựng hạ tầng nông thôn mới.

3. Quá trình chỉ đạo thực hiện (1991 - 2000)

• Nông nghiệp: Chỉ đạo thâm canh lúa năng suất cao, mở rộng diện tích rau an toàn, hoa cây cảnh tại Từ Liêm, Gia Lâm; phát triển vùng chăn nuôi bò sữa, lợn hướng nạc tập trung tại Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn; kiên cố hóa hệ thống kênh mương, chủ động tưới tiêu trên 90% diện tích canh tác.
• Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp: Khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống (gốm sứ Bát Tràng, dát vàng quỳ Kiêu Kỵ, may Ninh Hiệp - Gia Lâm; đồ gỗ Vân Hà, Liên Hà - Đông Anh; mây tre đan, cơ khí chế tạo); hình thành các cụm công nghiệp vừa và nhỏ ở ngoại thành.
• Thương mại, dịch vụ: Mở rộng hệ thống mạng lưới chợ nông thôn, phát triển các dịch vụ cung ứng vật tư nông nghiệp, dịch vụ thú y, tiêu thụ nông sản và phát triển các điểm du lịch làng nghề gắn với văn hóa truyền thống.

Chương 3: Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 2001 đến năm 2008

Chương 3 phân tích sự lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội trong giai đoạn đẩy mạnh CNH, HĐH theo tinh thần Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 15/12/2000 của Bộ Chính trị:

• Bối cảnh và chủ trương mới: Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (2001), Đại hội X (2006); Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XIII (2001) và XIV (2006). Thành phố đề ra các chương trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi giai đoạn 2001 - 2005 và 2006 - 2010 theo mô hình "nông nghiệp đô thị sinh thái".
• Chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp: Giảm diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, phát triển hoa, cây cảnh chất lượng cao (hoa Tây Tựu, Mê Linh); ứng dụng công nghệ sinh học; mở rộng quy mô trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm xa khu dân cư.
• Chỉ đạo công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp: Đẩy nhanh tiến độ quy hoạch các cụm, điểm công nghiệp làng nghề tập trung để xử lý ô nhiễm môi trường nông thôn; thu hút vốn đầu tư trong nước và nước ngoài vào các khu công nghiệp tập trung tại các huyện Đông Anh, Sóc Sơn.
• Chỉ đạo thương mại - dịch vụ: Hiện đại hóa mạng lưới chợ nông thôn, gắn kết thương mại ngoại thành với hệ thống siêu thị nội thành; phát triển dịch vụ vận tải, tín dụng nông thôn và du lịch sinh thái ven đô. Quá trình thực hiện hoàn tất chặng đường trước thời điểm sáp nhập mở rộng địa giới hành chính vào ngày 01/08/2008.

Chương 4: Một số nhận xét và kinh nghiệm

Chương 4 đúc kết các đánh giá khoa học và bài học lịch sử:

• Nhận xét chung:
  • Ưu điểm: Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngoại thành diễn ra đúng hướng; tỷ trọng nông nghiệp giảm dần trong khi tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và thương mại dịch vụ tăng nhanh; hạ tầng nông thôn (điện, đường, trường, trạm, thủy lợi) được nâng cấp đồng bộ; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngoại thành được nâng cao.
  • Hạn chế: Nông nghiệp sinh thái phát triển chưa vững chắc; đất nông nghiệp bị thu hồi phục vụ đô thị hóa nhanh gây áp lực lớn về giải quyết việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân; ô nhiễm môi trường tại các làng nghề chậm được khắc phục; khoảng cách thu nhập giữa nội thành và ngoại thành còn chênh lệch.
• Một số kinh nghiệm lịch sử:
  • Nắm vững các chủ trương của Trung ương, vận dụng sáng tạo vào đặc điểm đặc thù của vùng kinh tế ven đô Thủ đô;
  • Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế nông nghiệp với công nghiệp hóa, tiểu thủ công nghiệp làng nghề và dịch vụ thương mại;
  • Giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tốc độ đô thị hóa với việc bảo vệ quỹ đất canh tác có giá trị cao, giải quyết việc làm và an sinh xã hội cho người nông dân mất đất;
  • Tăng cường đầu tư ngân sách thành phố kết hợp huy động các nguồn lực xã hội hóa để hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng nông thôn.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ quá trình vận dụng, cụ thể hóa các đường lối, nghị quyết của Trung ương Đảng về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn vào thực tiễn địa bàn ngoại thành Thủ đô Hà Nội qua hai giai đoạn lịch sử liên tục (1991 - 2000 và 2001 - 2008).
• Làm sáng tỏ các quan điểm chỉ đạo của Đảng bộ Thành phố Hà Nội về chuyển đổi cơ cấu kinh tế ven đô, mô hình nông nghiệp sinh thái và công nghiệp hóa nông thôn trong điều kiện diện tích tự nhiên bị thu hẹp theo các mốc điều chỉnh địa giới hành chính.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Dựng lại bức tranh lịch sử chân thực, toàn diện về quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế của 5 huyện ngoại thành Hà Nội (Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm) trên cả 3 phương diện: nông nghiệp; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương mại, dịch vụ.
• Đánh giá khách quan những kết quả đạt được, chỉ ra các mặt hạn chế, phân tích nguyên nhân và đúc kết các bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý của Thành ủy và chính quyền Thành phố Hà Nội trong việc phát triển kinh tế khu vực nông thôn rộng lớn sau khi mở rộng địa giới hành chính năm 2008.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát trên phạm vi không gian 5 huyện ngoại thành Hà Nội giai đoạn 1991 - 2008. Trong quá trình này, các xã thuộc huyện Từ Liêm, Thanh Trì, Gia Lâm được cắt chuyển để thành lập các quận mới (Tây Hồ, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Hoàng Mai, Long Biên) không được theo dõi số liệu liên tục trong phân tích kinh tế ngoại thành ở các năm tiếp sau thời điểm thành lập quận.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quá trình Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới trên địa bàn 18 huyện, thị xã từ sau thời điểm điều chỉnh địa giới hành chính ngày 01/08/2008 đến giai đoạn hiện nay.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Là tài liệu chuyên khảo tham khảo trong nghiên cứu và học tập các chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Việt Nam hiện đại, Kinh tế phát triển và Quản lý công.
• Đối với giảng viên, nhà nghiên cứu: Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử có chú dẫn lưu trữ rõ ràng từ Thành ủy Hà Nội và các huyện ủy, phục vụ công tác giảng dạy các chuyên đề về đường lối kinh tế của Đảng.
• Đối với cán bộ lãnh đạo và cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp các luận cứ thực tiễn và bài học lịch sử về quản lý đô thị hóa, chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân và phát triển kinh tế ven đô cho Thành phố Hà Nội và các đô thị lớn trên cả nước.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao giai đoạn 1991 - 2008 được lựa chọn làm khung thời gian nghiên cứu của luận án?

Năm 1991 là thời điểm Quốc hội khóa VIII ban hành nghị quyết điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội theo hướng thu hẹp (gồm 4 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành) và là năm tiến hành Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố lần thứ XI. Ngày 01/08/2008 là thời điểm thực hiện Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội khóa XII mở rộng địa giới hành chính Hà Nội (sáp nhập tỉnh Hà Tây và một số vùng lân cận). Do đó, 1991 - 2008 là một giai đoạn lịch sử hoàn chỉnh về quy mô địa giới 5 huyện ngoại thành của Thủ đô.

2. Nghị quyết và chương trình trọng tâm đầu tiên của Thành ủy Hà Nội về kinh tế ngoại thành trong giai đoạn này là văn bản nào?

Đó là Chương trình số 06-CTr/TU ngày 05/05/1992 của Thành ủy Hà Nội về "Phát triển kinh tế ngoại thành và xây dựng nông thôn mới Thủ đô", được triển khai nhằm thực hiện Nghị quyết Đại hội XI của Đảng bộ Thành phố.

3. Thực trạng cơ cấu kinh tế ngoại thành Hà Nội vào đầu giai đoạn nghiên cứu (năm 1990 - 1991) như thế nào?

Theo số liệu trong luận án, trước năm 1991, cơ cấu kinh tế ngoại thành mang tính thuần nông lạc hậu: nông - lâm - thủy sản chiếm 89%, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp chiếm 8,8%, thương nghiệp và dịch vụ chỉ chiếm 2,2%.

4. Luận án nghiên cứu trên địa bàn những huyện cụ thể nào của Hà Nội?

Luận án nghiên cứu trên địa bàn 5 huyện ngoại thành của Hà Nội giai đoạn 1991 - 2008 gồm: Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì và Từ Liêm.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Tiến Dũng là công trình nghiên cứu lịch sử chuyên sâu, phản ánh toàn diện quá trình Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2008 trên các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và thương mại - dịch vụ. Dựa trên nguồn tư liệu lưu trữ xác thực và phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp logic, tác giả đã tái hiện khách quan quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngoại thành từ thuần nông sang phát triển đa dạng gắn với đô thị hóa. Công trình chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và đúc kết những kinh nghiệm có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lãnh đạo phát triển kinh tế nông thôn của Thủ đô Hà Nội ở các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÉN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án Trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn là chủ trương lớn và được xem là nhiệm vụ trọng yếu trong công tác lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đòi hỏi phải có nhận thức đúng đắn cùng sự vào cuộc một cách tích cực của các cấp, các ngành và các địa phương. Đáp ứng yêu cầu trên, đã có nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu khác nhau đi sâu tìm hiểu van dé này. Dưới đây là một số công trình tiêu biéu: 1.

Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung Việt Nam là một nước nông nghiệp với hơn 90% dân số là nông dân, vì vậy trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhiều chủ trương, chính sách đối với khu vực này. Với góc nhìn và phương pháp tiếp cận khác nhau, các công trình nghiên cứu, luận văn, luận án và các bài nghiên cứu của nhiều tác giả đã hệ thống và làm rõ sự phát triển trong nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của kinh tế nông nghiệp, nông thôn và các giải pháp đưa ra cho từng thời kỳ. Có thê chỉ ra: Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam do Nguyễn Văn Bích, Chu Tiến Quang (đồng chủ biên) (1996), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập những vấn đề về chính sách kinh tế đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Thông qua phân tích, đánh giá vai trò của các chính sách kinh tế, bức tranh về quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam được tái hiện với tất cả những thành tựu và hạn chế, khiếm khuyết, những thách thức và mâu thuẫn, những tiềm năng dự báo và giới hạn phát triển, những vấn đề đang đặt ra và hướng xử lý các chính sách và giải pháp cho phù hợp. Nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa do Đặng Thọ Xương (chủ biên) (1997), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách tập hợp nhiều nguôn tài liệu, bao gồm cả những số liệu điều tra và tính toán theo phương pháp mới, đặc biệt coi trọng phương pháp phân tích thống kê, từ đó đưa ra những nhận xét, đánh giá thực trạng nông nghiệp, nông thôn, thực chất của những thành tựu đã đạt được của Việt Nam. Trên cơ sở đó, trình bày một số giải pháp nhằm đưa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam phát triển theo hướng CNH, HĐH.

Chuyển dịch cơ cau kinh tế nông thôn - những van dé ly luận và thực tiễn do Lê Đình Thắng (chủ biên) (1998), NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Cuốn sách đã đề cập một cách có hệ thống những van đề cơ bản của chuyền dịch CCKT nông thôn, kinh nghiệm và những bài học của một sỐ nước trong khu vực và trên thế giới; thực trạng kinh tế nông thôn, đánh giá những mặt được và hạn chế, từ đó đưa ra những quan điểm và giải pháp khả thi cho quá trình chuyển dịch CCKT nông thôn ở Việt Nam trong thời kỳ CNH, HĐH. Phát triển nguồn nhân lực trẻ ở nông thôn để công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, nông nghiệp nước ta do Nguyễn Văn Trung (chủ biên) (1998), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Nội dung chính của cuốn sách gồm 3 phần, đề cập đến những vấn đề: vị trí của nông thôn và chuyên dịch CCKT thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam; thực trạng tình hình nghề nghiệp, việc làm của thanh niên nông thôn và vai trò của họ trong chuyển dịch CCKT, xây dựng nông thôn mới; một số mô hình, kinh nghiệm và chính sách phát triển thanh niên nông thôn.

Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam của Trương Thị Tiến (1999), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách nghiên cứu quá trình đối mới cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam; nêu lên một số kinh nghiệm nhằm hoàn thiện đường lối, chính sách đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thé kỷ XX đến thé ky XXI của thời đại kinh tế tri thức của Lê Quốc Sử (2001), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách làm rõ lý luận cơ bản về CCKT nói chung và CCKT nông nghiệp nói riêng theo hướng CNH, HĐH trong thời đại kinh tế tri thức; những mô hình phát triển kinh tế nông nghiệp xưa và nay trên thế giới; đường lối, chủ trương, chính sách đối với nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1975 đến 2001.

Bên cạnh đó, cuốn sách cũng đã trình bày khá toàn diện về vấn đề chuyên dịch CCKT nông nghiệp theo hướng CNH; kết quả khảo sát thực tiễn điều tra nghiên cứu nông nghiệp, nông thôn ngoại thành thành phó Hồ Chí Minh. Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2002), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách giới thiệu khái quát quá trình hình thành và phát triển quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn theo hai thời kỳ lớn: trước và sau Đại hội lần thứ VI. Trên cơ sở phân tích, đánh giá và rút kinh nghiệm của một số nước đi trước, cuốn sách đã đề cập đến những vấn đề đặt ra trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam, đề xuất phương hướng và các giải pháp thúc day quá trình này.

Một số kinh nghiệm điển hình về phát triển nông nghiệp nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Lưu Văn Sùng (2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập đến thực trạng Việt Nam là một nước có đa sỐ dân cư sống bằng nghề nông, vì vậy CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn phải được đặt lên hàng đầu trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước; CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là quá trình xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và chuyên dịch CCKT theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, hiện đại, gắn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, cho phép phát huy có hiệu quả cao mọi nguồn lực và lợi thế của nền nông nghiệp, mở rộng giao lưu trong nước và quốc tế. Góp phân phát triển bên vững nông thôn Việt Nam của Nguyễn Xuân Thảo (2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách trình bày về những vấn đề nông nghiệp, nông thôn mang tính chiến lược, những vấn đề sử dụng đất đai, an ninh lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, van đề việc làm ở nông thôn, lợi ích người lao động: phân tích, luận giải, đóng góp ý kiến cho vấn đề sản xuất lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, vấn đề việc làm ở nông thôn.

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ 1991 đến 2002 của Lê Quang Phi (2005), luận án tiến sĩ lịch sử, Học viện Chính trị Quân sự, Hà Nội. Luận án nghiên cứu, tổng kết sự nghiệp CNH, HDH nông nghiệp, nông thôn do Dang Cộng sản Việt Nam lãnh dao, làm rõ tính đúng đắn, sáng tạo, chủ trương, đường lối của Đảng, kết quả đạt được va những hạn chế trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn những năm 1991- 2002. Qua đó, luận án đã rút ra một số kinh nghiệm góp phần vào quá trình hoàn thiện chủ trương của Đảng về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam - con đường và bước di do Nguyễn Kế Tuan (chủ biên) (2006), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

Thông qua những lý giải có tính tổng quát về con đường, bước đi và các giải pháp thực hiện công cuộc CNH, HDH nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam, cuốn sách làm rõ hơn khái niệm, mục tiêu, nội dung, bước di và các giải pháp thúc đây quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn; xác định con đường ngắn nhất, cách đi nhanh nhất để đạt mục tiêu; xác định các chặng đường và các giải pháp cần thực hiện. Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau của Đặng Kim Son (2008), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập thực trạng nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong 20 năm đổi mới (1986 - 2007); phân tích những thành tựu, những khó khăn, vướng mắc trong giải quyết van dé nông nghiệp, nông dân, nông thôn, đồng thời đề xuất những định hướng, kiến nghị những chính sách nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam phát triển. Đường lối phát triển nông nghiệp nông thôn của Đảng trong những năm 1986 - 2006 của Lê Thị Thu Hương (2008), luận văn thạc sĩ lịch sử, Trường Dai học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Luận văn trình bày quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp, nông thôn từ năm 1986 đến năm 2006, trong đó tập trung xem xét vấn đề đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp và con đường thực hiện CNH, HDH nông nghiệp, nông thôn. Van dé nông nghiệp, nông dân, nông thôn Kinh nghiệm Việt Nam - Trung Quốc của nhóm tác giả Phùng Hữu Phú, Nguyễn Viết Thông, Bùi Bằng Hưng (2009), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách là tập hợp các bài tham luận của các nhà khoa học Việt Nam và Trung Quốc bàn về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong thời kỳ CNH, HĐH. Các tác giả đã tổng kết thực tiễn, rút ra những kinh nghiệm từ quá trình thực hiện chính sách đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn của Việt Nam và chính sách Tam nông của Trung Quốc, qua đó đưa ra những khuyến nghị nhằm tiếp tục giải quyết tốt vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam.

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo chuyển dich cơ cấu kinh tế nông nghiệp (1996- 2006) của Đặng Kim Oanh (2011), luận án tiễn sĩ lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận án làm rõ quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, chỉ đạo chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2006. Trên cơ sở tổng kết quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp, luận án rút ra một số kinh nghiệm về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trog van dé này.