Nghiên cứu hoạt động của giáo đoàn ni thuộc hệ phái khất sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh

Chuyên đề nghiên cứu Hoạt động của giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên ngành

• Trường học: Trường Đại học
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Hoạt động của Giáo đoàn Ni khất sĩ tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nguồn tài liệu
• 1.2. Nguồn tài liệu gốc của Hệ phái Khất sĩ
• 1.3. Nguồn tài liệu của Giáo hội Phật giáo Việt Nam
• 1.4. Các công trình nghiên cứu
• 1.5. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu
• 1.6. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.7. Khung lý thuyết và một số khái niệm
• 1.7.1. Khung lý thuyết nghiên cứu
• 1.7.2. Mô hình khung phân tích
• 1.7.3. Một số khái niệm công cụ sử dụng trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN, ĐẶC ĐIỂM CỦA HỆ PHÁI KHẤT SĨ, NI GIỚI KHẤT SĨ VÀ GIÁO ĐOÀN NI THUỘC HỆ KHẤT SĨ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Khát quát về quá trình hình thành và phát triển của hệ phái Khất Sĩ
• 2.2. Hoàn cảnh ra đời
• 2.3. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.4. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của của tổ chức Ni giới thuộc Hệ phái Khất sĩ
• 2.5. Khái quát về quá trình hình thành Ni giới Hệ phái Khất sĩ
• 2.6. Khái quát về các phân đoàn Ni
• 2.7. Khái quát về Giáo Đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.8. Một số đặc điểm của Hệ phái Khất sĩ, Ni giới Hệ phái khất sĩ và Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.8.1. Một số đặc điểm của Hệ phái Khất sĩ
• 2.8.2. Một số đặc điểm của Ni giới Hệ phái Khất sĩ và Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA GIÁO ĐOÀN NI THUỘC HỆ PHÁI KHẤT SĨ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO VÀ HOẠT ĐỘNG HƯỚNG ĐẾN XÃ HỘI
• 3.1. Một số điều lệ quy định hoạt động của Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ
• 3.2. Vai trò của Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh hoạt động thuần túy tôn giáo
• 3.3. Hoạt động hoằng pháp
• 3.4. Khất thực và tụng niệm
• 3.5. Giảng kinh, thuyết pháp và tập trung Tự tứ
• 3.6. Hoạt động giáo dục
• 3.7. Vai trò của Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh hoạt động hướng đến xã hội
• 3.8. Hoạt động bảo vệ và xây dựng đất nước
• 3.9. Hoạt động từ thiện xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: XU HƯỚNG, MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA CỦA GIÁO ĐOÀN NI THUỘC HỆ PHÁI KHẤT SĨ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
• 4.1. Một số xu hướng chuyển biến
• 4.2. Xu hướng trở thành một nguồn lực xã hội
• 4.3. Những vấn đề đặt ra
• 4.3.1. Vấn đề đặt ra về hoạt động thuần túy tôn giáo
• 4.3.2. Vấn đề đặt ra trong hoạt động xã hội của Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ
• 4.3.3. Những vấn đề đặt ra đối với việc quản lý của chính quyền đối với Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM đã được thực hiện qua nhiều nguồn tài liệu khác nhau. Nguồn tài liệu gốc của Hệ phái Khất sĩ, bao gồm bộ sách 'Chơn lý' do Tổ sư Minh Đăng Quang biên soạn, cung cấp cái nhìn sâu sắc về giáo lý và hoạt động của giáo đoàn. Ngoài ra, tài liệu từ Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về quy định và hoạt động của giáo đoàn ni khất sĩ. Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào một số khía cạnh cụ thể, chưa có nghiên cứu toàn diện về hoạt động của giáo đoàn. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một nghiên cứu hệ thống và sâu sắc hơn về hoạt động tôn giáo và hoạt động xã hội của giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM.

1.1 Nguồn tài liệu

Nguồn tài liệu gốc của Hệ phái Khất sĩ là bộ sách 'Chơn lý', tập hợp các bài giảng của Tổ sư Minh Đăng Quang. Bộ sách này không chỉ cung cấp kiến thức về giáo lý mà còn phản ánh quá trình hình thành và phát triển của giáo đoàn ni khất sĩ. Ngoài ra, tài liệu từ Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng rất quan trọng, giúp xác định các quy định và nguyên tắc hoạt động của giáo đoàn. Việc tiếp cận các tài liệu này là cần thiết để có cái nhìn toàn diện về hoạt động tôn giáo và hoạt động xã hội của giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM.

II. Quá trình hình thành và phát triển của giáo đoàn ni khất sĩ

Quá trình hình thành và phát triển của giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM bắt đầu từ những năm đầu của Hệ phái Khất sĩ. Tổ sư Minh Đăng Quang đã khởi xướng việc thành lập tổ chức Ni giới, với Ni trưởng Huỳnh Liên là người có công lớn trong việc xây dựng và phát triển giáo đoàn. Từ khi gia nhập Giáo hội Phật giáo Việt Nam vào năm 1981, giáo đoàn ni khất sĩ đã có những bước tiến quan trọng trong việc phát triển hoạt động tôn giáo và xã hội. Các hoạt động của giáo đoàn không chỉ dừng lại ở việc thực hiện các nghi lễ tôn giáo mà còn mở rộng ra các hoạt động từ thiện, giáo dục và bảo vệ cộng đồng.

2.1 Đặc điểm của giáo đoàn ni khất sĩ

Đặc điểm của giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM thể hiện qua sự kết hợp giữa hoạt động tôn giáo và hoạt động xã hội. Giáo đoàn không chỉ thực hiện các nghi lễ tôn giáo như tụng niệm, giảng kinh mà còn tích cực tham gia vào các hoạt động từ thiện, giáo dục và bảo vệ môi trường. Điều này cho thấy sự linh hoạt và thích ứng của giáo đoàn trong bối cảnh xã hội hiện đại, đồng thời khẳng định vai trò của giáo đoàn ni khất sĩ trong việc xây dựng cộng đồng và phát triển xã hội.

III. Vai trò của giáo đoàn ni khất sĩ trong các hoạt động tôn giáo và xã hội

Giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các hoạt động tôn giáo và xã hội. Hoạt động hoằng pháp, khất thực và tụng niệm là những hoạt động chủ yếu của giáo đoàn, giúp duy trì và phát triển giáo lý Phật giáo trong cộng đồng. Bên cạnh đó, giáo đoàn cũng tích cực tham gia vào các hoạt động từ thiện xã hội, góp phần chia sẻ gánh nặng với những người có hoàn cảnh khó khăn. Những hoạt động này không chỉ thể hiện tinh thần từ bi của Phật giáo mà còn khẳng định vị trí của giáo đoàn trong đời sống xã hội.

3.1 Hoạt động tôn giáo

Hoạt động tôn giáo của giáo đoàn ni khất sĩ bao gồm việc tổ chức các buổi lễ, giảng kinh và tụng niệm. Những hoạt động này không chỉ giúp tăng cường niềm tin của tín đồ mà còn tạo ra không gian để mọi người cùng nhau thực hành giáo lý Phật giáo. Qua đó, giáo đoàn cũng góp phần vào việc giáo dục và nâng cao nhận thức của cộng đồng về các giá trị đạo đức và tinh thần của Phật giáo.

IV. Xu hướng và vấn đề đặt ra cho giáo đoàn ni khất sĩ hiện nay

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, giáo đoàn ni khất sĩ tại TP.HCM đang đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội. Xu hướng trở thành một nguồn lực xã hội ngày càng rõ nét, khi giáo đoàn không chỉ tập trung vào các hoạt động tôn giáo mà còn mở rộng ra các lĩnh vực khác như giáo dục và từ thiện. Tuy nhiên, những vấn đề như quản lý hoạt động và sự tương tác với chính quyền cũng cần được xem xét để đảm bảo sự phát triển bền vững của giáo đoàn.

4.1 Những vấn đề đặt ra

Một số vấn đề đặt ra cho giáo đoàn ni khất sĩ hiện nay bao gồm việc quản lý hoạt động tôn giáo và sự tương tác với chính quyền. Cần có những chính sách rõ ràng để hỗ trợ giáo đoàn trong việc thực hiện các hoạt động tôn giáo và xã hội, đồng thời đảm bảo sự tuân thủ các quy định của pháp luật. Việc này không chỉ giúp giáo đoàn phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định và phát triển của xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, tác giả đã lược sử Phật giáo Việt Nam từ khởi nguyên đến thế kỷ XIV qua sự du nhập của Phật giáo vào Việt Nam cho đến Phật giáo thời Trần với Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử; chương 2, khảo cứu một vài nét thế giới quan Phật giáo theo lịch sử phát triển, từ Phật giáo Nguyên thủy đến Bắc Tông và Nam Tông sau đó khảo sát thế giới quan Phật giáo Việt Nam; chương 3, tìm hiểu nhân sinh quan Phật giáo trên các mặt về con người, về cuộc đời con người. Tác giả khẳng định, tuy Phật giáo phát triển qua các giai đoạn, thời kỳ, tông phái khác nhau nhưng nhân sinh quan Phật giáo ít có thay đổi, về cơ bản vẫn đi theo trục của chính nó, đó là quan niệm của Đức Phật đã chỉ ra. Trên cơ sở đó, tác giả khảo cứu nhân sinh quan Phật giáo Việt Nam. Nguyễn Duy Hinh viết cuốn “Triết học Phật giáo Việt Nam”, nhà xuất bản Văn hóa thông tin và Viện Văn hóa, Hà Nội, 2006.

Phần triết học Phật giáo tác giả trình bày những nội dung bản thể luận Phật giáo, khẳng định Duyên khởi luận là của Phật giáo. Tác giả kết luận bản thể luận Phật giáo phát triển qua hai bước; bước thứ nhất là trước Đại thừa đưa ra thuyết Vô ngã và thuyết Duyên khởi; bước thứ hai là Đại thừa tiếp thu một số tư tưởng Tân Bàlamôn giáo đưa ra A lại da thức, Chân như, Như Lai tạng, Không v. làm bản thể của vạn hữu. Nhận thức luận Phật giáo, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu nhận thức luận của Phật giáo Nguyên thủy, nói một cách khác là của thời kỳ trước Đại thừa.

Mục đích nghiên cứu nhận thức luận Phật giáo của tác giả là chỉ nhằm tìm hiểu phương pháp nhận thức của Thích Ca Mầu Ni để quan sát Sinh - Lão - Bệnh - Tử 16 của con người từ đó đưa ra Tứ Diệu Đế. Đối với vấn đề giải thoát luận Phật giáo, tác giả phân tích các luận giải về giải thoát luận của các nhà nghiên cứu trước đó. Theo tác giả, khái quát vấn đề Giải thoát trước Đại thừa dựa trên lý luận về Vô dư Niết Bàn, còn Giải thoát luận Đại thừa dựa trên lý luận Hữu dư Niết Bàn, Đại Niết Bàn, Tịnh Thổ, Cực Lạc Quốc; Giải thoát luận trước Đại thừa hướng đến chủ nghĩa cứu thế tâm cực xuất thế, còn Giải thoát luận Đại thừa hướng đến chủ nghĩa cứu thế tích cực nhập thế. Hai công trình nghiên cứu về triết học Phật giáo Việt Nam nêu trên sẽ là những tri thức cơ bản để nghiên cứu sinh nghiên cứu tư tưởng triết học của Hệ phái Khất sĩ thể hiện qua bộ Chơn Lý.

Mảng công trình nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam thứ ba là những mảng viết về hoạt động và những thành tựu của Hệ phái Khất sĩ từ khi gia nhập ngôi nhà Phật giáo Việt Nam (1981) được in trong hai cuốn kỷ yếu nhân 30 năm và 35 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Đó là: Cuốn Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hội đồng Trị sự: Kỷ yếu hội thảo kỷ niệm 30 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam (1981 - 2011), nhà xuất bản Tôn giáo 2012. Kỷ yếu tập hợp 99 bài viết chia thành 5 cụm chủ đề, trong đó có cụm chủ đề thứ tư: Đặc thù hệ phái Phật giáo Việt Nam. Ở cụm chủ đền này có bài: Ni giới Hệ phái Khất sĩ trong ngôi nhà chung Giáo hội Phật giáo xưa và nay của Ni trưởng Thích Nữ Ngoạt Liên, Ủy viên Hội đồng Trị sự.

Bài viết gồm hai phần: (1) Sơ lược bước trưởng thành của Ni giới của Hệ phái Khất sĩ từ ngày thành lập đến năm 1981; (2) Ni giới Hệ phái Khất sĩ từ 1981 - 2011. Ở phần thứ nhất, bài viết trình bày toát yếu quá trình hình thành và phát triển của Ni giới Hệ phái Khất sĩ. Phần nội dung thứ hai, bài viết đề cập đến một số lĩnh vực hoạt động của Ni giới Khất sĩ như: về tổ chức; về giáo dục; về hoằng pháp; về từ thiện nhân đạo; về đạo pháp; về dân tộc. Bài viết tuy ngắn gọn nhưng bước đầu cung cấp cho luận án những tư liệu quý giá để nghiên cứu về Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh.

Cuốn thứ hai: Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn: Giáo hội Phật giáo Việt Nam 35 năm hình thành và phát 17 triển, nhà xuất bản Hồng Đức, 2011. Các bài tham luận được tập hợp theo 4 chủ đề được gọi là bốn tiểu ban. Chủ đề 2 cũng là ban 2: Giáo hội Phật giáo Việt Nam: các hệ phái trực thuộc và các hoạt động tiêu biểu. Ở chủ đề 2 đáng chú ý là các bài tham lận liên quan đến Hệ phái Khất sĩ như: “Sự góp phần phát triển Phật giáo Việt Nam của Giáo hội Tăng già Khất sĩ Việt Nam quá khứ, và hiện tại” của Hòa thượng Thích Thiện Nhơn; bài: “Hệ phái Khất sĩ sau 35 năm tham gia Giáo hội Phật giáo Việt Nam” của Đại đức Thích Giác Hoàng; bài “Hệ phái Khất sĩ - 60 năm sau thời Tổ sư Minh Đăng Quang vắng bóng” của Hòa thượng Thích Giác Toàn - Ban thư ký Hệ phái.

Báo cáo tổng kết Hệ phái Khất sĩ sau 35 năm tham gia Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Các bài tham luận tập trung làm rõ vai trò của Hệ phái Khất sĩ trong ngôi nhà chung của Giáo hội Phật giáo Việt Nam; và những thành tựu đạt được của Hệ phái Khất sĩ trên các lĩnh vực: giáo dục, hoằng pháp, tu tập, kiến thức hoạt động từ thiện xã hội. Những bài tham luận trên cung cấp cho luận án những tư liệu quý giá khi viết về Hệ phái Khất sĩ. Mảng nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam thứ tư nghiên cứu về Ni giới.

Có thể kể đến hai cuốn sách sau: Nhiều tác giả: Nữ giới Phật giáo Việt Nam: Truyền thống và hiện đại, nhà xuất bản Đại học Quốc gia, thành phố Hồ Chí Minh, 2016. Cuốn sách tập hợp các bài tham luận của một hội thảo khoa học: Nữ giới Phật giáo Việt Nam: Truyền thống và hiện đại, tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh ngày 08 và ngày 09 tháng 4 năm 2016, cuốn sách gồm ba phần: Phần một; vấn đề nữ giới trong giáo lý tư tưởng, trong giới luật và trong tổ chức Giáo hội Phật giáo từ nguyên thủy đến hiện đại. Phần hai; vấn đề vai trò, vị thế và cống hiến của Ni giới Phật giáo trong lịch sử Việt Nam. Phần ba; Ni giới Phật giáo Việt Nam trong đời sống và trong công tác xã hội hiện nay.

Ở phần nội dung thứ ba có hai bài tham luận liên quan đến Ni giới Hệ phái Khất sĩ. Bài: “Ni trưởng Huỳnh Liên - công dân xuất sắc của thế giới cực lạc”, của Thích Nữ Khiêm Liên, và bài: “Sự hình thành, phát triển và những đóng góp của Ni giới Hệ phái Khất sĩ” của Thích Giác Duyên. Nếu như bài tham luận của Thích Nữ Khiêm Liên tập trung viết về một nhân vật - Ni trưởng Huỳnh 18 Liên thì bài thứ hai của Thượng tọa Tiến sĩ Thích Giác Duyên đề cập một cách tổng thể quá trình hình thành Ni giới Hệ phái Khất sĩ thời Tổ sư Minh Đăng Quang, sự hình thành và phát triển các đoàn Ni giới Hệ phái Khất sĩ; một số hoạt động và thành tựu của Giáo đoàn Ni thuộc Hệ phái Khất sĩ đạt được trên một số lĩnh vực như tu học; tham gia tổ chức đại lễ tổ chức đại giới đàn; các khóa tu truyền thống. Cuốn sách thứ hai: Giáo hội Phật giáo Việt Nam: Tưởng niệm Đức thành Tổ Ni Kiều - Đàm - Di (Mahap rajàpati Gautamì), nhà xuất bản Hồng Đức, 2018.

Cuốn sách là tập hợp các bài viết về Tổ Ni Kiều Đàm Di, về hoạt động của Ni giới một số tỉnh thành. Trong đó đáng chú ý là bài: Cúng dường cao thượng của Tỳ kheo Ni Xuân Liên - Tịnh xá Ngọc Tuệ, Long Thành, Đồng Nai có phần nội dung viết về cố Ni trưởng Huỳnh Liên “Chư Ni tiền bối Phật giáo Việt Nam hiến công). Đó còn là bài viết mang tựa đề: Công hạnh và đạo nghiệp Ni trưởng Siêu Liên (1937 - 2008), ký tên: Ni chúng Tịnh xá Ngọc Long, Xuân Hòa, Xuân Lộc, Đồng Nai. Hai bài viết tuy ngắn nhưng qua đó nghiên cứu sinh nhận biết toát yếu về vai trò của hai cố Ni trưởng, trong đó có cố Ni trưởng Huỳnh Liên.

Các công trình nghiên cứu về Hệ phái Khất sĩ và Ni giới Hệ phái Khất sĩ Mặc dù là Hệ phái “sinh sau đẻ muộn” nhưng cho đến nay nghiên cứu về Hệ phái Khất sĩ cũng như Ni giới Khất sĩ là tương đối phong phú. Như phong phú về thể loại có thể là các công trình nghiên cứu, bài viết cũng có khi là các học giả ngoài Hệ phái (giáo sĩ hoặc các nhà nghiên cứu). Đặc biệt là sự phong phú về nội dung đề tài như viết vịch sử Hệ phái, lịch sử Ni đoàn, về các hoạt động tôn giáo và hoạt động hướng đến xã hội của Hệ phái; về giáo dục, luật nghi về đời sống tu tập. Do vậy, nghiên cứu sinh chỉ đề cập đến một số công trình, bài viết cơ bản sau đây Tác phẩm “Tìm hiểu về Hệ phái Khất sĩ” của Thích Giác Duyên, năm 2014 tái bản có sửa chữa, bổ sung với tên gọi “Hệ phái Khất sĩ – 70 năm hình thành và phát triển” là tác phẩm nghiên cứu tổng quan khá đầy đủ về Hệ phái Khất sĩ.

Tác giả đã tổng hợp nhiều tài liệu, văn bản của Hệ phái và các giáo đoàn, tập hợp nhiều tư liệu nghiên cứu lịch sử qua lời kể và nghiên cứu thực địa để khái quát 19 về mọi khía cạnh của Hệ phái Khất sĩ một cách có hệ thống, bao gồm: sự hình thành Hệ phái Khất sĩ, sự hình thành và phát triển của các Giáo đoàn và Hệ phái Khất sĩ, giáo lý tư tưởng, những nét đặc thù, những hoạt động tiêu biểu của Hệ phái Khất sĩ trong giai đoạn hiện nay, định hướng trong tương lai. Không chỉ nghiên cứu về lịch sử hệ phái, giáo lý tư tưởng, nét đặc trưng, tác giả còn tìm hiểu chi tiết về các hoạt động hiện tại của hệ phái, các công trình xây dựng lớn, tổ chức các khóa tu, giới đàn, đại lễ, các phương tiện truyền đạo hiện đại bằng báo chí hay internet. Nhìn chung, đây là một công trình nghiên cứu chi tiết, khá đầy đủ về mặt số liệu.