Hành vi quản trị lợi nhuận của các công ty thuộc nhóm ngành bất động sản niêm yết trên sàn chứng khoán bằng chứng thực nghiệm tại việt nam

Nghiên cứu hành vi quản trị lợi nhuận của các công ty bất động sản niêm yết tại Việt Nam. Phân tích bằng chứng thực nghiệm chi tiết.

• Trường học: Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Hành vi quản trị lợi nhuận của các công ty thuộc nhóm ngành bất động sản niêm yết trên sàn chứng khoán: Bảng chứng thực nghiệm tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Lý thuyết các bên liên quan
• 2.2. Lý thuyết thông tin bất cân xứng
• 2.3. Lý thuyết tín hiệu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xử lý dữ liệu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.4. Biến phụ thuộc
• 3.5. Biến độc lập
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Mối tương quan giữa các biến
• 4.3. Lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.4. Kiểm định phương sai thay đổi và tự tương quan
• 4.5. Kiểm định nội sinh
• 4.6. Phân tích hồi quy
• 4.6.1. Phân tích hồi quy theo quy mô doanh nghiệp
• 4.6.2. Doanh nghiệp lớn
• 4.6.3. Doanh nghiệp nhỏ
• 4.6.4. Đánh giá kết quả hồi quy theo quy mô doanh nghiệp lớn và quy mô doanh nghiệp nhỏ
• 4.7. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu mới
• 5.2. Hàm ý chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan hành vi quản trị lợi nhuận tại BĐS niêm yết

Báo cáo tài chính (BCTC) là nguồn thông tin quan trọng cho nhà đầu tư, đặc biệt là chỉ tiêu lợi nhuận. Tuy nhiên, các nhà quản trị có thể lợi dụng hành vi quản trị lợi nhuận (QTLN) để tạo ra cái nhìn tích cực hơn về tình hình tài chính công ty. Điều này có thể xảy ra khi công ty chuẩn bị chào sàn chứng khoán, thay đổi thuế suất, hoặc khi nhà quản trị muốn đạt mục tiêu lợi nhuận để nhận thưởng. Trong các công ty cổ phần (CTCP), việc điều chỉnh tăng lợi nhuận là xu hướng thường gặp để tăng giá trị công ty. Tuy nhiên, việc áp dụng hành vi QTLN có thể ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư và cổ đông. Nghiên cứu của Hepworth (1953) cho thấy, nhà quản trị có thể sử dụng các hành vi để chia đều lợi nhuận giữa các năm, làm giảm mức độ đánh giá rủi ro của nhà đầu tư.

1.1. Tầm quan trọng của báo cáo tài chính minh bạch

Báo cáo tài chính minh bạch là yếu tố then chốt để nhà đầu tư đánh giá đúng giá trị doanh nghiệp. Gian lận kế toán và hành vi QTLN làm sai lệch thông tin, gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư và nền kinh tế. Các vụ bê bối tài chính như Enron và WorldCom đã cho thấy hậu quả nghiêm trọng của việc thao túng báo cáo tài chính. Tại Việt Nam, OceanBank là một ví dụ về việc quản lý lợi nhuận sai trái, gây thất thoát lớn cho ngân hàng. Vì vậy, việc kiểm soát và hạn chế hành vi QTLN là vô cùng quan trọng.

1.2. Đặc điểm ngành bất động sản và quản trị lợi nhuận

Ngành bất động sản (BĐS) có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về gian lận kế toán. Các doanh nghiệp BĐS thường có sự chênh lệch giữa báo cáo tự lập và báo cáo sau soát xét, đặc biệt là về lợi nhuận. Điều này cho thấy có thể có sự can thiệp vào số liệu tài chính. Một số công ty BĐS thậm chí còn chuyển từ lãi sang lỗ sau soát xét. Chính vì vậy, cần có sự giám sát chặt chẽ và các biện pháp kiểm soát hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch của BCTC trong ngành BĐS.

II. Các yếu tố ảnh hưởng hành vi quản trị lợi nhuận BĐS

Bài nghiên cứu xác định các yếu tố tác động đến hành vi QTLN trên BCTC của các công ty BĐS niêm yết. Phương pháp định lượng thông qua mô hình hồi quy được sử dụng để kiểm tra các giả thuyết. Các yếu tố như tỷ suất sinh lời của tài sản (ROA), quy mô công ty (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), thuế suất hiệu quả (ETR), chỉ số phải thu khách hàng so với doanh thu thuần (DSRI), chỉ số tỷ lệ lãi gộp (GMI), chỉ số tăng trưởng doanh thu hàng bán (SGI), chỉ số tỷ lệ khấu hao TSCĐ hữu hình (DEPI), và chỉ số chi phí hàng bán và quản lý DN (SGAI) được xem xét. Nghiên cứu sử dụng kế toán dồn tích để phân tích sự biến động và tương quan giữa các chỉ số tài chính, từ đó kết luận về mức độ tác động của các yếu tố này đến hành vi QTLN.

2.1. Tác động của ROA và quy mô công ty đến QTLN

ROA (Return on Assets) là một chỉ số quan trọng đánh giá khả năng sinh lời từ tài sản của công ty. Quy mô công ty (SIZE) cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến hành vi QTLN. Các công ty lớn thường có nguồn lực và cơ hội để thực hiện QTLN phức tạp hơn so với các công ty nhỏ. Nghiên cứu cần xem xét mối quan hệ giữa ROA, SIZE và hành vi QTLN để hiểu rõ hơn về động cơ và phương thức thực hiện QTLN của các công ty BĐS.

2.2. Ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính và thuế suất hiệu quả

Đòn bẩy tài chính (LEV) thể hiện mức độ sử dụng nợ của công ty. Thuế suất hiệu quả (ETR) cho biết tỷ lệ thuế thực tế mà công ty phải trả. Cả LEV và ETR đều có thể ảnh hưởng đến hành vi QTLN. Các công ty có đòn bẩy tài chính cao có thể muốn điều chỉnh lợi nhuận để đáp ứng các điều khoản vay. Các công ty muốn giảm thiểu chi phí thuế có thể sử dụng QTLN để giảm lợi nhuận chịu thuế. Cần phân tích kỹ lưỡng tác động của LEV và ETR đến hành vi QTLN của các công ty BĐS niêm yết.

III. Mô hình thực nghiệm nghiên cứu quản trị lợi nhuận BĐS

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 42 mã chứng khoán của các công ty thuộc ngành BĐS niêm yết trên các sàn chứng khoán Việt Nam (HOSE, HNX, UPCOM và OTC) trong giai đoạn 2014-2022. Mô hình nghiên cứu QTLN của DeAngelo (1986) và Friedlan (1994) được áp dụng để đo lường biến phụ thuộc. Hồi quy đa biến trên phần mềm Stata được sử dụng để lựa chọn phương pháp phù hợp nhất. Thống kê mô tả, kiểm định phương sai thay đổi và tự tương quan giữa các biến, kiểm định các biến bị nội sinh, và kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu cũng được thực hiện.

3.1. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu thực nghiệm

Dữ liệu được thu thập từ BCTC đã được kiểm toán của các công ty BĐS niêm yết. Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ là rất quan trọng để đảm bảo tính tin cậy của kết quả nghiên cứu. Dữ liệu sau đó được xử lý và chuẩn hóa để phù hợp với mô hình hồi quy. Các biến số được tính toán dựa trên các chỉ tiêu tài chính trong BCTC.

3.2. Lựa chọn mô hình hồi quy và kiểm định các giả thuyết

Mô hình hồi quy đa biến được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc. Các kiểm định như kiểm định phương sai thay đổi, tự tương quan, và nội sinh được thực hiện để đảm bảo tính hợp lệ của mô hình. Kết quả hồi quy sẽ cho thấy mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến hành vi QTLN.

IV. Kết quả thực nghiệm và thảo luận hành vi quản trị

Sau khi chạy hồi quy, kết quả được phân tích để đánh giá mối quan hệ và ảnh hưởng của các biến độc lập lên biến phụ thuộc. Kết quả được so sánh với các nghiên cứu trước để đánh giá sự tương đồng và khác biệt. Thảo luận về ý nghĩa của kết quả nghiên cứu trong bối cảnh thị trường BĐS Việt Nam và đề xuất các khuyến nghị chính sách phù hợp.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy và ý nghĩa thống kê

Kết quả hồi quy sẽ cho biết các yếu tố nào có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi QTLN. Các hệ số hồi quy sẽ thể hiện mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố. Ý nghĩa thống kê của kết quả cần được đánh giá để đảm bảo tính tin cậy của kết luận.

4.2. So sánh kết quả với các nghiên cứu trước và thảo luận

Việc so sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu trước giúp xác định điểm mới và đóng góp của nghiên cứu. Thảo luận về các yếu tố đặc thù của thị trường BĐS Việt Nam có thể ảnh hưởng đến hành vi QTLN.

V. Kết luận Hàm ý chính sách Hạn chế quản trị lợi nhuận

Nghiên cứu tóm tắt những điểm chính, nêu ra hạn chế của đề tài và gợi mở hướng nghiên cứu mới. Đánh giá các kết quả và đề xuất hàm ý chính sách quan trọng để hỗ trợ cải thiện các chính sách liên quan. Các khuyến nghị chính sách tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong BCTC của các công ty BĐS niêm yết.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và hạn chế của đề tài

Tóm tắt các kết quả chính, chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến hành vi quản trị lợi nhuận trong ngành bất động sản. Đồng thời, cần thảo luận về những hạn chế của nghiên cứu, chẳng hạn như phạm vi dữ liệu, phương pháp phân tích, và các yếu tố chưa được xem xét.

5.2. Hàm ý chính sách và hướng nghiên cứu tiếp theo

Đề xuất các hàm ý chính sách cụ thể dựa trên kết quả nghiên cứu, nhằm cải thiện tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong báo cáo tài chính của các công ty bất động sản. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để khám phá sâu hơn về hành vi quản trị lợi nhuận và các yếu tố liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Tổng quan về đề tài nghiên cứu: Nhóm trình bày lý do lựa chọn đề lài, mục tiêu của đề tài, đổi tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cuối cùng là kết cấu của bài nghiên cứu. Chuơng 2 - Cơ sỏ’ lý thuyết: Trong chương này, nhóm đưa ra và phân tích các khái niệm liên quan đên đê tài nghiên cứu, nêu ra động cơ của hành vi ỌTLN, xem xét tông quan tinh hình nghiên cửu ngoài nước và trong nước. Chương 3 - Phương pháp nghiên cứu: Nhóm giới thiệu cụ thể về bộ dừ liệu và áp dụng các cơ sờ lỷ thuyêt ờ chương 2 đe đề xuất các giả thuyêt nghiên cứu. Từ đó, nhóm xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp cho đề tài.

Chương 4 - Kết quả và thảo luận: Ờ chương này, nhóm trinh bày kết quá sau khi chạy hồi quy và phân tích các kết quả nhằm nêu ra mối quan hệ và ảnh hưởng của 10 các biến độc lập lên biển phụ thuộc. Từ đó nhóm xem xét và so sánh với các kết quá với các nghiên cứu trước. Chuong 5 - Kết luận và hàm ý chính sách: Tại chương cuối, tác giả tóm tắt những điêm chính trong nghiên cứu, đồng thời nêu ra một số hạn chế đề tài và gợi mờ hướng đi cho các đề tài nghiên cứu sắp tới. Bên cạnh đó, nhóm xem xét và đánh giá các kết quả của nghiên cứu, từ đỏ đê xuất một số hàm ỷ chỉnh sách quan trọng đê hồ trợ cải thiện các chỉnh sách liên quan.

11 CHƯƠNG 2: cơ SỞ LÝ THUYẾT 2. Co'sỏ’lý thuyết 2. Lý thuyết các bên liên quan Lý thuyết các bên liên quan được định nghĩa như sau: “Theo quan điềm truyền thông, mục đích cuối cùng của quán trị tài chính là tối đa hỏa giá trị hiện tại trên mồi cô phiếu trên thị trường, hay nói cách khác là tối đa hóa giá trị cho cổ đông” (Friedman, 1970). Freeman và các học giâ khác đà nêu thêm về khái niệm “các bên liên quan” là nhằm chi các vấn đề được liên kết với nhau trong doanh nghiệp bao gồm: giá trị được tạo ra từ hoạt động thương mại, đạo đức của chủ nghĩa tư bản và tư duy nhà quán trị vào năm 1984.

Hiêu theo cách khác, các bên liên quan một cá nhân hoặc nhóm cá nhân trong môi trường kinh doanh có thê gây ảnh hưởng hoặc bị ánh hưởng bời các hành động cùa doanh nghiệp, mà giám đổc điều hành cần biết “nghệ thuật cân bằng” đế cùng tạo ra giá trị kinh doanh cụ thê trong lài chính doanh nghiệp, giừa các mổi quan hệ và lợi ích như: chủ sở hữu, người đại diện, các cô đông, giám đốc điều hành, nhân viên, khách hàng và các bên cung câp, thậm chí là chính phủ. Tất cả đều được gọi là các bên liên quan, nhừng người có khả năng đưa đề nghị về dòng tiền cúa công ty. về cơ bản, đối tượng hữu quan là khái niệm chỉ những bên mà doanh nghiệp phái có trách nhiệm. (Theo Giáo trinh Quán trị kinh doanh, NXB Đại học Kinh tế quổc dân) Người quán lý chịu áp lực phái cân bằng lợi ích cùa nhiều bên liên quan và cá lợi ích cùa bán thân nen hoàn loàn có thô lý giãi khá năng người quán lý SC thực hiộn QTLN đế đạt được kết quả mong muốn.

Ó bài của nhóm tác giá, trên lý thuyết các bên liên quan đê giái thích cho mối liên kết giừa đòn bẩy tài chính và hành vi QTLN. Người quàn lý sẽ phải đàm bảo các điều khoán cùa hợp đồng vay nợ, do vậy, tác giá kỳ vọng rằng doanh nghiệp có mức độ sử dụng tiền vay càng lớn, nợ phải trá càng lớn thỉ mức độ QTLN càng cao. Đồng thời học thuyết này ứng dụng vào bài cua nhóm nhằm đê giái thích tác động của nhân tổ tỷ lệ sờ hừu vốn lên hành vi ỌTLN. Nhóm nghi rằng: với sự khác nhau về cấu trúc sờ hữu vốn người quàn lý có thê vì đê cân bằng lợi ích giữa các nhóm cô đông mà thực hiện hành vi QTLN.

Lý thuyết thông tin bất cân xứng Thông tin bất cân xửng là tinh trạng một bên có thông tin mà người các bên khác đố một sổ hậu quá cụ the SC chỉ được biết bời một bôn khi các bôn khác không có thông tin họ cần. Điều này có the gây ra một nhận thức khác nhau giừa bên cung cấp thông tin và bên nhận thông tin. 12 Đe nắm bắt thông tin bất cân xứng do chất lượng báo cáo tài chỉnh, Lee và Masulis (2009) đà sử dụng chất lượng dồn tích để nghiên cứu vai trò về thông tin bất đổi xứng trong các đợl chào bán cổ phiếu theo mùa. Họ lập luận rằng các đại diện điển hình cho thông tin bất đối xứng thường có nhiều cách hiêu.

Họ cho rằng việc báo cáo không chính xác về báo cáo tài chính làm tăng khoáng cách thông tin giừa các nhà quản lý và người ngoài, vi người quán lý cũng cỏ nguồn thông tin nội bộ, và sứ dựng các khoán dồn tích nhằm nắm bắt được tính chính xác của thông tin tài chính được báo cáo. Ramalingegowda và cộng sự (2013) cho răng thông tin bât cân xứng có thê đặt hạn chê về mặt tài chỉnh đối với các công ty, buộc họ phâi từ bỏ các khoản đầu tư có lợi nhuận đê duy tri cổ tức của họ (trong khi cả khoản đầu tư và cô tức sè khả thi nếu các ràng buộc được nới lỏng). Họ kiêm tra khái niệm này bằng cách sử dụng chất lượng báo cáo tài chính dựa trên cơ sớ dồn tích đê đo lường mức độ thông tin bất đổi xứng của một công ty. Họ nhận thây răng các công ty minh bạch, cỏ tinh hình tài chính rõ ràng, dường như đưa ra quyết định đầu tư độc lập với chính sách cô tức cùa họ; tuy nhiên, các công ty không rõ ràng dường như phải đổi mặt với những hạn chế tài chính đáng kô.

Thông tin phù hợp được cung cấp cho thị trường tài chính thông qua các báo cáo tài chính chỉnh thức (do các doanh nghiệp công bố) và báo cáo kế toán bên ngoài do các trung gian (kiêm toán viên, nhà phản lích kinh tế,. Báo cáo và báo cáo tài chính chu yẻu được lập trên cơ sờ băt buộc theo nguyên tăc GAAP và Chuân mực Kê toán Quốc tế. Thực tiền này đâ hồ trợ việc tạo ra một bộ tiêu chuẩn báo cáo tài chính chất lượng cao được chấp nhận quốc le, hạn chế quyền quyết định tùy ý của lãnh đạo trong việc lựa chọn thông tin được tiết lộ vả các thực hành tiết lộ bắt buộc có mức độ rùi ro ước tính thâp trong nen kinh tô. Tuy nhiên, trong khi các tiêu chuân kể toán cố gang giám chi phí lập báo cáo tài chính và cung câp một ngôn ngừ chung cho quàn lỷ và nhà đâu tư, thì không có quy định nào cho việc tiết lộ thông tin phi tài chính.

Healy và Palepu (2001) cho rằng khi không có một chế độ quàn lỷ kế toán rõ ràng và tô chức kiểm toán, các nhà quán lỷ có động cơ tiốt lộ hoặc che giấu thông tin với các nhà đầu tư. Các doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tự nguyện tiết lộ thông tin như vậy khi không có một chế độ quản lỷ nghiêm ngặt bao phủ các sờ thích cùa các bên liên quan. Tuy nhiên, việc tiêt lộ tự nguyện này đặt ra một số tình huống khó khăn. Việc tiết lộ thông tin như vậy đòi hỏi chi phỉ tiết lộ đặc biệt là khi có tin xấu xuất hiện.

Các doanh nghiệp có động cơ mạnh mẽ đê tiết lộ thông tin tự nguyện khi các bên tham gia thị trường tài chính coi nó là rất quan trọng trong việc xác định giá trị hợp lỷ cúa các doanh nghiệp và do đó, cái thiện lợi ích hoặc loại bỏ rủi ro cùa họ. Lý thuyết tín hiệu Trong bối cành mà thông tin bất cân xứng giừa các bên, lý thuyết tín hiệu được hình thành và phát triển để giảm thiểu sự bất cân xứng thông tin. Nghía là, khi có sự bẩt cân xứng thông tin thỉ một bên nắm giừ thông tin chọn tín hiệu và truyền đạt tín hiệu cho bên cỏn lại, bên cỏn lại nhận và lý giái tín hiệu, giải mã thông tin. Lý thuyết này được bát nguồn từ lý thuyết thị trường lao động Spence (1973) và nó đà được sư dụng đê giải thích việc công bố thông tin trong báo cáo cua công ty (Ross, 1977).

Lý thuyết tín hiệu đóng vai trò quan trọng và được áp dụng trong phần lớn các nghiên cứu về quản trị chiến lược DN nói chung và trong quán trị lợi nhuận nói riêng. Dưới góc độ ỌTLN, lý thuyết tín hiệu cung cấp một cách nhìn sâu sắc vào việc các công ty truyền đạt thông tin tài chính cua mình. Theo Verrecchia (1983), các công ty thực hiện hành vi ỌTLN đê phát ra tín hiệu cho thị trường rằng họ có hiệu suất tài chính tốt hơn so với đối thủ, mục đích là đê thu hút đầu tư và nâng cao danh tiếng. Altamuro và cộng sự (2005) đà nhận định rằng ỌTLN thế hiện mong muốn của nhà quàn lý trong việc cung cấp thông tin về kỳ vọng liên quan đến hiệu quà tài chính tương lai cùa DN.

Điều này được Richard D. Morris (2012) cúng cố bang viộc chi ra rằng công ty có chất lượng cao hơn sẽ chọn các chính sách kế toán mà thông qua đó thông tin tích cực có thê được công bố, trong khi công ty chất lượng thấp hơn cỏ xu hướng ân giấu thông tin không thuận lợi. Đặc biệt, trong bối cảnh cua các công ty thực hiện IPO, Brau và Fawcett (2006) đà phát hiện ra rằng các công ty này thường phát tín hiệu mạnh mẽ về lợi nhuận cúa họ trong giai đoạn xung quanh 1PO đô nôi bật hơn. Vì nhà đầu tư thiếu các nguồn thông tin khác, họ phái dựa chù yếu vào bán cáo bạch đê đánh giá những công ty mới niêm yết.

Ọintao (2007) đà nhân mạnh răng, do sự bât cân xứng thông tin xung quanh IPO, các công ty chất lượng cao có thê cố tình phóng đại lợi nhuận đê tạo ra sự khác biệt rồ ràng so với các công ty chất lượng thấp, làm giám khả năng mô phóng cua chúng. Datar và cộng sự (1991) cùng với Copley và Douthetl (2002) cũng đã chi ra rằng chất lượng kiêm toán được dùng như một tín hiệu về giá trị của doanh nghiệp tại sự kiện IPO. Chang và cộng sự (2007) cho rằng danh tiếng cúa kiêm toán viên có thê đóng vai trỏ như một tín hiệu tích cực về giá trị cùa công ly thông qua chất lượng kiểm toán và độ tin cậy cua báo cáo tài chính. Co' sỏ’ lý luận 2.