Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Luật Lao động Việt Nam - Tập II là tài liệu học tập chuyên khảo thuộc khối kiến thức ngành và chuyên ngành, do Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức biên soạn và nghiệm thu theo Quyết định số 1279/QĐ-ĐHLHN ngày 05 tháng 5 năm 2016, được Hiệu trưởng phê duyệt xuất bản theo Quyết định số 2209/QĐ-ĐHLHN ngày 10 tháng 6 năm 2019 và phát hành chính thức qua Nhà xuất bản Công an nhân dân vào năm 2021 (Mã xuất bản: 258-2021/CXBIPH/51-03/CAND).

Giáo trình do PGS. Nguyễn Hữu Chí và PGS. Trần Thị Thuý Lâm đồng chủ biên. Bộ giáo trình chuẩn của Trường Đại học Luật Hà Nội được phân bổ thành hai tập riêng biệt: Tập I bao gồm 10 chương đầu tiên, tập trung vào những vấn đề lý luận chung, quan hệ lao động và các tiêu chuẩn lao động cơ bản dành cho khối ngành Luật và Luật Kinh tế; Tập II gồm 05 chương (từ Chương XI đến Chương XV), thiết kế chuyên biệt để giảng dạy các nội dung pháp luật lao động chuyên sâu cho sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế.

Về chuẩn đầu ra, giáo trình đặt mục tiêu cung cấp hệ thống kiến thức pháp lý nâng cao, kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý luận khoa học pháp lý và thực tiễn thi hành pháp luật lao động. Phương pháp tiếp cận của giáo trình chú trọng việc định hướng tư duy, mở rộng năng lực nhận thức và rèn luyện phương pháp vận dụng các quy phạm pháp luật để giải quyết các quan hệ lao động phát sinh trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Điểm đặc thù của công trình là sự kết hợp giữa phân tích luật thực định Việt Nam với việc đối chiếu, so sánh các quy định pháp luật lao động của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Tập II của giáo trình gồm 05 chương chuyên sâu do các giảng viên, nhà nghiên cứu chuyên ngành biên soạn:

  • Chương XI: Cho thuê lại lao động (PGS. Nguyễn Hữu Chí biên soạn): Nghiên cứu toàn diện về hoạt động cho thuê lại lao động (employee leasing, labour subleasing, dispatch worker). Nội dung tập trung làm rõ:
    • Khái niệm và sự hình thành của hoạt động cho thuê lại lao động trên thị trường quốc tế và Việt Nam.
    • Bản chất pháp lý của mối quan hệ ba bên (quan hệ tam giác): Quan hệ lao động giữa bên cho thuê và người lao động; quan hệ hợp đồng dịch vụ giữa bên cho thuê và bên thuê lại; quan hệ sử dụng lao động thực tế giữa người lao động và bên thuê lại (được phân tích dưới góc độ hợp đồng vì lợi ích người thứ ba hoặc lý thuyết người sử dụng lao động chung - Joint Employer Doctrine).
    • Phân loại cho thuê lại lao động: Cho thuê lại lao động chủ động và thụ động; cho thuê lại lao động giản đơn và cho thuê chuyên gia/vị trí lãnh đạo.
    • Hệ thống nguyên tắc điều chỉnh và điều kiện kinh doanh dịch vụ cho thuê lại lao động theo quy định của Bộ luật Lao động và Nghị định số 29/2019/NĐ-CP (điều kiện đối với người đại diện theo pháp luật, mức ký quỹ 2 tỷ đồng, thẩm quyền cấp phép của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh).
    • Địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của ba chủ thể tham gia; vai trò quản lý nhà nước và cấu trúc nội dung bắt buộc của hợp đồng cho thuê lại lao động.
  • Chương XII: Lao động đặc thù (PGS. Nguyễn Hiền Phương biên soạn): Trình bày các vấn đề pháp lý điều chỉnh nhóm người lao động có đặc điểm riêng biệt về thể lực, trí lực, tâm sinh lý hoặc độ tuổi. Phân tích hai hướng tiếp cận khái niệm (phạm vi hẹp dựa trên khiếm khuyết năng lực hành vi và phạm vi rộng dựa trên các đặc thù về thể trạng, giới tính, độ tuổi theo tinh thần quyền con người của Hiến pháp 2013).
  • Chương XIII (TS. Đỗ Thị Dung biên soạn): Phân tích các chế định pháp luật lao động chuyên sâu liên quan đến quản trị và giải quyết tranh chấp trong các cấu trúc tổ chức lao động đặc thù.
  • Chương XIV (PGS. Trần Thị Thuý Lâm biên soạn): Đi sâu vào các quan hệ điều chỉnh pháp luật lao động mở rộng trong kinh tế thị trường.
  • Chương XV (TS. Đỗ Ngân Bình biên soạn): Hệ thống hóa các nội dung bổ trợ và cơ chế thực thi quyền lao động chuyên ngành.

Logic tiến trình kiến thức được bố cục chặt chẽ: Đi từ các mô hình việc làm linh hoạt mang tính thương mại hóa (cho thuê lại lao động) sang các chế định bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương (lao động đặc thù), sau đó mở rộng sang các cấu trúc pháp lý chuyên ngành phức tạp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Các học thuyết và nền tảng lý luận:
    • Nguyên tắc nền tảng từ Thỏa ước Versailles 1919: "Không nên coi lao động như là một loại hàng hoá thương mại", làm cơ sở để cân bằng giữa quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ bảo vệ người lao động.
    • Lý thuyết quan hệ lao động ba bên và học thuyết "Người sử dụng lao động chung" (Joint Employer Doctrine) trong án lệ và pháp luật của Hoa Kỳ.
    • Lý thuyết hợp đồng dịch vụ vì lợi ích của người thứ ba trong việc giải thích quan hệ giữa bên thuê lại và người lao động.
  • Các nguyên tắc pháp lý cốt lõi: Nguyên tắc bảo vệ người lao động (bảo đảm quyền việc làm, thu nhập bình đẳng, an toàn lao động); nguyên tắc kiểm soát hoạt động kinh doanh có điều kiện đối với tổ chức cho thuê lao động (PEO - Professional Employer Organization).
  • Khung pháp luật thực định và so sánh: Khung quy định của Bộ luật Lao động 2019 (Điều 52 đến Điều 58), Bộ luật Lao động 2012 (Điều 53), kết hợp so sánh với pháp luật Nhật Bản (Luật số 88/1985), Hàn Quốc (Luật số 5512/1995 sửa đổi 2006-2009), Thụy Sỹ (Luật dịch vụ lao động 2012), Singapore (Luật Tổ chức dịch vụ việc làm 2012), Trung Quốc (Luật Hợp đồng lao động 2007) và các đạo luật tiểu bang Hoa Kỳ (Kansas, New Hampshire, Georgia, Missouri, Minnesota).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích pháp lý: Nhận diện và bóc tách các mối quan hệ pháp lý phức hợp đan xen giữa luật tư (hợp đồng dịch vụ) và luật công/luật lao động trong các mô hình lao động phi truyền thống.
  • Kỹ năng thẩm định và tuân thủ: Đánh giá các điều kiện thành lập và vận hành doanh nghiệp cho thuê lại lao động (điều kiện người quản lý, kinh nghiệm tối thiểu 3 năm trong 5 năm liền kề, thủ tục ký quỹ ngân hàng).
  • Kỹ năng soạn thảo và rà soát hợp đồng: Kỹ thuật xây dựng các điều khoản hợp đồng cho thuê lại lao động và hợp đồng lao động ba bên, kiểm soát tính hợp pháp nhằm tránh việc cắt giảm quyền lợi của người lao động thuê lại so với người lao động chính thức.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm đại học và sau đại học chuẩn mực, định hướng kết hợp chặt chẽ giữa bài giảng lý thuyết và giải quyết tình huống thực tế:

  • Phương pháp tiếp cận sư phạm: Chú trọng phân tích quy phạm gắn liền với bản chất kinh tế - xã hội của quan hệ lao động. Tài liệu không chỉ trình bày nội dung điều luật mà còn phân tích nguồn gốc hình thành, nguyên nhân kinh tế dẫn đến sự xuất hiện của các định chế pháp lý (như nhu cầu nhân lực ngắn hạn của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, sự linh hoạt nhân sự).
  • Hệ thống câu hỏi ôn tập và hướng dẫn thảo luận: Cuối mỗi chương đều tích hợp hệ thống câu hỏi định hướng tư duy phân tích sâu. Cụ thể tại Chương XI, tài liệu đưa ra 5 câu hỏi trọng tâm:
    1. Phân tích khái niệm cho thuê lại lao động.
    2. Xác định bản chất pháp lý của quan hệ cho thuê lại lao động.
    3. Phân tích điều kiện đối với chủ thể cho thuê lại lao động.
    4. Phân định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ cho thuê lại lao động.
    5. Xây dựng và đánh giá nội dung của hợp đồng cho thuê lại lao động.
  • Tích hợp bài tập tình huống và phân tích luật so sánh: Khuyến khích người học đặt văn bản pháp luật Việt Nam (Bộ luật Lao động 2019, Nghị định 29/2019/NĐ-CP) trong mối tương quan với các mô hình quốc tế (Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ) để đánh giá tính tương thích và xu hướng phát triển.
  • Phương pháp đánh giá và tự học: Phù hợp với các hình thức kiểm tra tự luận, viết tiểu luận môn học, nghiên cứu chuyên đề và phân tích án lệ. Giáo trình cung cấp bảng viết tắt thuật ngữ (BLDS, BLLĐ, HĐLĐ, ILO, NLĐ, NSDLĐ) và hệ thống chú thích nguồn trích dẫn học thuật (footnote) chi tiết, giúp người học thuận tiện tra cứu văn bản gốc.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Cập nhật khung pháp lý mới nhất: Giáo trình xuất bản năm 2021, kịp thời cập nhật và phân tích các điểm mới cơ bản của Bộ luật Lao động năm 2019 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) thay thế cho Bộ luật Lao động năm 2012. Điển hình là việc phân tích định nghĩa mới về cho thuê lại lao động tại khoản 1 Điều 52 Bộ luật Lao động 2019 so với Điều 53 Bộ luật Lao động 2012, bổ sung quy định pháp luật về trách nhiệm của các bên và danh mục công việc được phép thuê lại.
  • Hàm lượng học thuật và luật học so sánh phong phú: Giáo trình tích hợp một khối lượng lớn tư liệu nghiên cứu quốc tế từ các tạp chí chuyên ngành như British Journal of Industrial Relations (nghiên cứu của tác giả Guy Davidov), Tort Trial & Insurance Practice Law Journal (tác giả Steven P. Perlmutter), báo cáo nghiên cứu của KRA Corporation đệ trình Bộ Lao động Liên bang Hoa Kỳ, ấn phẩm hưu trí của Sở Thuế vụ Hoa Kỳ (IRS), tài liệu của Phòng Thương mại Liên minh châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) và Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở năm 2012 của Trường Đại học Luật Hà Nội.
  • Phản ánh các xu hướng thị trường lao động hiện đại: Trình bày chi tiết các mô hình tổ chức cho thuê lao động chuyên nghiệp (PEO), nhân viên tạm thời (contingency staffing/temps), lao động phái cử (dispatch workers), đáp ứng nhu cầu quản trị nhân sự thực tế tại các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học chuyên ngành: Phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật học tại Trường Đại học Luật Hà Nội cũng như các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc đang theo học học phần Luật Lao động nâng cao/chuyên sâu.
  • Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Là tài liệu tham khảo nghiên cứu cho các chương trình đào tạo Thạc sĩ, Tiến sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự khi thực hiện luận văn, luận án về quan hệ lao động phi truyền thống.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng bao gồm: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Dân sự (học phần Hợp đồng và Nghĩa vụ) và Giáo trình Luật Lao động Việt Nam - Tập I (nắm vững lý luận cơ bản về hợp đồng lao động, tiền lương, thời giờ làm việc và kỷ luật lao động).
  • Giảng viên, chuyên gia và cán bộ thực tiễn: Cung cấp tư liệu giảng dạy cho giảng viên ngành luật; làm tài liệu tham chiếu nghiệp vụ cho luật sư, cán bộ pháp chế doanh nghiệp, chuyên viên nhân sự (HR) và cán bộ quản lý nhà nước về lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế (Trường Đại học Luật Hà Nội và các trường đại học đào tạo luật), học viên cao học, giảng viên, luật sư và cán bộ pháp chế doanh nghiệp cần nghiên cứu sâu về các định chế lao động đặc thù.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình? Người học cần có kiến thức cơ sở về pháp luật hợp đồng dân sự và đã học xong Giáo trình Luật Lao động Việt Nam - Tập I để nắm vững các chế định chung về xác lập quan hệ lao động, tiêu chuẩn làm việc và xử lý kỷ luật lao động.

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa Tập II và Tập I của bộ giáo trình là gì? Tập I tập trung vào các chế định lao động truyền thống áp dụng chung (tiêu chuẩn lao động, công đoàn, tranh chấp lao động cơ bản). Tập II tập trung vào 5 nhóm nội dung chuyên sâu phục vụ hoạt động kinh doanh và thị trường, điển hình là cho thuê lại lao động và bảo vệ các nhóm lao động đặc thù.

4. Làm thế nào để tự học và nghiên cứu giáo trình đạt hiệu quả cao? Người học nên kết hợp đọc giáo trình cùng với việc tra cứu trực tiếp các điều khoản trong Bộ luật Lao động năm 2019, các nghị định hướng dẫn (như Nghị định 29/2019/NĐ-CP) và trả lời đầy đủ 5 câu hỏi ôn tập, thảo luận ở cuối mỗi chương.

5. Giáo trình có danh mục tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Cuối mỗi chương đều cung cấp danh mục văn bản quy phạm pháp luật trong nước, các đạo luật chuyên ngành của nước ngoài (Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Sỹ, Hoa Kỳ, Trung Quốc) và các công trình nghiên cứu khoa học, bài báo quốc tế có liên quan để phục vụ tra cứu mở rộng.

Kết luận

Giáo trình Luật Lao động Việt Nam - Tập II của Trường Đại học Luật Hà Nội là công trình học thuật chuyên khảo cung cấp hệ thống lý luận khoa học và căn cứ pháp lý về các định chế pháp luật lao động chuyên sâu trong nền kinh tế thị trường. Giáo trình hoàn thiện lộ trình đào tạo ngành luật bằng cách tiếp nối các kiến thức nền tảng từ Tập I để dẫn dắt người học tiếp cận các cấu trúc pháp lý phức tạp như quan hệ cho thuê lại lao động ba bên và chế định bảo vệ lao động đặc thù. Để đạt hiệu quả học tập tối ưu, người học được khuyến nghị nghiên cứu song song giáo trình với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lao động hiện hành cùng các tài liệu so sánh quốc tế được dẫn chiếu trong sách.