CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lí luận của đề tài Bảo vệ môi trường hơn bao giờ hết đã trở thành nhiệm vụ cấp bách không của riêng ai. Nhưng điều đáng nhấn mạnh trước hết là việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong khu dân cư hay trong nhà trường chưa được chú trọng đúng mức.
Ý thức bảo vệ môi trường vì thế chưa hình thành rõ nét trong tầng lớp nhân dân nói chung và học sinh nói riêng Tình trạng trường học ít cây xanh hoặc không có cây xanh vẫn còn phổ biếi; học sinh, sinh viên vứt rác bừa bãi, hút thuốc lá khi đến trường vẫn còn diễn ra hàng ngày. Ngay bên trong một số trường học, dù đã có những thùng đựng rác lớn nhưng rác vẫn được vứt chỏng chơ. Những điểm công cộng ở gần các trường học: nhà ga, bến xe, chợ…hiện tượng xả rác bừa bãi là khá phổ biến. Tình trạng sử dụng điện, nước lãng phí cũng đã trở nên “quen thuộc” trong các nhà trường.
Dường như tâm lý “dùng của chùa’ vẫn còn tồn tại nên ở nhiều nhà trường, ở các phòng học và phòng làm việc, quạt, các thiết bị chiếu sáng được sử dụng “vô tư”. Nhưng tình trạng trên xuất phát từ ý thức của học sinh. Học sinh chưa ý thức được rằng ô nhiễm môi trường ảnh hưởng như thế nào? Từ nhận thức không đúng dẫn tới hành động không có ý thức, vứt rác bừa bãi, không tiết kiệm nguồn nước, điện… 1. Nhận thức Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê nhà xuất bản Đà Nẵng: Nhận thức: (danh từ): Quá trình và kết quả phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy, quá trình con người nhận biết, hiểu biết thế giới khách quan hoặc kết quả của quá trình đó[14] (động từ): Nhận ra và biết được.
Thái độ Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê nhà xuất bản Đà Nẵng: n 4 Thái độ: (danh từ) - Tổng thể nói chung những biểu hiện ra bên ngoài (bằng nét mặt, cử chỉ, hành động, lời nói) của ý nghĩ, tình cảm của người nói đối với người hoặc việc. - Cách nghĩ, cách nhìn và cách hành động theo một hướng nào đó trước một vấn đề, một tình hình [14] 1. Ý thức Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê nhà xuất bản Đà Nẵng: Ý thức: - Là khả năng của con người phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy. - Sự nhận thức trực tiếp, nhất thời về hoạt động tâm lý của bản thân mình, sự hiểu biết trực tiếp về những việc bản thân mình làm - Sự nhận thức đúng đắn, biểu hiện bằng thái độ, hành động cần phải có [14] 1.
Hành vi Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê nhà xuất bản Đà Nẵng: Hành vy (danh từ): Toàn bộ nói chung những phản ứng, cách ứng xử, biểu hiện ra ngoài của một người trong cuộc sống [14] Qua đó, ta thấy rằng, trong nhận thức của mỗi con người chúng ta hiểu, nhận thức đúng đắn thì từ đó hành động, việc làm của chúng ta mới đúng đắn được. Về các vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường cũng vậy, chúng ta hiểu biết được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, việc bảo vệ môi trường ảnh hưởng tới cuộc sống của chúng ta thì từ đó những hành động, việc làm của chúng ta mới đúng đắn và có ý thức bảo vệ môi trường hơn nữa. Nhưng làm thế nào để nâng cao nhận thức của chúng ta về bảo vệ môi trường? Đó là một câu hỏi lớn được đặt ra và cần phải được giải quyết. Thiết nghĩ chúng ta nên tuyên truyền giáo dục tới học sinh ngay từ khi học sinh đang ngồi trên nghế nhà trường để học sinh hiểu, nhận thức đúng và hành động đúng.
Cơ sở thực tiễn của đề tài - Môi trường và bảo vệ môi trường đang là vấn để nóng trên toàn cầu. Nên việc bảo vệ môi trường không phải là việc làm của một cá nhân nào mà là của toàn xã hội. Vậy muốn có những hành động bảo vệ môi trường ta nên giáo dục từ trong n 5 nhận thức của mỗi cá nhân. Giáo dục truyền thông môi trường có ý nghĩa quan trọng tác động lên ý thức của ta.
- Chúng ta thấy rằng giáo dục truyền thông môi trường là biện pháp nâng cao nhận thức của chúng ta có hiệu quả nhất về tất cả các vấn đề. Có thể ti vi, đài báo suốt ngày tuyên truyền nhưng cũng không làm cho chúng ta hiểu hay chúng ta không hay để ý đến nó. Nhưng một buổi giáo dục truyền thông, một vở kịch truyền thông sẽ để lại dấu ấn sâu sắc đối với chúng ta. Từ đó nhận thức tăng lên.
- Đề tài đi sâu vào nghiên cứu nhận thức và thái độ của học sinh tác động đến môi trường như thế nào? - Thấy rõ được vai trò của thế hệ học trong ngày hôm nay sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến môi trường và xã hội ngày mai. - Vậy nên việc tìm hiểu, đánh giá được nhận thức của học sinh tới bảo vệ môi trường. Và từ đó đưa ra nhưng biện pháp kiến nghị nhằm nâng cao nhận thức của học sinh. - Giáo dục truyền thông về môi trường đơn giản, dễ hiểu làm cho học sinh ngay từ cấp tiểu học cũng có thể nhận biết và hiểu được.
Từ đó ảnh hưởng tới hành động của học sinh về bảo vệ môi trường tốt hơn. Cơ sở pháp lý của đề tài Đề tài căn cứ vào các văn bản qui phạm pháp luật sau: - Hiến pháp Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 10; - Luật Tổ chức Chính phủ ngày 25 tháng 12 năm 2001; - Luật Bảo vệ môi trường ngày 29 tháng 11 năm 2005; - Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09 tháng 08 năm 2006 của Chính phủ về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; - Nghị định số 81/2006/NĐ-CP ngày 09 tháng 08 năm 2006 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; n 6 - Công văn số 2554/BGDĐT-CTHSSV của Bộ giáo dục và Đào tạo ngày 02 tháng 5 năm 2012 về việc triển khai “ Tuần lễ quốc gia Nước sạch và vệ sinh Môi trường” năm 2012. - Công văn số 2535/BGDĐT-KHCNMT, ngày 27 tháng 4 năm 2012 về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng ngày môi trường thế giới 5/6/2012. - Quyết định số 366/QĐ-TTg của thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn giai đoạn 2012-2015.
- Quyết định số 1363 QĐ-TTg của thủ tướng chính phủ. Quyết định phê duyệt đề án "Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân. - Nghị quyết số 32/2011/NQ-HĐND ngày 12 tháng 12 năm 2011 của HĐND tỉnh Thái Nguyên Khoá XII về việc thông qua “Đề án bảo vệ môi trường tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2015”. Khái quát về môi trường và bảo vệ môi trường 1.
Khái niệm về môi trường và bảo vệ môi trường 1. Khái niệm về môi trường “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau. Bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên”[1] Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại: * Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học, sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của con người. Đó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biển cả, không khí, động, thực vật, đất, nước.
Môi trường tự nhiên cho ta không khí để thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cấy, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài nguyên khoáng sản cần cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng các chất thải, cung cấp cho ta cảnh đẹp để giải trí, làm cho cuộc sống con người thêm phong phú. * Ngoài ra, người ta còn phân biệt khái niệm môi trường nhân tạo, bao gồm tất cả các nhân tố do con người tạo nên, làm thành những tiện nghi trong cuộc sống, như ôtô, máy bay, nhà ở, công sở, các khu vực đô thị, công viên nhân tạo. n 7 Khái niệm khác: Môi trường theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên thiên nhiên, không khí đất, nước, ánh sáng, môi trường xã hội … 1. Khái niệm về bảo vệ môi trường “Bảo vệ môi trường là những họat động giữ cho môi trường trong lành sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái ngăn chặn, khôi phục các hậu quả xấu do con người và thiên nhiên gây ra cho môi trường do khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên”[2] Trách nhiệm đối với bảo vệ môi trường Bảo vệ môi trường là những hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn, khắc phục các hậu quả xấu do con người và thiên nhiên gây ra cho môi trường, khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên.
Nhà nước bảo vệ lợi ích quốc gia về tài nguyên và môi trường, thống nhất quản lý bảo vệ môi trường trong cả nước, có chính sách đầu tư, bảo vệ môi trường, có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ, phổ biến kiến thức khoa học và pháp luật về bảo vệ môi trường. Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam ghi rõ trong Điều 6: "Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn dân.