Chương 1: Mát số vấn đề lý luận về các căn cứ quyết đßnh hình ph¿t Chương 2: Quy đßnh của pháp luật hình sự viát nam hián hành về căn cứ quyết đßnh hình ph¿t và thực tißn áp dụng t¿i thành phố HÁi Dương, tỉnh HÁi Dương. Chương 3 Yêu cầu và các giÁi pháp bÁo đÁm áp dụng đúng pháp luật hình sự về các căn cứ quyết đßnh hình ph¿t 5 Ch°¢ng 1 MàT SÞ VÂN ĐÀ LÝ LU¾N VÀ CÁC CN CĄ QUY¾T ĐÞNH HÌNH PH¾T 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của các căn cứ quyết định hình phạt 1. Khái niệm căn cứ quyết định hình phạt 1.
Khái niệm quyết định hình phạt Mục đích hướng tới của hình ph¿t chỉ có thể đ¿t được khi hình ph¿t đó được áp dụng chính xác, thể hián sự nghiêm minh của pháp luật đồng thời t¿o cơ hái, giáo dục người ph¿m tái trở thành công dân có ích cho xã hái. Khi hình ph¿t bß áp dụng không chính xác, có thể quá nhẹ hoặc quá nặng sẽ dẫn đến mục đích của hình ph¿t không đ¿t được, làm người dân mất đi niềm tin vào công lý và Nhà nước/ Quyết đßnh hình ph¿t là chế đßnh quan tráng trong cÁ lý luận lẫn thực tißn, tuy nhiên nghiên cứu pháp luật hình sự qua các thời thì thì khái niám quyết đßnh hình ph¿t chưa được ghi nhận trong văn bÁn pháp luật; mà chỉ được đưa ra trong các giáo trình, các bài viết nghiên cứu luật như: Giáo trình của khoa Luật thuác Đ¿i hác Quốc gia Hà Nái: <Quyết định hình phạt là việc Toà án lựa chọn loại hình phạt cụ thể (bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội=[7]. Tác giÁ Đinh Văn Quế cho rằng: <Quyết định hình phạt là việc Toà án lựa chọn hình phạt buộc người bị kết án phải chấp hành. Toà án lựa chọn loại hình phạt nào, mức phạt bao nhiêu, phải tuân theo những quy định của Bộ luật hình sự=[21].
6 Tác giÁ Lê Văn Đá cho rằng <Quyết định hình phạt là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội cụ thể=[9]. Từ sự phân tích trên hác viên đồng tình với quan điểm của tác giÁ Võ Khánh Vinh là: Quyết định hình phạt là một giai đoạn, một nội dung của áp dụng pháp luật hình sự thể hiện ở việc Tòa án lựa chọn loại,mức và các biện pháp áp dụng thay thế hình phạt cụ thể được quy định trong điều luật (khoản điều luật) theo một thủ tục nhất định để áp dụng đối với người phạm tội thể hiện trong bản án buộc tội. Khái niệm căn cứ quyết định hình phạt Theo từ điển Tiếng Viát, căn cứ được hiểu là <cái làm chỗ dựa, làm cơ sở để lập luận hoặc hành động=[44]. Khái niám căn cứ quyết đßnh hình ph¿t từ trước đến nay chưa được giáo trình Luật hình sự của các cơ sở chuyên đào t¿o luật đề cập tới.
Hián nay trong bá luật hình sự chưa có khái niám về các căn cứ quyết đßnh hình ph¿t. Đã có nhiều tác giÁ đưa ra khái niám, có thể kể đến như: Tác giÁ Võ Khánh Vinh cho rằng: <Các căn cứ quyết định hình phạt là những đòi hỏi cơ bản có tính nguyên tắc do luật hình sự quy định hoặc do giải thích luật mà có, buộc Toà án phải tuân theo khi quyết định hình phạt đối với người thực hiện tội phạm=[43]. Tác giÁ Đinh Văn Quế cho rằng: <Căn cứ quyết định hình phạt là những yêu cầu cơ bản (là chỗ dựa) buộc Toà án phải tuân theo khi quyết định hình phạt đối với tội phạm=[21]. Các khái niám này, nhìn chung đều đã chỉ ra được bÁn chất của căn cứ quyết đßnh hình ph¿t là những đòi hỏi, yêu cầu có tính bắt buác Toà án phÁi tuân theo khi quyết đßnh hình ph¿t.
Trên cơ sở tiếp thu các quan điểm nêu 7 tren, có hiểu căn cứ quyết đßnh hình ph¿t như sau: Căn cứ quyết định hình phạt là những đòi hỏi cụ thể, có tính khách quan, do Bộ luật hình sự quy định mà Hội đồng xét xử bắt buộc phải tuân thủ để không chỉ đảm bảo cho hình phạt được quyết định một cách khách quan, đúng pháp luật mà còn nhằm đạt được các mục đích của hình phạt ở mức cao nhất khi áp dụng đối với người phạm tội bị kết án. Đặc điểm căn cứ quyết định hình phạt Thứ nhất: Căn cứ quyết định hình phạt mang tính tất yếu trong hoạt động quyết định hình phạt. Tính đúng đắn của quyết đßnh hình ph¿t được dựa trên các căn cứ mà Hái đồng xét xử áp dụng để quyết đßnh hình ph¿t. Vì vậy, đòi hỏi tất yếu đặt ra mßi yêu cầu trong các căn cứ này phÁi thể hián rõ bÁn chất, nái dung.
Nái dung cụ thể, rõ ràng là Điều kián cần cho viác nhận thức, tuy nhiên ho¿t đáng áp dụng công bằng, khách quan, công tâm l¿i là Điều kián đủ cho quyết đßnh hình ph¿t của Hái đồng xét xử. Vì vậy, căn cứ quyết đßnh hình ph¿t tuy là những đòi hỏi có nái dung cụ thể nhưng những đòi hỏi đó phÁi có tính khách quan, không phụ thuác vào ý thức chủ quan của người áp dụng. Đó chính là các quy đßnh của BLHS; tính chất, mức đá nguy hiểm cho xã hái của hành vi ph¿m tái; nhân thân người ph¿m tái; các tình tiết giÁm nhẹ, tăng nặng trách nhiám hình sự. Đây là những yếu tố có tính khách quan, đặc trưng, tổng hợp chung nhất cho tất cÁ các trường hợp ph¿m tái, có ý nghĩa quyết đßnh đến tính đúng đắn, hợp pháp của toàn bá ho¿t đáng quyết đßnh hình ph¿t.
Chính vì vậy, chúng đã được nhà làm luật xác đßnh và lựa chán làm căn cứ cho viác quyết đßnh hình ph¿t trong từng trường hợp ph¿m tái cụ thể. Thứ hai: Căn cứ quyết định hình phạt mang tính pháp lý bắt buộc phải chấp hành 8 Để tránh viác l¿m dụng, áp dụng tùy tián các căn cứ trong quyết đßnh hình ph¿t, thì văn bÁn duy nhất quy đßnh các căn cứ này chính là Bá luật hình sự, theo đó chỉ các căn cứ được quy đßnh trong BLHS mới có giá trß áp dụng trong thực tißn quyết đßnh hình ph¿t. Bất cứ các căn cứ nào khác không được quy đßnh trong BLHS đều không được áp dụng trong quyết đßnh hình ph¿t để đÁm bÁo tính thống nhất. Có như vậy mới đÁm bÁo tính khách quan và nhằm giÁi quyết đúng đắn vấn đề trách nhiám hình sự của người ph¿m tái, cùng với đó nguyên tắc công bằng đối với người ph¿m tái mới được đÁm bÁo.
Thứ ba: Căn cứ quyết định hình phạt là cơ sở để quyết định hình phạt đúng đắn, khách quan không để xảy ra tình trạng oan sai. Điều đó đã khẳng đßnh chỉ khi nào viác quyết đßnh hình ph¿t được thực hián dựa trên cơ sở tuân thủ đầy đủ căn cứ quyết đßnh hình ph¿t thì mới có khÁ năng để đ¿t được kết quÁ tốt. Vì vậy, khi đã được quy đßnh trong BLHS, căn cứ quyết đßnh hình ph¿t chính là những đòi hỏi cụ thể của luật hình sự, bắt buác Hái đồng xét xử phÁi tuân thủ khi quyết đßnh hình ph¿t. Những đòi hỏi đó, hoàn toàn không cho phép viác quyết đßnh hình ph¿t mát cách tuỳ tián.
Mái trường hợp quyết đßnh hình ph¿t không tuân thủ căn cứ quyết đßnh hình ph¿t sẽ làm cho hình ph¿t được tuyên không có căn cứ pháp luật, vi ph¿m nghiêm tráng nguyên tắc pháp chế XHCN của luật hình sự nói chung và trong quyết đßnh hình ph¿t nói riêng. Nếu đặt trong mối quan há giữa quyết đßnh hình ph¿t với các căn cứ quyết đßnh hình ph¿t thì có thể thấy các căn cứ quyết đßnh hình ph¿t chính là chuẩn mực, cơ sở đánh giá tính hợp pháp của quyết đßnh hình ph¿t. Nếu quyết đßnh hình ph¿t không tuân thủ hoặc có dựa trên căn cứ luật đßnh nhưng viác nhận thức và áp dụng không đúng thì viác quyết đßnh hình ph¿t cũng trở nên vô nghĩa và còn gây ra những tác h¿i rất lớn cho chính bÁn thân người bß kết án và xã hái. Chính vì vậy, khi quyết đßnh hình ph¿t, Hái đồng xét xử không chỉ bắt buác phÁi dựa vào các căn cứ quyết 9 đßnh hình ph¿t đã được luật đßnh mà còn bắt buác phÁi nhận thức đúng và tuân thủ triát để căn cứ quyết đßnh hình ph¿t thì hình ph¿t được quyết đßnh mới có tính nghiêm minh, công bằng, đúng pháp luật, phù hợp với đòi hỏi và lợi ích chung của xã hái.
Thứ tư: Căn cứ quyết định hình phạt giúp thực hiện đúng đắn mục đích của hình phạt là trừng trị và giáo dục. Như đã nghiên cứu, quyết đßnh hình ph¿t đúng là cơ sở để đ¿t được các mục đích của hình ph¿t. Như vậy, hình ph¿t được áp dụng đối với người bß kết án đã không đ¿t được các mục đích trong thực tißn. Với những lý do đó, theo chúng tôi, suy cho cùng, tuân thủ căn cứ quyết đßnh hình ph¿t không chỉ đÁm bÁo cho hình ph¿t được quyết đßnh đúng mà quan tráng hơn còn là Điều kián quyết đßnh để đ¿t được các mục đích của hình ph¿t ở mức cao nhất.
Ý nghĩa của việc quy định các căn cứ quyết định hình phạt Viác quy đßnh các căn cứ quyết đßnh hình ph¿t trong BLHS có các ý nghĩa sau: Một là, là căn cứ pháp lý để Tòa án quyết định hình phạt: Quyết đßnh hình ph¿t là ho¿t đáng áp dụng hình ph¿t của HĐXX (Thẩm phán và Hái thẩm nhân dân) được thực hián sau ho¿t đáng đßnh tái danh, bởi không có tái danh thì không thể có hình ph¿t. Theo đó, trên cơ sở tái danh Hái đồng xét xử phÁi lựa chán và quyết đßnh được lo¿i hình ph¿t trong giới h¿n luật đßnh, tương xứng với tính chất, mức đá nguy hiểm cho xã hái của hành vi ph¿m tái. Căn cứ quyết đßnh hình ph¿t là những yêu cầu cơ bÁn, là cơ sở pháp lý giúp cho Hái đồng xét xử xác đßnh đúng lo¿i và mức hình ph¿t cụ thể, phù hợp với tính chất, mức đá nguy hiểm cho xã hái của hành vi ph¿m tái trong ph¿m vi giới h¿n của khung hình ph¿t mà điều luật về tái ph¿m đã quy 10 đßnh. Đây cũng là căn cứ xác đßnh viác quyết đßnh hình ph¿t của Hái đồng xét xử có chính xác hay không.
Hai là, căn cứ QĐHP là điều kián cần thiết để giới h¿n tính tùy nghi trong viác áp dụng QĐHP.