CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE BAO TON VÀ PHÁP LUAT VE BAO TON ĐỘNG VAT NGUY CAP, QUÝ, HIẾM.KI tim, đã Liem, vai trò của bão tồn. vật nguy cấp, quý, hiếm.1 Khải uiệm bảo tin động vật ngmy cắp, quỷ, hiểm: ĐỂ lim 18 kh niện bio tốn động vật nguy cấp, quý, hiểm, truớc tiên cần âm rõ hd khái niệm liên quan là động vật nguy cấp, quý hiém và bảo tốn Thứ nhất, vd khái nig và đặc di cia động vật guy cấp, gu, hié: Được công bổ lẫn đầu vio năm 1964, Sách đô của Hiệp hội Bão tổn thiên nhiễn quốc tế UCN) đã liệt kê danh mục các loài sinh vit bi de dos tuyệt ching theo các mie Xhác nhau công nhơ các loti đã tuyệt ching trên thé giới. Sách đồ TUƠN phân hang các loại sinh vật theo các mite: Tuyệt ching (E30, tuyét ching ngoài thiên nhiên EW), tắt nguy cấp (CR), dang nguy cấp (EN), sẽ nguy cấp (VU), ít nguy cấp LR), thiêu din liêu (DD) và không đảnh giá (NE). Năm 1993, Việt Nam chính thúc trở hành thánh viên của IUCN và ting bước hoàn thiên các quy phạm pháp luật về bão tổn các loti nguy cấp, quý: hiém (seo đầy vit tt lá NCOH).
Hiện may, Việt Nam công đã tiến hành xây dụng và ban hành sách đổ. Sách đô Việt Nam năm 2007 áp ding các phân hạng theo quy định của Sách đồ IUCN. Theo đó, một taxon (đơn vi phin loà) bỉ coi là nguy cấp (Endangered) ki chun được phân hang là rt nguy cấp (CR) nhưng dang đúng rave mốt nguy cơ rất lớn sổ bi huyệt chẳng ngoài thiên nhiên trong một tương lẻ gin, được xác định bởi mốttiêu chuẫn bất kỹ nào dưới đầy: “A Sky giãn quấn thé dưới bắt lỳ dang nào đướt đậy 1 Siy gid ítnhất 5054 theo quam sắt ước tin sup đoản hoặc phông doin trong 10 năm cud hoặc3 thể hệ cud (lấp khoäng tờ giơ nào dài nhất) địa trên (va xác định được) một trong những diém dưới dy. Kut phân bd ube tinh dưới 500đmÔ.
hoặc nơi cư trú tóc tỉnh đưới “300m” ngoài ra còn chỉ va được tnhất 2 trong các đẫ dưới đt 1 Bị chua cét nghiém trong hoặc chỉ tén tri ở không quá 5 đễm 3 Sigy giản liên mc, theo quan cất sp đoán hoặc die doc, cia một trong sác yu sat bd (a). Kuphén trí cựct @) No (©) Pham vi hoặc chat lương nơi sinh cục (@) SỐ cha đẫn tm thấy hoặc sễ nẫu quân thể (6) Số lương cá thd mang thành: 4. Dao đồng cực lên cũa một yu tễ bắt kỳ nào đười độ bẫ (a) Kuphén trí cự t @) No (£) Số đa đẫn tim thấy hoặc tide quản thể (3) SỐ lương cá thé hưởng thành C Quin thể óc tinh đưới 2500 cả thể ming thành và một trong các iim cưới đập 1 Sip giãn iên nc óc tình it nhất 2094 trong Šnăm cud hoặc 2 thễ hệ cỗ: đắp khoảng thời gia nào ia 2. Sig gi liên mc, theo quan sát đ đoán hoặc sỹ đoán số lương cá thé trưởng thành và câu tie quân thd đướt một trong các dang sat (@) Bi chia cắt nghiêm trong (gta là không một hễu quấn thi nào óc tính số tên 250 cá thễ trưởng thành) (©) Tit ed các cá thé chỉ ở rong mét nu quân thể dụ nhất Ð Điển thd trúc tình chỉ đướt 250cá thể trưởng thành Phin tch cin lượng cho # ade sudt bị hgật ching ngoài tiên nhiền ít nit 20% trong 30 năm tới odie 5 thé bệ tốt ly Rong thot gian no đài nhất) ** Hiện Sách đồ Việt Nam và Sách đồ IUCN không có mite phân hang đối với loài đông vật hiém (Rese).
Có quan điểm cho ring loài hiém la loài có mite độ phân bổ hep, có số lương it, hy hiện chu tử chưa phải la loài dang hoặc s bị de dos toyệt ching nhưng sự tổn tạ lâu dai của chúng mong man? Theo tap chi Béo tên da dạng sinh hoc, do Nhà xuất bin Blseiver xuất bản năm 2007 với chủ 8: “Mic tu năm 2010 cia Tiên minh châu Âu: Tập tung vào cà sinh vật udm" đã đưa ta các tiêu chuẩn đính giá về loài liỗm. Theo đó, có ba yẩu tổ đi định giá mức đồ hiém của Loa, gém: Quy mô phân bỗ (sự phân bộ, lich thước quần thể (nhân khẩu hoe) và các yêu cầu vé môi trường sinh sống (ảnh thái ho. Cụthể hơn loài được hiém v mất phân bé là loài đặc hữu có quy mô phân bổ hẹp; vi phương diễn nhân khẩu học, đi diện tiêu biễu cho loài hm lá các loài thú sin méi lớn và loài có số lượng dang suy giản; loài hm về mặt anh thai học là loài chuyên hoe’ Theo trang Encyclopedia.com, loái hiểm là loài không phổ bin, sổ lượng, hoặc không phong phú. Một loài hiểm không nhất thiết 1a loài nguy cập hoặc bi de doa tuyệt ching, Những loài như vậy thường df bị gây hai bởi bất kỳ sự khai thác, can thiệp hoặc sự xáo trên tới môi trường sống của chúng Theo IUCN, nhõng loài iểm thường phân bổ hoặc có méi trường sống trong nhõng kina wae địa Lý giới hạn hoặc bi phân bổ rã rác thưa thot khắp một km vục rông rõ” Tổng hop các quan đểm trên, có thể hiễu loại động vất hiễm là loại đông vật không phổ biển, số lương mối trường cổng bị giới han trong pham vi hẹp hoặc có sự phân bổ loài thưa thet và rãi rác.
Lodi hiém không nhất thiễt phải là loi nguy Ì Đăng Huy Huỳnh, Pham Trọng Ảnh, Li Minin Cinh và ding tic giã (2007), Sdch đố File Nem Phẩn 1 Tế Ty tnevteteiarvkbS ay tự say HAO -Bhokfemnae, Pls Soh, fern Addeire vi C800, “Te Boop e's 2019 get ‘ung pees injec BebgrulCevưentee,Eteran,139(72)gp 168 Ips damn shcrctptdũ comfrermentinxyipedias-abomacsomscrpte-andunpsiart-specits, ấp ng 17870018. "uy 10 cấp hoặc loài bị de dos tuyệt ching nhưng sơ an toàn cũa chúng rt mong manh và iu thuộc nhiễu vào môi trường sống: Đổi với loài as Precious) hiện nay chưa có tả liệu inning din về việc đánh giá một loài được coi là loại quý, Theo cách hiễu thông thường “on” là tính từ để chỉ những thứ có giá tủ cao. Với cách ý nghĩa nữn vây, có thể hiễu loi đồng vật quý Ii toi có giá trì cao rong một inh vue nào đó, có thể là kink tổ hoặc văn hóa, y học. kh nói đếnloài động vật quý chứng ta xem xét khía cụnh gti cb loài đồ Qua phân tích trên loài động vật NCQH cóthể dave hiểu một cách riing rẽ thánh Loi động vit nguy cấp, loài đông vit quý, loài động vật hiễm.
Tuy nhiên, đối chiếu theo pháp luật Việt Nam hiên hành, không tin tại khái niệm riêng rẽ khi nhấc din loài động vit NCH Tạ khoản 20 Điều3 Luật Da dang sinh học năm 2008 đã đoợc sửa đổ, bổ sang (su diy viết tit là Luật ĐDSH) quy dink "Loài nạp cấp quỹ, Hỗ được wnt tiên bảo vệ là loài hoang đã, giống cấy tỗng giống vật mới vĩ sinh vt và nẫm đặc hữu, cô giả trị đc biệt về loa học, y té lanh tế, sinh thải cảnh qươn mốt trường hoặc văn hóa- lịch sử mà số lượng còn it hoặc bt đe dọa hyệt chững". Quy divs ti Điều 4 Nghĩ định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 ci Chính phủ vé êu chi xác định Lodi và chế đô quản lý loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quỷ hiểm được wn tn béo vệ, thì loài NCQH được ưu tién bảo vệ phải đáp ứng được các ti chỉ *1. SỐ lương cá thd còn it hoặc dang bide doa huyệt ching theo ayy ch ta id Š Ngự in này, 2. La loài đặc hữu hoặc có một trong các giả trị đặc bật về khoa hoe: y tổ "anh 8; sin thác cảnh quen, môi trường và vẫn hóa ich s theo quy anh tại Điều 6 Ngư đình nay.” Tiêu chi thử nhất có tinh tương tơ với tiêu chi để đánh giá loi hiểm và loài "nguy cấp.
Với tiêu chi thử hai có tinh chất tương hy đỂ đánh giá loài hm và loài cgay Do a, theo pháp luật Việt Nam, để được xép hạng là đông vật NCOH được trù tiên bảo vệ thì loài đồng vất phi có of đồng thời ba ti chí về loài ding vật quý, loài hiễm, loài nguy cấp u Tại khoản 14 Diéu 3 Luật Lâm nghiệp năm 2017 (seu đây viết tất là Luật LN) quy định: “Lodi thực vật rừng đông vat rừng nguy cấp, quý, hiểm là loài ure vật rừng. đông vất rùng có giá trị đặc biệt về kinh tế khoa hoc, y tổ, sinh thái, cảnh quem và môi trường số lượng còn rong hư nhiên hoặc có mạng cơ bi ng ét ching” Tei khoản7 Điều3 Luật Thủy sin năm 2017 (sau diy viết tit a Luật TS) quy đnh: “Loa thấy sân ng cấp, quý, liễu là loài thy sân có phần lớn hay cả vòng đồi sống trong mdi trường nước, có giá trí đặc biệtvễ lank tế khoa hoc y lễ inh thái ảnh quan và mds trường 2d lương côn ít rong fir nhiên hoặc cô ng cơ hệt ching’. Thao quy định ti khoản 12 Điều3 Luật Chăn nuôi nim 2018 (chưa có hiệu lục, su đây vất tất là Luật CN) quy dinky “Giống vật mudt ug, hiểm là giống vật xôi cô giả tr đặc biệt về khoa học y tổ lạnh tế mà số lượng côn it hoặc bi de doa gật ching”. Như vậy, c Luật LN và Luật TS cũng quy đính theo hướng loài đồng ‘vat NCQH phải đáp ứng cả ba tiêu chi về loài nguy cấp, loài quý, loài hiếm.
Riêng, đối với Luật CN (và cả Pháp lệnh sổ 16/2004/PL-UBTVOH ngày 24/3/2004 cia Ủy ban thường vụ Quốc hôi về giảng vit nuối) không quy định vé loài động vật NCOH sma chi quy định về giống vật nuôi quý hiém, nhưng vé cơ bán nôi hàm khá niệm có trương đồng với khú niêm loài động vật NCQH tei Luat TS và Luật LN Mết điểm đáng um ý khác lên quan đến loài động vật NCOH đó là pháp luật Việt Nam dang tổn tạ các danh mục loài NCOH khác nhau trong đó có danh mục loài NCQH được wu tiên bảo vệ, loài động — thực vật rùng NCQH, loài thủy sản NCOQH và giống vật nuôi quý, hiểm. Tại danh mục loài NCQH được wu tiên bảo vệ được phân thành các nhóm gầm: Đông vit, thự: vit, ging vit nuối, giống cây trằng Nhờ vậy, về mặt tổng quan, dung như loài đông vật NCQH trong pháp luật Việt Nam đeng được hiễu theo ngiấa khá hep, có nr phân biệt giữa loài đông vật với loi thủy sin và giống vit mdi.