Chương 1. Cơ sở lí luận về đọc hiểu văn bản, Chương 2. Thực trạng và một số giải pháp cho việc vận dụng phương pháp đọc hiểu văn bản ở các trường THPT hiện nay. Sự vận dụng phương pháp đọc hiểu văn bản trong dạy học Ngữ văn TIIPT.
NOL DUNG CHUONG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VE ĐỌC HIEU VAN BAN 1. Vấn đề nhận thức và quan điểm Cai ach giáo dục là một trào lưu thời dại mang tính toàn cầu. Đây là một vấn đề được xem là bức thiết của giáo dục trên toàn thế giới.
Sự chuyển đổi từ phương pháp dạy học truyền thông sang phương pháp dạy bọc hiện đại được bắt đầu từ một số nước Anh, Pháp, Bi, Áo., sau đó phát triển mạnh ở châu Âu, châu Mĩ và một số nước châu Á. Dây là một hướng dạy học mới nhằm lên án gay gắt những hạn chế của hệ thống phương pháp dạy giáo diều. John Deway là một người tiên phong với vấn đề đi mới phương pháp trong lần trả lời phỏng vấn đã từng cho rang:[Nén gido dục truyền thống phù hợp với xã hội cũ, còn giáo dục hiện đại phải thực hiện cải tạo xã hội. Giáo dục truyền thống là lấy người thầy làm trung tâm, lấy tài liệu, khóa trình làm trung tâm.
Còn giáo dực hiện đại là học tập làm chủ động]. Từ sự ý thức đầy dủ về vị trí và vai trò của giáo dục đối với sự hưng thịnh của một quốc gia là một nguyên nhân quan trọng tạo nên bước chuyển đổi phương pháp truyền thống sang phương pháp dạy học hiện đại. Ở Việt Nam, giáo dục chúng ta đã kế thừa những điểm tích cực của tư tưởng phương Tây [fá) học sinh làm trưng tâm] kết hợp với xu hướng hiện đại, kĩ thuật hóa các phương tiện dạy học, dồng thời xác định lại vai trò của người thầy giáo trong nhà trường là tư tưởng đúng đắn trong thời điểm hiện nay. Trong đó, GS Tran Đình Sử cũng đã khẳng định: [Khởi điểm của môn Net Văn là dạy cho hoc sinh đọc hiểu trực tiếp văn bản văn học của nhà văn].
Khái niệm về đọc hiểu văn bản và các vấn đề liên quan đến phương pháp đọc hiểu văn bản 1. Khái niệm về đọc hiểu văn bản Khái niệm đọc hiểu văn bản là một khái niệm có lịch sử lâu đời ở nhiều nước trên thể giới nhưng lại khá mới mẻ đối với Việt Nam chúng ta. Ở Việt Nam khái niệm này bắt đầu xuất hiện và được nhà nghiên cứu luận bàn nhiều từ khi bộ giáo dục và đào tạo tiến hành thay dổi chương trình SGK đặc biệt là chương trình THPT. Dọc hiểu có nghĩa là vừa đọc vừa hiểu.
Vì trong thực tế có “ người đọc mà không hiểu hoặc hiểu không hết các lớp nghĩa ẩn trong văn bản nghệ thuật được kí mã khá công phu của người nghệ sĩ. Đọc văn chương là đọc cái phần chú quan của người viết bằng cách đồng hóa tâm hỗn, tình cảm, suy nghĩ của nó vào trang sách. Dọc là đón đầu những gì mà mình dọc qua từng chữ, từng câu, từng đoạn rồi quay về những gì dọc đã qua để chứng kiến và đi tìm hợp lực của tác giả. đề tác phẩm được tái tạo trong tính cụ thể và giàu trí tưởng tượng.
Hiểu tác phẩm văn chương là phát hiện và đánh giá mối quan hệ hữu cơ giữa lớp nghĩa trong tính chỉnh thẻ và toàn vẹn của tác phẩm. Quá trình đọc hiểu phải trải qua những thử thách, những năng lực; đọc đúng. đọc hi đọc diễn cảm và hiểu cặn kẽ những diều mà mình đọc với những năng lực truyền đạt ý nghĩa riêng của tác phẩm văn chương trong nhà trường. Đọc hiểu đòi hỏi cao hơn so với đọc thông thường, đích của đọc hiểu là phải đọc ra giọng điệu chủ đạo của tác giả toát lên từ văn bản nghệ thuật.
Theo Trần Dinh Sử trong bài viết Đọc hiểu văn bản thế nào? đăng trên tạp chí văn hoc va tudi trẻ số 151 cho rằng : [đọc hiểu tức là tìm ra ý nghĩa trong một thông điệp được tổ chức bằng một hệ thống kí hiệu. Theo Nguyễn Thanh Hùng: “đọc hiểu văn chương là đọc cái chủ quan của người viết bằng cách đồng hóa tâm hồn tình cảm, suy nghĩ của mình vào trong sách]. Dọc hiểu là tái tạo âm thanh, từ ngữ là quá trình thức tỉnh cảm xúc, quá trình thấm nhuần tín hiệu nghệ thuật, chứa mã văn học. Đồng thời, với việc huy động vốn sống, vốn kinh nghiệm cá nhân, người dọc lựa chọn những giá trị tư tưởng thẳm mĩ và có ý nghĩa vốn có của tác phẩm văn chương.
Có thể khái quát đọc hiểu văn bản là một quá trình tổng hợp, người đọc không chỉ don thuan thực hiện cuộc giao tiếp với văn bản mà còn giao tiếp với nhà văn, với chính mình và với người nghe. Đây là chìa khóa giúp mỗi người mở cánh cửa của tri thức nhân loại. Các vấn đề liên quan đến phương pháp đọc hiểu văn bản 1. Những yêu cầu cần thiết khi đọc hiểu văn bản Người đọc phải có bước làm quen toàn diện với tác phẩm, xác định được mục đích chính của việc làm, có sự dánh giá chính xác.
sinh động vấn đề trong văn bản và có ý thức vận dụng. phát triển các kĩ năng thông qua đọc hiểu. Ching han, doc hiéu tac phâm tự sự hiện đại giai đoạn 1930-1945 tức là dựa vào các đặt trưng về thể loại của tác phẩm giai đoạn này để tiến hành hoạt dộng dạy và học theo các bước dọc hiểu. GS Phan Trọng Luận quan niệm dạy học đọc hiểu được tiến hành theo 3 bước: đọc thổ, đọc bằng sức mạnh của hỏi ức, của liên tưởng, tưởng tượng và bước cắt nghĩa, đánh giá.
Nhưng tác giả SGK Ngữ Văn chia dọc hiểu được chia thành 4 bước, mỗi bước có 2 yêu cầu đó là: Bước I: dọc thông - dọc thuộc. Bước 2: dọc kĩ - đọc sâu. Bước 3: đọc hiểu - đọc sáng tạo. Bước 4: đọc ứng dụng - dọc đánh giá.
$ Dọc thông - đọc thuộc Đây là cấp độ dầu tiên mang tính tích cực với cảm thụ văn học. Hoạt động đọc với trì giác cảm giác của người đọc làm cho các kí hiệu ngôn ngữ nghệ thuật được tái hiện vang lên sống động. Đây là bước bất buộc dầu tiên trong đọc hiểu văn bản. - Doe thông: “:hông” nghĩa là liên suốt một mạch không gián đoạn, hiểu rõ không còn gì thắc mắc, băn khoăn.
Đọc thông yêu cầu dọc lưu loát, đúng chính âm, chính tả, đọc chính xác, rõ ràng. Chẳng hạn, với tác phẩm tự sự, đọc thông phải nắm được hoàn cảnh ra đời tác phẩm, giải thích các từ khó, hiểu đúng nghĩa văn bản. Dọc thông giúp người đọc tri giác toàn bộ văn bản. Đây là bước.
chuẩn bị về mặt ý thức tâm thể cho quá trình làm việc với văn bản. Nó là yêu cầu thấp nhất của quá trình đọc hiểu nhưng là bước khởi đầu quan trọng không thể bỏ qua. - Doc thuộc: “thuộc” ghi nhớ trong trí óc đến mức có thể nhắc lại hoặc nhận ra để đàng và đầy đủ. Đọc thuộc tức là nhớ văn bản có thể đọc lại mà không cần văn bản.
Các thể loại khác nhau thì mức độ đọc thuộc cũng khác nhau. Chẳng hạn, nếu thơ đọc thuộc là thuộc lòng thì ở truyện đọc thuộc là nhớ được nội dung chủ yêu, các nhân vặ tình tiết, chỉ tiết tiêu biểu, có khả năng tóm tắt các văn bản đó ngắn gọn nhưng đầy đủ các nội dung. $ Dọc kĩ - đọc sâu: để lĩnh hội được những tri thire cần thiết, đạt được mục đích đọc hiểu được một văn bản thì cần phải đi sâu vào văn bản. Dễ làm được công việc này cần phải có kĩ thuật đọc.
Dọc sâu - đọc kĩ là một cách đọc quan trọng, cần thiết để lĩnh hội đầy đủ nội dung. Do đó dòi hỏi phải nghiền ngẫm sâu sắc từng nội dung, từng vấn dé đề hiểu cặn kẽ, có đối chiếu với kiến thức, kinh nghiệm và những tác phẩm khác về những vấn đề đã được đề cập đến để người đọc có thẻ đánh giá, phê phán và hiểu đầy đủ, sâu sắc nội dung tác phẩm. $ Đọc hiểu - đọc sáng tạo - Đọc : là yêu cầu bắt buộc chủ thể phải huy động kiến thức của nhiều lĩnh vực liên quan đến văn bản của tác phẩm, phải sử dụng một số phương pháp thích hợp để tìm hiểu nội dung và ý nghĩa của văn bản chứ không đơn thuần là một bước cho phương pháp. Xét đến cùng việc đọc tất cả các văn bản SGK dưa ra là để hiểu và vận dụng trong học tập và đời sống.
~ Đọc sáng tạo: “sáng tạo” nghĩa là tạo ra những giá trị mới về vật chất và tỉnh thần. Đọc sáng tạo chủ yếu áp dụng khi đọc văn bản nghệ thuật là sản phẩm tưởng tượng hư cấu, người làm ra nó phải dựa vào sự hiểu biết năng lực tưởng tượng. Do vậy bất kì liên tưởn; n bản nghệ thuật nào cũng tồn tại những khoảng trống, để u văn bản người đọc bat buộc phải liên tưởng dé lấp dầy khoảng trống. Nhờ sáng tạo mà người đọc có thể hiểu và cảm tác phẩm.
nó còn tồn tại ý nghĩa cộng sinh do tác động củz môi trường và công chúng déng cảm. đọc hiểu - đọc sáng tạo là thấy được cái phản ánh, cái được biểu hiện bề sâu của văn bản từ đó nhận thức được giá trị tác phẩm. Ví dụ, qua việc tìm hiểu tác phẩm Cjí Phẻo, GV cần dùng PP so sánh hướng dẫn học sinh thảo luận câu hỏi: So sánh 2 truyện ngắn Chí Phèo và Lão Hac dé thấy nội dung hiện thực và nhân đạo mà Nam Cao thể hiện. thấy được giá trị tác phâm Chí Phèo.
~ Giá trị nội dung: +Giá iện thực + Phơi bày hiện thực xã hội thối nát, bất công. + Thể hiện nồi thông khô của người nông dân. + Giá trị nhân đạo: + Cảm nhận sâu sắc bi kịch người nông dân trong xã hội đương thời. * Phát hiện, khăng định bản chất lương thiện của con người.
~ Giá trị nghệ thuậ + Kết cấu vòng tròn, ngôn ngữ đa thanh, nhiều giọng diệu. + Ngòi bút phân tích tâm lí nhân vật sắc sảo. + Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình với tính cách điển hình. $ Dọc ứng dụng - đọc đánh giá Dây là bước cuối cùng của dọc hiểu văn bản.
Yêu cầu có thể tạo lập văn bản tương ứng. Đồng thời, tất cả tác phẩm văn học đều chứa dựng ý nghĩa tư tưởng và bài học nhân sinh. Hiểu và cảm làm cho mỗi người hiểu đúng hơn bản thân mình, biết cách hoàn thiện nhân cách và có cuộc sống tốt hơn.