Luận văn thạc sĩ quản lý khoa học và công nghệ tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở việt nam nghiên cứu trường hợp viện khoa học và công nghệ việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai tại Việt Nam, trường hợp Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Cao Đàm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Tái Cấu Trúc Hệ Thống Nghiên Cứu Và Triển Khai Khoa Học Công Nghệ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA VIỆC TAI CAU TRÚC HỆ THONG TO CHỨC NGHIÊN CỨU - TRIÊN KHAI
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu
• 1.2. Hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.3. Hoạt động đào tạo
• 1.4. Các nguồn lực cho đào tạo
• 1.5. Chức năng của các Viện nghiên cứu và triển khai
• 1.6. Mô hình khoa học tự trị của các Viện nghiên cứu và triển khai trong khuôn khổ các trường đại học ở một số nước
• 1.7. Tính tất yếu khách quan của việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai của Việt Nam theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO TẠI VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VÀ MỘT VIỆN NGHIÊN CỨU - TRIỂN KHAI ĐIỂN HÌNH
• 2.1. Hoạt động đào tạo tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam
• 2.2. Cấu trúc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện KH&CN Việt Nam)
• 2.3. Hoạt động nghiên cứu khoa học của Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam
• 2.4. Hoạt động đào tạo của Viện Cơ học
• 2.5. Phân tích việc thực hiện chức năng đào tạo của Viện Cơ học
• 2.6. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHO TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI
• 3.1. Điểm lại những chính sách liên quan đến đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai
• 3.2. Sự cần thiết của việc thực hiện chức năng đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai
• 3.3. Các giải pháp mang tính vĩ mô của nhà nước để đẩy mạnh việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam
• 3.4. Giải pháp tác động đến các viện nghiên cứu và triển khai để tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ trường đại học
• 3.5. Dự báo phát triển các viện nghiên cứu và triển khai sau khi tái cấu trúc
• 3.6. Kết luận Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tái cấu trúc hệ thống nghiên cứu và triển khai khoa học công nghệ tại Việt Nam

Việc tái cấu trúc hệ thống nghiên cứu và triển khai khoa học công nghệ tại Việt Nam là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Hệ thống này đã tồn tại từ lâu, nhưng đã bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt là sự tách rời giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo. Theo các nghiên cứu, việc cải cách này không chỉ nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội về nguồn nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học đã được đề xuất như một giải pháp khả thi. Điều này không chỉ giúp các viện nghiên cứu phát huy tối đa tiềm năng mà còn tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và đào tạo.

1.1. Tình hình hiện tại của hệ thống nghiên cứu và triển khai

Hệ thống nghiên cứu và triển khai khoa học công nghệ tại Việt Nam hiện nay chủ yếu là các tổ chức công lập, chịu sự quản lý của nhà nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thị trường, các tổ chức này đã gặp nhiều khó khăn trong việc tự chủ tài chính và phát huy hiệu quả hoạt động. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc tách rời giữa nghiên cứu và đào tạo đã dẫn đến sự lãng phí nguồn lực và không đáp ứng được nhu cầu thực tế của xã hội. Do đó, việc tái cấu trúc là cần thiết để tạo ra một hệ thống linh hoạt và hiệu quả hơn.

II. Các khái niệm cơ bản trong tái cấu trúc hệ thống

Để hiểu rõ hơn về tái cấu trúc, cần làm rõ một số khái niệm cơ bản như tổ chức nghiên cứu và triển khai, chức năng của các viện nghiên cứu, và mô hình khoa học tự trị. Tổ chức nghiên cứu và triển khai được định nghĩa là các cơ sở thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Chức năng của các viện nghiên cứu không chỉ bao gồm nghiên cứu mà còn phải tích cực tham gia vào đào tạo nhân lực. Mô hình khoa học tự trị, được áp dụng tại nhiều nước phát triển, cho phép các viện nghiên cứu có quyền tự chủ trong việc quản lý và sử dụng nguồn lực, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

2.1. Tổ chức nghiên cứu và triển khai

Tổ chức nghiên cứu và triển khai tại Việt Nam hiện nay chủ yếu được chia thành các viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu và các phòng thí nghiệm. Mỗi tổ chức có nhiệm vụ cụ thể, từ việc thực hiện các nghiên cứu khoa học đến việc đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, sự phân tán và thiếu liên kết giữa các tổ chức này đã dẫn đến nhiều khó khăn trong việc phát huy hiệu quả. Việc tái cấu trúc sẽ giúp các tổ chức này hoạt động đồng bộ hơn, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và đào tạo.

III. Giải pháp cho tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai

Để thực hiện tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai, cần có các giải pháp mang tính vĩ mô từ nhà nước. Các chính sách cần tập trung vào việc tạo điều kiện cho các viện nghiên cứu có thể tự chủ tài chính và quản lý. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phối hợp giữa các viện nghiên cứu và các trường đại học, doanh nghiệp để tạo ra một hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển hiệu quả. Việc áp dụng mô hình khoa học tự trị sẽ giúp các viện nghiên cứu có thể chủ động hơn trong việc thực hiện các nhiệm vụ của mình.

3.1. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho các viện nghiên cứu để họ có thể thực hiện chức năng đào tạo và nghiên cứu một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc cấp ngân sách cho các dự án nghiên cứu, hỗ trợ đào tạo nhân lực và tạo điều kiện cho các viện nghiên cứu tham gia vào các chương trình hợp tác quốc tế. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đã xây dựng hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai (NC&TK) từ sau năm 1945, với đặc điểm chính là tách rời nghiên cứu khoa học và đào tạo, phần lớn tổ chức nghiên cứu và triển khai là công lập, chịu sự chỉ đạo và bao cấp của Nhà nước. Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, hệ thống này phát huy hiệu quả, nhưng khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, các tổ chức này bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt là sự tách rời giữa nghiên cứu và đào tạo. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tìm giải pháp tái cấu trúc hệ thống tổ chức NC&TK ở Việt Nam theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học, nhằm phát huy tiềm năng đào tạo và nghiên cứu, đồng thời nâng cao khả năng tự chủ tài chính và thích ứng với cơ chế thị trường.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tổ chức NC&TK thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VKH&CNVN) từ năm 1983 đến nay. Việc tái cấu trúc được xem là cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đang trong giai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế, với nhu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao ngày càng tăng. Theo báo cáo, từ năm 1986 đến 2008, VKH&CNVN đã đào tạo 636 tiến sĩ và hơn 1.200 thạc sĩ, thể hiện tiềm năng lớn của các viện nghiên cứu trong công tác đào tạo sau đại học.

Việc nghiên cứu và đề xuất mô hình tái cấu trúc nhằm tạo ra một hệ thống tổ chức NC&TK linh hoạt, hiệu quả, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu và đào tạo, đồng thời nâng cao quyền tự chủ khoa học và tài chính cho các viện nghiên cứu. Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội mà còn giúp các viện nghiên cứu thích ứng tốt hơn với môi trường cạnh tranh toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các khái niệm và lý thuyết sau:

• Khái niệm tái cấu trúc: Quá trình tổ chức lại cấu trúc, nguồn lực, cơ chế quản lý nhằm tạo ra trạng thái tốt hơn cho tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động. Tái cấu trúc có thể xuất phát từ áp lực bên trong hoặc bên ngoài tổ chức.

• Khái niệm hệ thống: Tập hợp các yếu tố có quan hệ và tương tác với nhau tạo thành tổng thể thống nhất, có mục đích chung. Trong nghiên cứu này, hệ thống tổ chức NC&TK được xem như một hệ thống phức hợp gồm các viện nghiên cứu, trung tâm, phòng thí nghiệm và các nguồn lực liên quan.

• Mô hình khoa học tự trị: Mô hình tổ chức trong đó các viện nghiên cứu và trường đại học được trao quyền tự chủ cao về tổ chức, nhân sự, tài chính và định hướng nghiên cứu, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và đào tạo. Mô hình này được minh chứng thành công tại các trường đại học danh tiếng như MIT (Mỹ), Đại học Cambridge (Anh), Đại học Tokyo (Nhật Bản).

• Khái niệm chức năng nghiệp vụ: Các công việc cụ thể mà tổ chức cần thực hiện trong hoạt động của mình, như quản lý tài chính, quản lý đào tạo, lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ.

• Khái niệm khoa học và công nghệ: Khoa học là hệ thống tri thức về các hiện tượng tự nhiên và xã hội; công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình và công cụ để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tổng hợp, phân tích các tài liệu, báo cáo, kết quả nghiên cứu liên quan đến hệ thống tổ chức NC&TK, các chính sách của Nhà nước, các mô hình tổ chức trên thế giới và trong nước.

• Phương pháp thống kê và phân tích số liệu: Thu thập và xử lý số liệu về hoạt động đào tạo, nghiên cứu của VKH&CNVN từ năm 1983 đến nay, bao gồm số lượng tiến sĩ, thạc sĩ đào tạo, kinh phí đào tạo, số lượng học viên theo học hàng năm.

• Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn các cán bộ lãnh đạo, cán bộ phụ trách đào tạo, học viên cao học, nghiên cứu sinh tại các viện nghiên cứu thuộc VKH&CNVN để thu thập thông tin thực tiễn về hoạt động đào tạo và khó khăn trong tổ chức.

• Phương pháp phân tích so sánh: So sánh mô hình tổ chức NC&TK hiện tại của Việt Nam với các mô hình khoa học tự trị thành công trên thế giới để rút ra bài học và đề xuất giải pháp phù hợp.

• Cỡ mẫu nghiên cứu: Tập trung khảo sát tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, với số liệu đào tạo sau đại học từ 17 viện nghiên cứu chuyên ngành, tổng số nghiên cứu sinh và học viên cao học hiện tại khoảng 524 người.

• Timeline nghiên cứu: Phân tích dữ liệu từ năm 1983 đến 2009, kết hợp khảo sát thực tế và phỏng vấn trong giai đoạn nghiên cứu luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiềm năng đào tạo sau đại học của các viện nghiên cứu rất lớn: Từ năm 1986 đến 2008, VKH&CNVN đã đào tạo 636 tiến sĩ và 1.216 thạc sĩ. Trung bình mỗi năm đào tạo khoảng 40 tiến sĩ và 100 thạc sĩ. Hiện có khoảng 295 nghiên cứu sinh và 229 học viên cao học đang theo học tại các viện nghiên cứu thuộc VKH&CNVN.

2. Hoạt động đào tạo đại học hiện bị hạn chế do quy định pháp lý: Các viện nghiên cứu không được phép đào tạo đại học và thạc sĩ độc lập mà phải liên kết với các trường đại học. Điều này gây ra nhiều thủ tục hành chính phức tạp, làm giảm hiệu quả và tiềm năng đào tạo của các viện.

3. Mô hình tổ chức hiện tại chưa phát huy được quyền tự chủ khoa học và tài chính: Các viện nghiên cứu chủ yếu phụ thuộc ngân sách Nhà nước, chưa có khả năng tự chủ tài chính, dẫn đến khó khăn trong việc đổi mới tổ chức và nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu.

4. Mô hình khoa học tự trị tại các trường đại học danh tiếng trên thế giới là bài học quý giá: Các trường như MIT, Đại học Cambridge, Đại học Tokyo đều có mô hình tổ chức kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu và đào tạo, được trao quyền tự chủ cao về tổ chức, nhân sự và tài chính. Mô hình này giúp họ đạt nhiều thành tựu khoa học, đào tạo nhân lực chất lượng cao và có nguồn thu ổn định.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các khó khăn hiện nay là do hệ thống tổ chức NC&TK ở Việt Nam còn mang tính cơ học, cứng nhắc, tách rời nghiên cứu và đào tạo, thiếu quyền tự chủ khoa học và tài chính. Việc các viện nghiên cứu không được phép đào tạo đại học và thạc sĩ độc lập làm hạn chế khả năng phát huy tiềm năng đào tạo, gây lãng phí nguồn lực.

So sánh với các mô hình khoa học tự trị thành công trên thế giới, có thể thấy rằng việc trao quyền tự chủ cao cho các viện nghiên cứu trong khuôn khổ trường đại học giúp tạo ra môi trường linh hoạt, sáng tạo, đồng thời kết hợp hiệu quả giữa nghiên cứu và đào tạo. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu mà còn tạo nguồn thu ổn định, giúp các viện tự chủ tài chính.

Việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức NC&TK theo mô hình khoa học tự trị là phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới và nhu cầu đổi mới của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và chuyển đổi kinh tế thị trường. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ số lượng tiến sĩ và thạc sĩ đào tạo hàng năm, bảng so sánh mô hình tổ chức hiện tại và mô hình khoa học tự trị, giúp minh họa rõ nét hiệu quả và tiềm năng của mô hình đề xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Trao quyền tự chủ khoa học và tài chính cho các viện nghiên cứu trong khuôn khổ trường đại học

   • Mục tiêu: Tăng khả năng tự chủ tài chính và tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu và đào tạo.
   • Thời gian: Triển khai trong 3-5 năm.
   • Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các viện nghiên cứu.

2. Cho phép các viện nghiên cứu được đào tạo đại học và thạc sĩ độc lập hoặc theo mô hình phối thuộc linh hoạt

   • Mục tiêu: Phát huy tiềm năng đào tạo, giảm thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng đào tạo.
   • Thời gian: Triển khai trong 2 năm.
   • Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các viện nghiên cứu.

3. Xây dựng mô hình tổ chức NC&TK theo mô hình khoa học tự trị, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu và đào tạo

   • Mục tiêu: Tạo môi trường linh hoạt, sáng tạo, hỗ trợ lẫn nhau giữa nghiên cứu và đào tạo.
   • Thời gian: 5 năm.
   • Chủ thể: Các viện nghiên cứu, trường đại học, Bộ Khoa học và Công nghệ.

4. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực cho các viện nghiên cứu

   • Mục tiêu: Nâng cao chất lượng nghiên cứu và đào tạo, tận dụng tối đa các nguồn lực hiện có.
   • Thời gian: Liên tục, ưu tiên 3 năm đầu.
   • Chủ thể: Nhà nước, các viện nghiên cứu.

5. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa viện nghiên cứu, doanh nghiệp và trường đại học

   • Mục tiêu: Tăng cường ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất, tạo nguồn thu và nâng cao hiệu quả hoạt động.
   • Thời gian: 3 năm.
   • Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý khoa học và công nghệ

   • Lợi ích: Hiểu rõ về mô hình tổ chức NC&TK, các giải pháp tái cấu trúc phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
   • Use case: Xây dựng chính sách, đề án phát triển hệ thống NC&TK.

2. Lãnh đạo và cán bộ các viện nghiên cứu và triển khai

   • Lợi ích: Nắm bắt xu hướng tổ chức khoa học tự trị, phát huy tiềm năng đào tạo và nghiên cứu.
   • Use case: Lập kế hoạch tái cấu trúc, nâng cao hiệu quả hoạt động.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học tại các viện nghiên cứu

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò và tiềm năng của viện nghiên cứu trong đào tạo và nghiên cứu khoa học.
   • Use case: Tham gia phát triển chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học.

4. Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và khoa học công nghệ

   • Lợi ích: Có cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách đào tạo và nghiên cứu, thúc đẩy tự chủ và hội nhập quốc tế.
   • Use case: Xây dựng các nghị định, quyết định liên quan đến tổ chức NC&TK.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam?
   Việc tái cấu trúc là cần thiết để khắc phục tình trạng tách rời nghiên cứu và đào tạo, nâng cao quyền tự chủ khoa học và tài chính, giúp các viện nghiên cứu thích ứng với cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế.

2. Mô hình khoa học tự trị là gì và có lợi ích gì?
   Mô hình khoa học tự trị trao quyền tự chủ cao cho các viện nghiên cứu và trường đại học về tổ chức, nhân sự, tài chính và định hướng nghiên cứu, giúp tăng tính linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả trong hoạt động nghiên cứu và đào tạo.

3. Các viện nghiên cứu hiện nay có đủ năng lực để đào tạo đại học và sau đại học không?
   Theo số liệu, các viện nghiên cứu thuộc VKH&CNVN đã đào tạo hàng trăm tiến sĩ và thạc sĩ với chất lượng tốt, có đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại và quan hệ quốc tế chặt chẽ, đủ năng lực để đào tạo các bậc học này.

4. Việc tái cấu trúc sẽ ảnh hưởng thế nào đến quyền lợi của cán bộ và học viên?
   Tái cấu trúc theo mô hình khoa học tự trị sẽ tạo môi trường làm việc linh hoạt, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu, đồng thời mở rộng cơ hội học tập và nghiên cứu cho học viên, giúp cán bộ phát huy năng lực và sáng tạo.

5. Làm thế nào để triển khai mô hình khoa học tự trị tại các viện nghiên cứu ở Việt Nam?
   Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành liên quan để ban hành chính sách trao quyền tự chủ, cho phép đào tạo độc lập, đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng cơ chế phối hợp với doanh nghiệp và trường đại học, đồng thời nâng cao năng lực quản lý và tổ chức của các viện.

Kết luận

• Việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học là tất yếu và cấp thiết đối với Việt Nam hiện nay.
• Các viện nghiên cứu thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam có tiềm năng lớn về đào tạo và nghiên cứu, nhưng chưa phát huy hết do hạn chế về quyền tự chủ và cơ chế tổ chức.
• Mô hình khoa học tự trị đã được chứng minh thành công tại các trường đại học danh tiếng trên thế giới như MIT, Đại học Cambridge và Đại học Tokyo, là bài học quý giá cho Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm trao quyền tự chủ, cho phép đào tạo độc lập, tăng cường đầu tư và xây dựng cơ chế phối hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động của các viện nghiên cứu.
• Tiếp tục nghiên cứu, triển khai thí điểm mô hình khoa học tự trị tại các viện nghiên cứu, đồng thời kêu gọi sự phối hợp của các bộ ngành và các bên liên quan để thực hiện thành công quá trình tái cấu trúc.

Các nhà quản lý, lãnh đạo viện nghiên cứu và các cơ quan chức năng cần nhanh chóng triển khai các giải pháp tái cấu trúc nhằm phát huy tối đa tiềm năng của hệ thống NC&TK Việt Nam, góp phần thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA VIỆC TAI CAU TRÚC HỆ THONG TO CHỨC NGHIÊN CỨU - TRIEN KHAI. Một số khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu 1. Hoạt động nghiên cứu khoa học 1. Hoạt động đào tạo 1.

Các nguồn lực cho dao tao 1. Chức năng của các Viện nghiên cứu và triển khai 1. Mô hình khoa học tự tri của các Viện nghiên cứu va triển khai trong khuôn khổ các trường đại học ở một số nước 1. Tính tất yếu khách quan của việc tai cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai của Việt Nam theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học.

CHƯƠNG II: HIEN TRẠNG HOAT ĐỘNG ĐÀO TẠOTẠI VIEN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIET NAM VÀ 01 VIỆN NGHIÊN CỨU - TRIÊN KHAI DIEN HÌNH 2. Hoạt động đào tạo tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Hoạt động đào tạo của Viện Cơ học CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP CHO TAI CẤU TRÚC HE THONG TÔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ TRIEN KHAI. Điểm lại những chính sách liên quan đến đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai.

Sự cần thiết của việc thực hiện chức năng đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai. Các giải pháp mang tính vĩ mô của nhà nước dé day mạnh việc tái cấu trúc hệ thống tô chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam. Giái pháp tác động đến các viện nghiên cứu và triển khai để tái cấu trúc hệ thông tổ chức nghiên cứu và triển khai theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khô trường đại học. Dự báo phát triển các viện nghiên cứu và triển khai sau khi tái cau trúc.

11 PHAN II: PHAN NOI DUNG CHUONG 1. CO SO LY LUAN CUA VIEC TAI CAU TRUC HE THONG TO CHUC NGHIEN CUU TRIEN KHAI 1. Một số khái niệm cơ bản trong dé tài nghiên cứu 1. Tổ chức nghiên cứu và triển khai - Tổ chức nghiên cứu và triển khai được tổ chức dưới các hình thức: Viện nghiên cứu và triển khai, trung tâm nghiên cứu và triển khai, phòng thí nghiệm, trạm nghiên cứu, trạm quan trắc, trạm thử nghiệm va các cơ sở nghiên cứu và triển khai khác.

- Nhiệm vu của các tô chức nghiên cứu va triển khai: Theo quy mô tổ chức và phạm vi hoạt động, tùy theo phân cấp quản lý hành chính các tô chức nghiên cứu triển khai được chia thành: ° Các tổ chức nghiên cứu triển khai cấp quốc gia được thành lập chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ ưu tiên, trọng điểm của nhà nước nhằm cung cấp các luận cứ khoa học cho việc định ra đường lối, chính sách, pháp luật, tạo ra các kết quả khoa học và công nghệ mới có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài về khoa học và công nghệ. ° Các tổ chức nghiên cứu và triển khai của Bộ, cơ quan ngang Bộ, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được lập ra chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của ngành và địa phương, đảo tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tải về khoa học và công nghệ. ° Tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp cơ sở thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ theo mục tiêu và nhiệm vụ do tô chức cá nhân thành lập xác định. - Co sở ha tang cho các tô chức nghiên cứu va trién khai: các tô chức nghiên cứu và triên khai hình thành và phát triên cân có các nguôn lực sau: 12 Nhân lực khoa học và công nghệ.

Tài chính: nguồn tài chính cho các tổ chức nghiên cứu và triển khai rất đa dạng. Đối với các nước có nền kinh tế đang chuyên đổi như nước ta thì thường có các nguồn sau: ngân sách cấp; thực hiện các nhiệm vụ, các hợp đồng khoa học; tài trợ của các tô chức kinh tế xã hội trong và ngoài nước; từ lợi nhuận kinh doanh của các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tỉ lệ các nguồn thu này khác nhau đối với các loại hình tổ chức nghiên cứu và triển khai và ở đây cũng là nơi thể hiện chính sách quốc gia về phát triển khoa học và công nghệ. Thiết bị, máy móc, nhà xưởng, đất đai.

Các loại hình tổ chức nghiên cứu - triển khai: Viện Hàn lâm khoa hoc: là một tổ chức nghiên cứu khoa học, trong đó bao gồm một tập hợp các viện nghiên cứu khoa học với nhiều hướng chuyên môn khác nhau. Mỗi hướng chuyên môn được tổ chức thành Ban, mỗi Ban gồm một số viện nghiên cứu chuyên ngành. Khu công nghệ cao: là nơi t6 chức các hoạt động phục vụ cho phát triển công nghệ cao và công nghiệp công nghệ cao gồm: Các tổ chức nghiên cứu và triển khai, các cơ sở đào tạo — huấn luyện, các doanh nghiệp công nghiệp và dịch vụ trong lĩnh vực công nghệ cao nhằm tiếp thu, đồng hóa cải tiến các công nghệ được chuyên giao, sáng tạo công nghệ cao mới và sản xuất các sản phẩm công nghệ cao. Các tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp quốc gia: Mô hình tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp quốc gia phổ biến ở các nước có nền kinh tế kế hoạch hóa, còn những nước theo nền kinh tế thị trường thì hầu như không có mô hình này.

Ở Việt Nam có hai cơ quan thuộc loại hình này là Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Khoa học Xã hội Việt Nam. Tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp bộ và trực thuộc các viện quốc gia gồm có: Viện nghiên cứu cơ bản; viện nghiên cứu chính sách; viện nghiên cứu công nghệ. 13 ° Tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp cơ sở: đây là những tổ chức nghiên cứu và triển khai của các doanh nghiệp lập ra dé nghiên cứu những van đề kỹ thuật-công nghệ làm cơ sở cho đổi mới công nghệ, đổi mới sản phâm của doanh nghiệp trong quá trình cạnh tranh dé tồn tại và phát triển. Khái niệm tái cấu trúc Có nhiều khái niệm về tái cấu trúc: - Restructuring” (thường được dich là “tái cau trúc”) là quá trình tổ chức (re-organize), sắp xếp lại tổ chức nhăm tạo ra “trạng thái” tốt hơn cho tổ chức đề thực hiện những mục tiêu đề ra.

Mục tiêu chung của tái cau trúc là đạt được một “thé trạng tốt hơn” cho tổ chức dé tô chức hoạt động hiệu quả hơn dựa trên những nên tảng về sứ mệnh, tầm nhìn, định hướng chiến lược sẵn có của tổ chức. Tuy vậy, trong nhiều trường họp, tái cau trúc có thé chỉ nhằm mục tiêu đạt được sự “cải thiện vận hành” ở một mảng nào đó trong tổ chức. Một chương trình tái cấu trúc toàn diện sẽ bao trùm hầu hết các lĩnh vực như cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực, cơ chế quản lý, điều hành; các hoạt động và các quá trình; các nguồn lực khác của tô chức. Tái cấu trúc cũng có thể được triển khai “cục bộ” tại một hay nhiều mảng của tô chức nhằm dat mục tiêu là nâng cao “thể trạng” của bộ phận đó.

- Tái cau trúc một sự thay đổi trong chiến lược, cơ cấu tô chức hay qui trình công việc. - Tái cấu trúc là quá trình khảo sát, đánh giá lại cấu trúc hiện tại và đề xuất giải pháp cho mô hình cấu trúc mới nhằm tạo ra “trạng thái” tốt hơn cho tổ chức nhằm thực hiện những mục tiêu dé ra trong những điều kiện, hoàn cảnh luôn thay đổi. - Tái cấu trúc một tổ chức thường được đặt ra bới các lý do sau: e Tái cấu trúc xuất phat từ các áp lực bên ngoài dé thích nghi theo môi trường. 14 ° Tái cấu trúc xuất phát từ các áp lực bên trong dé phù hợp theo quy mô tăng trưởng, phát triển của tổ chức.

° Tái cầu trúc xuất phát từ cả hai luồng áp lực bên trong và bên ngoài. - Tái câu trúc một tô chức bao gôm các hoạt động chính sau: ° Điêu chỉnh cơ câu các hoạt động. ° Điêu chỉnh cơ câu tô chức bộ máy. ° Điêu chỉnh cơ câu thê chê: điêu chỉnh các cơ chê, chính sách thông qua sự rà soát, thay đôi hợp lý hóa từ các quy trình công việc đên các quy chê, quy định.

Điêu chỉnh cơ câu các nguôn lực: điêu chỉnh cơ câu đâu tư tạo lập các nguồn lực và tái phân bé sử dụng các nguồn lực. Khái niệm hệ thống Trong các hoạt động của con người, các thuật ngữ như hệ thống triết học, hệ thống pháp luật, hệ thống kinh tế, thông tin đã trở nên quen thuộc. Một cách đơn giản và văn tắt, ta có thể hiểu: Hệ thống là một tập hợp vật chất và phi vật chất như người, máy móc, thông tin, đữ liệu, các phương pháp xử lý, các qui tắc, quy trình xử lý, gọi là các phần tử của hệ thống. Trong hệ thống, các phan tử tương tác với nhau và cùng hoạt động dé hướng tới mục đích chung.

Có thé lựa chọn nhiều cách khác nhau với phạm trù hệ thống. Chang hạn như “hệ thống là các tập hợp có trật tự bên trong (hay bên ngoài) của các yếu tố có liên hệ (hay tác động lẫn nhau)” hoặc như “hệ thống, tức là một tổng thể gồm nhiều yếu tố (bộ phận) quan hệ và tương tác với nhau và với môi trường xung quanh một các phức tạp”. Song đúng như V. Cuzơmin trong cuốn Nguyên lý hệ thống trong lý luận và phương pháp luận của C.

Mác đã nhận xét: “dù cho khái niệm hệ thống được xác định theo nhiều cách khác nhau, thì người ta vẫn thường hiểu rằng, hệ thống là một tập hợp những yếu tố liên hệ với nhau, tạo thành sự thống nhất ôn định và tính chỉnh thé, có những thuộc tính và những quy luật tích hợp”. 15 Theo cách hiểu chung, "hệ thống" là một thé thống nhất nhất bao gồm các các yếu tố có quan hệ và liên hệ lẫn nhau. Mỗi đối tượng trọn vẹn làm một hệ thống, chăng hạn: một cái cây, một con vật, một gia đình v. Nói đến hệ thống, cần phải nói đến hai điều kiện: a) Tập hợp các yếu tố; b) Những mối quan hệ và liên hệ lẫn nhau giữa các yếu tố đó.

Cần phân biệt hệ thống với những tập hợp ngẫu nhiên các yếu tô không có quan hệ tất yêu nao đối với nhau. Một đống củi cũng gồm rễ cây, thân cây, cành cây, lá cây. không tạo thành cái cây (hệ thống) mà chỉ là đồng củi. Vài ba người ghép lại ở với nhau cũng không thành gia đình, bởi vì họ thiếu những quan hệ thuộc về gia đình.