Quyền Lập Hội Theo Pháp Luật: Kinh Nghiệm Từ Một Số Nước và Đề Xuất Cho Việt Nam

Bài viết phân tích quyền lập hội theo pháp luật một số nước và đưa ra kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam, góp phần hoàn thiện chính sách.

• Tác giả: Lê Phạm Thu Hân
• Người hướng dẫn: ThS. Trương Thị Minh Thuỳ
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Hành Chính
• Đề tài: Quyền Lập Hội Theo Pháp Luật Của Một Số Nước Và Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN LẬP HỘI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và các mối quan hệ của quyền lập hội
• 1.1.1. Khái niệm quyền lập hội
• 1.1.2. Khái niệm hội
• 1.1.3. Quyền lập hội
• 1.1.4. Đặc điểm của quyền lập hội
• 1.1.5. Ý nghĩa của quyền lập hội
• 1.1.6. Mối quan hệ giữa quyền lập hội và một số quyền dân sự - chính trị cơ bản của con người
• 1.1.6.1. Quyền lập hội và quyền tự do hội họp
• 1.1.6.2. Quyền lập hội và quyền tự do ngôn luận và tự do thông tin
• 1.1.6.3. Quyền lập hội và quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội
• 1.1.6.4. Quyền lập hội và quyền tự do liên kết của người lao động
• 1.1.7. Chủ thể, nội dung, sự hạn chế quyền lập hội
• 1.1.7.1. Chủ thể của quyền lập hội
• 1.1.7.2. Nội dung của quyền lập hội
• 1.1.7.3. Quyền thành lập, gia nhập, rút khỏi hội
• 1.1.7.4. Quyền hoạt động tự do và được bảo vệ trước sự can thiệp vô lý
• 1.1.8. Sự hạn chế đối với quyền lập hội
• 1.1.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyền lập hội
• 1.1.9.1. Yếu tố chính trị
• 1.1.9.2. Yếu tố pháp luật
• 1.1.9.3. Yếu tố kinh tế – xã hội
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUYỀN LẬP HỘI THEO PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC VÀ KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 2.1. Quyền lập hội theo pháp luật một số nước
• 2.1.1. Quyền lập hội theo pháp luật Pháp
• 2.1.2. Quyền lập hội theo pháp luật Cộng hoà Liên bang Đức
• 2.1.3. Quyền lập hội theo pháp luật Nhật Bản
• 2.2. Thực trạng và kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.2.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam về quyền lập hội
• 2.2.2. Một số kiến nghị hoàn thiện trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của pháp luật các nước
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quyền Lập Hội Khái Niệm Đặc Điểm Ý Nghĩa

Quyền lập hội là một quyền cơ bản của con người, được công nhận rộng rãi trong luật pháp quốc tế và nhiều quốc gia. Việc hiểu rõ khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của quyền này là vô cùng quan trọng trước khi đi sâu vào kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam. Quyền lập hội không chỉ là quyền tự do tham gia vào các tổ chức mà còn là nền tảng cho sự phát triển dân chủ và xã hội dân sự. Việc thực hiện quyền này cho phép công dân bày tỏ quan điểm, tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội, văn hóa và bảo vệ lợi ích của mình. Điều 20 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 đã khẳng định quyền này, và sau đó được cụ thể hóa trong Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966. Tuy nhiên, việc đảm bảo quyền lập hội trên thực tế vẫn đối mặt với nhiều thách thức trên toàn thế giới. Theo Đại diện đặc biệt Liên Hợp Quốc về những người bảo vệ nhân quyền: Khái niệm “hội” nhắc đến bất kỳ nhóm cá nhân hoặc bất kỳ thực thể pháp lý nào liên kết với nhau để cùng nhau hành động, bày tỏ, thúc đẩy, theo đuổi hoặc bảo vệ một lĩnh vực quan tâm chung

1.1. Định Nghĩa Quyền Lập Hội Góc Nhìn Quốc Tế và Việt Nam

Trên thế giới, khái niệm "hội" được hiểu rộng rãi, bao gồm cả các tổ chức xã hội, câu lạc bộ, công đoàn, và các tổ chức phi chính phủ. Các định nghĩa này đều có điểm tương đồng về “hội” là sự liên kết, quy tụ, tập hợp của nhiều người với nhau thành nhóm để hướng đến các lợi ích, mục đích hay sự quan tâm chung. Ở Việt Nam, khái niệm này có lịch sử lâu đời, được ghi nhận trong các văn bản pháp luật từ năm 1946. Nghị định số 45/2010/NĐ-CP định nghĩa hội là tổ chức tự nguyện của công dân, tổ chức Việt Nam cùng ngành nghề, cùng sở thích, cùng giới, có chung mục đích tập hợp, đoàn kết hội viên, hoạt động thường xuyên, không vụ lợi nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội, hội viên, của cộng đồng; hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hiện nay, nhận thức về hội là vấn đề đang có nhiều tranh luận, xuất phát từ những góc nhìn khác nhau. Khái niệm hội này mang tính chất chung chung và chưa làm rõ bản chất về hội.

1.2. Đặc Điểm Của Quyền Lập Hội Tính Tự Nguyện Mục Đích Chung

Quyền lập hội mang nhiều đặc điểm quan trọng. Thứ nhất, tính tự nguyện là yếu tố then chốt. Không ai bị ép buộc phải tham gia hoặc rời khỏi một tổ chức. Thứ hai, các thành viên phải có mục đích chung. Mục đích chung này có thể là bảo vệ quyền lợi nghề nghiệp, thúc đẩy các hoạt động văn hóa, xã hội hoặc tham gia vào các vấn đề chính trị. Thứ ba, quyền này gắn liền với các quyền tự do khác như tự do ngôn luận và tự do hội họp. Quyền lập hội là một phần không thể tách rời trong nền dân chủ vì nó cho phép các thành viên “bày tỏ quan điểm chính trị, tham gia vào các mục tiêu văn học, nghệ thuật và các hoạt động kinh tế, xã hội và văn hóa khác, tham gia vào việc thờ phụng tôn giáo và các niềm tin khác, hình thành và gia nhập các tổ chức công đoàn và hợp tác xã, bầu chọn những người lãnh đạo đại diện cho mình và buộc họ phải chịu trách nhiệm”. Do đó, đảm bảo quyền lập hội là một quyết định rất quan trọng đối với các nước theo chế độ dân chủ, có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển đất nước.

1.3. Ý Nghĩa Quyền Lập Hội Phát Triển Dân Chủ và Xã Hội

Quyền lập hội có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển dân chủ và xã hội dân sự. Nó tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách, giám sát hoạt động của chính quyền và bảo vệ quyền lợi của mình. Quyền này cũng thúc đẩy sự đa dạng và cạnh tranh trong xã hội, tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và văn hóa. Phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Đồng thời, quyền lập hội tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ công, hỗ trợ các nhóm yếu thế và giải quyết các vấn đề xã hội. Quá trình toàn cầu hóa đã mang lại thay đổi nhanh chóng và năng động không chỉ về kinh tế, chính trị, pháp lý mà cả về nhiều vấn đề về quyền con người ở các quốc gia. Với môi trường dân chủ, cởi mở hội nhập, các hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, xã hội hóa ngày càng cao, việc thành lập và phát triển hội ở nhiều quốc gia trên thế giới đã có những thay đổi rất lớn, một phần là để đáp ứng nhu cầu tự do, dân chủ, sáng tạo của người dân và xã hội, phần khác là các hội phát triển đa dạng với quy mô, tính chất, phạm vi hoạt động khác nhau đã góp phần quan trọng trong công cuộc đổi mới và phát triển đất nước.

II. Quyền Lập Hội Ở Pháp Cách Tiếp Cận Pháp Lý Kinh Nghiệm

Pháp có một lịch sử lâu đời về tự do lập hội, bắt nguồn từ Luật Waldeck-Rousseau năm 1901. Luật này cho phép thành lập các hiệp hội mà không cần sự cho phép trước của chính phủ, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Luật Waldeck-Rousseau được coi là một bước ngoặt quan trọng trong việc bảo vệ quyền lập hội ở Pháp và đã có ảnh hưởng lớn đến luật pháp của nhiều quốc gia khác. Hiến pháp Pháp cũng ghi nhận quyền lập hội là một trong những quyền cơ bản của công dân. Hệ thống pháp luật của Pháp tạo điều kiện thuận lợi cho việc thành lập và hoạt động của các hội, nhưng cũng quy định một số hạn chế nhất định để đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự công cộng và bảo vệ quyền của người khác.

2.1. Lịch Sử Quyền Lập Hội Ở Pháp Từ Luật Waldeck Rousseau

Luật Waldeck-Rousseau năm 1901 đã mở ra một kỷ nguyên mới cho quyền lập hội ở Pháp. Trước đó, việc thành lập các hội thường bị kiểm soát chặt chẽ bởi chính phủ. Luật này đã bãi bỏ các quy định này và cho phép công dân tự do thành lập các hiệp hội mà không cần xin phép. Tuy nhiên, luật cũng quy định một số điều kiện nhất định để đảm bảo các hiệp hội không gây nguy hại cho an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng. Luật Waldeck-Rousseau năm 1901. Việc đảm bảo tôn trọng quyền cơ bản này gặp phải rất nhiều thách thức. Ở một số quốc gia, một số đối tượng người lao động bị từ chối quyền lập hội, hay tổ chức của người lao động và người sử dụng lao động bị đình chỉ hoạt động hay can thiệp bất hợp pháp, và trong một số trường hợp cực đoan những người hoạt động công đoàn còn bị bắt giữ hoặc giết. Quá trình toàn cầu hóa đã mang lại thay đổi nhanh chóng và năng động không chỉ về kinh tế, chính trị, pháp lý mà cả về nhiều vấn đề về quyền con người ở các quốc gia.

2.2. Hạn Chế Quyền Lập Hội Ở Pháp An Ninh và Trật Tự Công Cộng

Mặc dù hệ thống pháp luật của Pháp tạo điều kiện thuận lợi cho việc thành lập và hoạt động của các hội, nhưng cũng quy định một số hạn chế nhất định. Các hạn chế này thường liên quan đến an ninh quốc gia, trật tự công cộng và bảo vệ quyền của người khác. Ví dụ, các hội có mục đích bạo lực, phân biệt đối xử hoặc xâm phạm quyền riêng tư của người khác có thể bị cấm hoạt động. Việc thực thi các hạn chế này phải tuân thủ các nguyên tắc pháp quyền và không được xâm phạm quá mức quyền tự do lập hội. Ở Việt Nam, đường lối nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn đặt con người ở vị trí trung tâm của các chính sách kinh tế - xã hội; coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội. Việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người được xem là nhân tố quan trọng cho sự phát triển bền vững của Việt Nam. Trên tinh thần đó, quyền lập hội của công dân lần đầu tiên được quy định tại Điều 10 Hiến pháp năm 1946.

III. Quyền Lập Hội Tại Đức Mô Hình Tổ Chức và Thực Thi

Đức có một hệ thống pháp luật phức tạp về quyền lập hội, được quy định trong Hiến pháp và các luật liên bang. Hiến pháp Đức bảo vệ quyền tự do lập hội của tất cả mọi người, nhưng cũng cho phép hạn chế quyền này trong một số trường hợp nhất định. Hiến pháp Đức nhấn mạnh vai trò của các tổ chức xã hội trong việc thúc đẩy sự tham gia của công dân vào các vấn đề công cộng. Luật pháp Đức cũng quy định chi tiết về việc thành lập, đăng ký và hoạt động của các hội, cũng như các biện pháp kiểm soát và giám sát của nhà nước. Quyền lập hội được quy định tại khoản 1, Điều 2 Nghị định số 45/2010/NĐ-CP: “là tổ chức tự nguyện của công dân, tổ chức Việt Nam cùng ngành nghề, cùng sở thích, cùng giới, có chung mục đích tập hợp, đoàn kết hội viên, hoạt động thường xuyên, không vụ lợi nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội, hội viên, của cộng đồng; hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, được tổ chức và hoạt động theo Nghị định này và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan”.

3.1. Bảo Vệ Quyền Lập Hội Quy Định Trong Hiến Pháp Đức

Hiến pháp Đức là nền tảng pháp lý quan trọng nhất cho việc bảo vệ quyền lập hội. Nó khẳng định quyền tự do lập hội của tất cả mọi người, nhưng cũng cho phép hạn chế quyền này trong một số trường hợp nhất định để bảo vệ các giá trị cơ bản của xã hội, như an ninh quốc gia, trật tự công cộng và bảo vệ quyền của người khác. Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích và áp dụng các quy định về quyền lập hội trong Hiến pháp. Theo Từ điển tiếng Việt, danh từ “hội” dùng để chỉ tổ chức quần chúng rộng rãi của những người cùng chung một nghề nghiệp hoặc có chung một hoạt động. Hay trong Từ điển Hành chính của tác giả Tô Tử Hạ thì “Hội là tổ chức tự nguyện của các công dân, tổ chức cùng ngành nghề, cùng giới, cùng sở thích,… tập hợp lại nhằm đáp ứng nguyện vọng, lợi ích chính đáng của hội viên, không vì mục đích vụ lợi”.

3.2. Vai Trò Tổ Chức Xã Hội Thúc Đẩy Sự Tham Gia Của Công Dân

Luật pháp Đức nhấn mạnh vai trò của các tổ chức xã hội trong việc thúc đẩy sự tham gia của công dân vào các vấn đề công cộng. Các tổ chức này được coi là một phần quan trọng của xã hội dân sự và đóng vai trò trung gian giữa nhà nước và công dân. Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức xã hội hoạt động và phát triển, nhưng cũng có quyền kiểm soát và giám sát để đảm bảo các tổ chức này tuân thủ pháp luật và không gây nguy hại cho xã hội. Điều 1, Sắc lệnh số 52/SL ngày 22/4/1946 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa xác định: “Hội là một đoàn thể có tính cách vĩnh cửu gồm hai hoặc nhiều người giao ước hiệp lực mà hành động để đạt mục đích chung; mục đích ấy không phải để chia lợi tức”.

IV. Quyền Lập Hội Tại Nhật Sự Cân Bằng và Kinh Nghiệm Quản Lý

Nhật Bản có một hệ thống pháp luật tương đối tự do về quyền lập hội, được quy định trong Hiến pháp và các luật liên quan. Hiến pháp Nhật Bản bảo vệ quyền tự do lập hội của tất cả mọi người, nhưng cũng cho phép hạn chế quyền này trong một số trường hợp nhất định để đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự công cộng. Luật pháp Nhật Bản quy định chi tiết về việc thành lập, đăng ký và hoạt động của các hội, cũng như các biện pháp kiểm soát và giám sát của nhà nước. Hiện nay, quan điểm về hội được quy định cụ thể tại khoản 1, Điều 2 Nghị định số 45/2010/NĐ-CP: “là tổ chức tự nguyện của công dân, tổ chức Việt Nam cùng ngành nghề, cùng sở thích, cùng giới, có chung mục đích tập hợp, đoàn kết hội viên, hoạt động thường xuyên, không vụ lợi nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội, hội viên, của cộng đồng; hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, được tổ chức và hoạt động theo Nghị định này và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan”.

4.1. Tự Do Lập Hội Các Quy Định Trong Hiến Pháp Nhật Bản

Hiến pháp Nhật Bản là nền tảng pháp lý quan trọng nhất cho việc bảo vệ quyền lập hội. Nó khẳng định quyền tự do lập hội của tất cả mọi người, nhưng cũng cho phép hạn chế quyền này trong một số trường hợp nhất định để bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự công cộng. Tòa án tối cao Nhật Bản đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích và áp dụng các quy định về quyền lập hội trong Hiến pháp. Khoản 2 Điều 4 của Nghị định số 45/2010/NĐ-CP đưa ra một số đặc trưng của hội: “Hội có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản và có thể có biểu tượng riêng”.

4.2. Kinh Nghiệm Quản Lý Sự Cân Bằng Giữa Tự Do và Kiểm Soát

Nhật Bản có kinh nghiệm quản lý tương đối hiệu quả về quyền lập hội. Chính phủ Nhật Bản tạo điều kiện thuận lợi cho việc thành lập và hoạt động của các hội, nhưng cũng có quyền kiểm soát và giám sát để đảm bảo các hội này tuân thủ pháp luật và không gây nguy hại cho xã hội. Sự cân bằng giữa tự do và kiểm soát là yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lập hội được thực hiện một cách có trách nhiệm và hiệu quả. Điều 25 Hiến pháp năm 2013 quy định “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định”. Mặc dù vậy, sự hội nhập ngày càng sâu rộng vào cộng đồng quốc tế cũng như sự phát triển nhanh chóng về mọi mặt của đất nước đang đặt ra những yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện pháp luật trên nhiều lĩnh vực, trong đó có pháp luật về quyền lập hội.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Quốc Tế Áp Dụng Cho Việt Nam Như Thế Nào

Kinh nghiệm của Pháp, Đức và Nhật Bản cung cấp nhiều bài học quý giá cho Việt Nam trong việc hoàn thiện pháp luật về quyền lập hội. Thứ nhất, cần đảm bảo tính tự do và minh bạch trong việc thành lập và hoạt động của các hội. Thứ hai, cần quy định rõ ràng các hạn chế đối với quyền lập hội để đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự công cộng và bảo vệ quyền của người khác. Tính tự do và minh bạch là rất quan trọng. Thứ ba, cần tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội trong việc thúc đẩy sự tham gia của công dân vào các vấn đề công cộng. Thứ tư, cần xây dựng cơ chế giám sát và kiểm soát hiệu quả để đảm bảo các hội tuân thủ pháp luật và hoạt động một cách có trách nhiệm.

5.1. Tự Do và Minh Bạch Nền Tảng Cho Quyền Lập Hội Ở Việt Nam

Việc đảm bảo tính tự do và minh bạch trong việc thành lập và hoạt động của các hội là rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của xã hội dân sự ở Việt Nam. Pháp luật cần quy định rõ ràng các thủ tục thành lập hội, cũng như các quyền và nghĩa vụ của các hội viên. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho các hội tiếp cận thông tin và tham gia vào quá trình hoạch định chính sách. Để thực thi Hiến pháp năm 2013, việc xây dựng Luật về hội đã được đưa vào chương trình lập pháp của Quốc hội. Theo đó, Luật về hội đã được Quốc hội khóa XIII thảo luận, cho ý kiến tại kỳ họp thứ 10 vào cuối năm 2015. Tuy nhiên đến nay Luật về hội mới chỉ dừng ở dự thảo. Điều này không đáp ứng được nhu cầu điều chỉnh khi hội đang có vai trò rất quan trọng và có xu hướng phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn tới.

5.2. Hạn Chế Hợp Lý Bảo Vệ An Ninh và Quyền Lợi Chính Đáng

Việc quy định rõ ràng các hạn chế đối với quyền lập hội là cần thiết để đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự công cộng và bảo vệ quyền của người khác. Tuy nhiên, các hạn chế này phải được quy định một cách chặt chẽ và tuân thủ các nguyên tắc pháp quyền. Không được hạn chế quyền lập hội một cách quá mức hoặc sử dụng các hạn chế này để đàn áp các tổ chức xã hội. Mục đích nghiên cứu của khóa luận là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về nội dung và ý nghĩa thực tiễn của quyền lập hội và pháp luật về quyền lập hội của một số nước trên thế giới.

VI. Hoàn Thiện Pháp Luật Hướng Đến Quyền Lập Hội Hiệu Quả

Việc hoàn thiện pháp luật về quyền lập hội là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên liên quan. Cần có sự tham gia ý kiến từ các chuyên gia, các tổ chức xã hội và công dân. Đồng thời, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế và điều chỉnh pháp luật cho phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Cuối cùng, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan nhà nước trong việc thực thi pháp luật về quyền lập hội và đảm bảo quyền này được bảo vệ một cách hiệu quả. Khóa luận này sẽ góp phần làm sáng tỏ những điểm lý luận và thực trạng tổ chức quyền lập hội ở các quốc gia trên thế giới và ở Việt Nam. Đồng thời, chỉ ra những hạn chế của pháp luật về quyền lập hội ở nước ta và đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa pháp luật về quyền lập hội ở Việt Nam.

6.1. Tham Gia Ý Kiến Đảm Bảo Tính Dân Chủ và Phù Hợp

Để đảm bảo tính dân chủ và phù hợp của pháp luật về quyền lập hội, cần có sự tham gia ý kiến của các chuyên gia, các tổ chức xã hội và công dân trong quá trình xây dựng và sửa đổi pháp luật. Điều này giúp đảm bảo pháp luật phản ánh được nhu cầu và nguyện vọng của xã hội, đồng thời tránh được những sai sót và hạn chế. Về phương pháp luận, để làm rõ các vấn đề nghiên cứu, đề tài vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của học thuyết Mác – Lênin. Đây là phương pháp khoa học vận dụng nghiên cứu trong toàn bộ nội dung để đánh giá khách quan sự thể hiện của các quy định pháp luật về quyền lập hội trong sự so sánh, đối chiếu giữa pháp luật của các quốc gia trên thế giới.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Thực Thi Hiệu Quả Quyền Lập Hội

Việc nâng cao năng lực cho các cơ quan nhà nước trong việc thực thi pháp luật về quyền lập hội là rất quan trọng để đảm bảo quyền này được bảo vệ một cách hiệu quả. Các cơ quan nhà nước cần được trang bị kiến thức, kỹ năng và nguồn lực cần thiết để thực hiện chức năng quản lý nhà nước về hội một cách khách quan, công bằng và minh bạch. Về phương pháp nghiên cứu, trong quá trình nghiên cứu, khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học bao gồm: Phân tích, thống kê, tổng hợp, đối chiếu để đạt được mục đích nghiên cứu đề tài. Thêm vào đó, khóa luận còn sử dụng phương pháp so sánh để làm sáng tỏ các quy định pháp luật về quyền lập hội giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế, qua đó nhận thức, lý giải được sự tương đồng, khác biệt của Việt Nam và quốc tế để làm luận cứ xác thực cho việc đưa ra những khuyến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật hiện nay về quyền lập hội, cũng như xây dựng nên cơ chế thực thi các quy định trên một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quyền lập hội là một trong những quyền cơ bản của con người thuộc nhóm quyền dân sự và chính trị, được ghi nhận tại Điều 20 Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 và Điều 22 Công ước Quốc tế về các Quyền dân sự và chính trị năm 1966 (ICCPR). Trong nhà nước pháp quyền hiện đại, việc bảo đảm quyền lập hội đóng vai trò thiết yếu nhằm tạo điều kiện cho các cá nhân tập hợp lực lượng, bảo vệ quyền lợi chính đáng, tham gia quản lý xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, trên bình diện quốc tế, việc thực thi quyền này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản từ sự can thiệp bất hợp pháp của chính quyền hoặc các quy định pháp lý mang tính thắt chặt.

Tại Việt Nam, quyền lập hội được ghi nhận sớm trong lịch sử lập hiến tại Điều 10 Hiến pháp năm 1946 và tiếp tục được khẳng định qua Sắc lệnh số 102/SL/L004 ngày 20/5/1957 cùng các bản Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và Điều 25 Hiến pháp năm 2013. Mặc dù Quốc hội khóa XIII đã đưa Dự thảo Luật về Hội ra thảo luận tại Kỳ họp thứ 10 vào cuối năm 2015, văn bản này đến nay vẫn chưa được thông qua. Hoạt động của các hội hiện chủ yếu chịu sự điều chỉnh của các văn bản dưới luật, bộc lộ nhiều điểm bất cập trước xu thế hội nhập quốc tế và sự phát triển đa dạng của đời sống xã hội.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ khái niệm, đặc điểm, nội dung, ý nghĩa lý luận và các yếu tố tác động đến quyền lập hội trong hệ thống quyền con người.
2. Nghiên cứu, phân tích và so sánh các quy định pháp luật về quyền lập hội của ba quốc gia đại diện: Cộng hòa Pháp, Cộng hòa Liên bang Đức và Nhật Bản; chỉ ra ưu điểm, hạn chế của từng mô hình.
3. Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi quyền lập hội tại Việt Nam; từ đó đề xuất các định hướng, giải pháp hoàn thiện khung pháp luật về hội ở nước ta.

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật và cơ chế bảo đảm quyền lập hội tại một số quốc gia trên thế giới và tại Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Pháp luật của Pháp, Đức, Nhật Bản và hệ thống văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam.
  • Thời gian: Các văn kiện quốc tế, văn bản quy phạm pháp luật và số liệu thực tiễn cập nhật đến năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng các chuẩn mực pháp lý quốc tế về nhân quyền và hệ thống lý luận luật học so sánh:

• Khung pháp lý quốc tế và quốc gia: Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR), Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR), Công ước số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO); Báo cáo A/HRC/20/27 của Báo cáo viên đặc biệt Liên Hợp Quốc Maina Kiai; Hiến pháp Việt Nam qua các thời kỳ (1946, 1959, 1980, 1992, 2013); Sắc lệnh số 52/SL (1946); Nghị định số 45/2010/NĐ-CP; Đạo luật cơ bản của CHLB Đức năm 1949 và Bộ luật Dân sự Đức; Luật Hiệp hội năm 1901 của Pháp; Hiến pháp Nhật Bản năm 1946 và Luật về Tổ chức phi lợi nhuận Nhật Bản năm 1998 (NPO Act).
• Tổng quan tình hình nghiên cứu: Kế thừa các công trình nghiên cứu trong nước tiêu biểu như Luận án tiến sĩ của Lê Thương Huyền (2021), sách chuyên khảo của Nguyễn Thị Hồng Yến (2022), sách chuyên khảo của Nguyễn Hoàng Anh và cộng sự (2015); các bài viết chuyên sâu của Ngô Hữu Phước, Trần Việt Dũng, Đặng Tất Dũng; cùng các tài liệu quốc tế của Sarah Joseph, Melissa Castan (2013) và Manfred Nowak (2012).
• Phương pháp luận: Vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin để đánh giá sự hình thành, vận động và phát triển của các quy định pháp luật trong mối liên hệ với điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Kết hợp phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, đối chiếu và đặc biệt là phương pháp luật học so sánh nhằm làm rõ điểm tương đồng, dị biệt giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế.
• Nguồn dữ liệu: Các văn bản quy phạm pháp luật thực định; báo cáo thống kê chính thức của Bộ Nội vụ (tháng 12/2021); án lệ, bình luận của Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc và các tài liệu hội thảo khoa học chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quyền lập hội

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận nền tảng về hội và quyền lập hội:

• Khái niệm "hội" và "quyền lập hội": Tác giả phân tích thuật ngữ gốc Latinh (socius/societatis), chỉ ra sự khác biệt giữa Association (liên kết cùng mục đích, công việc) và Society (cộng đồng có tổ chức). Đồng thời, tác giả xác định ranh giới pháp lý: tại Việt Nam, khái niệm "hội" không bao gồm các tổ chức chính trị - xã hội thuộc hệ thống chính trị (Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam theo Điều 9 Hiến pháp năm 2013) và không bao gồm các tổ chức tôn giáo, tín ngưỡng. Từ đó, tác giả đưa ra định nghĩa: Hội là tổ chức liên kết tự nguyện của công dân, tổ chức Việt Nam cùng ngành nghề, sở thích, giới tính, hoạt động thường xuyên, không vì mục tiêu lợi nhuận, bao gồm cả hội có đăng ký và hội không đăng ký tư cách pháp nhân. Quyền lập hội bao gồm quyền thành lập, gia nhập, không gia nhập và rút khỏi hội.
• Năm đặc điểm cơ bản của quyền lập hội:
  1. Vừa mang tính tự nhiên, vốn có của con người, vừa mang tính pháp lý được nhà nước và quốc tế bảo đảm.
  2. Không phải luôn gắn liền với chế định quốc tịch (tồn tại hai xu hướng: quy định là quyền của mọi người hoặc chỉ giới hạn là quyền công dân).
  3. Phụ thuộc vào thể chế chính trị, quan điểm của lực lượng cầm quyền và có thể bị hạn chế trong khuôn khổ luật định vì an ninh quốc gia, trật tự công cộng.
  4. Biểu thị tập trung ở số lượng, tính chất, mức độ kiểm soát của nhà nước và vai trò thực tế của các hội.
  5. Phải được thực hiện thông qua hành vi tập thể cùng các thành viên khác trong nhóm.
• Ý nghĩa và mối quan hệ pháp lý: Quyền lập hội tạo động lực phát triển kinh tế, trợ giúp xã hội hóa giáo dục, y tế và phổ biến kiến thức. Quyền này có mối quan hệ hữu cơ với quyền tự do hội họp (tiền đề thực hiện), quyền tự do ngôn luận/tiếp cận thông tin (công cụ biểu đạt), quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội theo Điều 28 Hiến pháp năm 2013, cũng như quyền tự do liên kết của người lao động (cơ sở thành lập công đoàn).
• Chủ thể, nội dung và các yếu tố ảnh hưởng: Làm rõ hai trường phái xác định chủ thể (trường phái mở rộng cho "mọi người" như Hoa Kỳ, Đức, Ba Lan, Hungary; trường phái giới hạn cho "công dân" như Trung Quốc, Việt Nam). Phân tích sự khác biệt giữa "thủ tục thông báo" và "thủ tục cho phép", các điều kiện về số lượng thành viên sáng lập tối thiểu tại các nước (Ecuador: 5 người; Ấn Độ: 7 người; Ai Cập: 10 người; Ba Lan: 15 người; Romania: 21 người), cũng như các yếu tố chính trị, pháp luật và kinh tế - xã hội tác động trực tiếp đến quyền lập hội.

Chương 2: Quyền lập hội theo pháp luật một số nước và kinh nghiệm cho Việt Nam

Chương 2 đi sâu phân tích mô hình lập pháp của ba quốc gia, đánh giá thực trạng Việt Nam và rút ra các bài học kinh nghiệm:

• Pháp luật Cộng hòa Pháp: Ghi nhận nền tảng qua Luật Hiệp hội ngày 01/07/1901. Pháp áp dụng cơ chế tự do thành lập mà không cần xin phép trước; chỉ cần thực hiện thủ tục thông báo/tuyên bố (declaration) với cơ quan hành chính nếu muốn xác lập tư cách pháp nhân. Hệ thống tư pháp đóng vai trò giám sát, bảo đảm nhà nước can thiệp ít nhất vào công việc nội bộ của hội.
• Pháp luật Cộng hòa Liên bang Đức: Ghi nhận tại Điều 9 và Điều 2 Đạo luật cơ bản năm 1949, Luật về Hội năm 1964 (sửa đổi 2007, 2015) và Bộ luật Dân sự (BGB). Quyền lập hội áp dụng cho tất cả mọi người. Việc đăng ký tư cách pháp nhân do Tòa án có thẩm quyền tiếp nhận (ghi danh bạ hội theo Điều 21 BGB, khuyến nghị tối thiểu 7 hội viên theo Điều 56 BGB). Tòa án Hiến pháp Liên bang thừa nhận năng lực pháp lý và năng lực tranh tụng của cả các hội không đăng ký (Điều 50, Điều 54 BGB). Pháp luật Đức quy định 14 nhóm mục tiêu được công nhận là vì lợi ích chung (khoa học, giáo dục, văn hóa, bảo vệ môi trường, từ thiện...).
• Pháp luật Nhật Bản: Ghi nhận tại Điều 21 Hiến pháp năm 1946 và bước đột phá qua Luật về Tổ chức phi lợi nhuận năm 1998 (NPO Act). Các hội NPO không cần xin phép mà đăng ký tại Tòa tỉnh trưởng hoặc Cơ quan chính phủ về kế hoạch kinh tế, hồ sơ được công khai 4 tháng. Điều kiện thành lập NPO gồm: tối thiểu 10 thành viên, trên 3 lãnh đạo, trên 1 kiểm toán viên, nhân viên nhận lương không quá 1/3 tổng số nhân sự, hoạt động phi chính trị, phi tôn giáo, không bạo lực và thuộc 20 lĩnh vực luật định.

Tiêu chí so sánh	Cộng hòa Pháp	CHLB Đức	Nhật Bản (Luật NPO 1998)	Việt Nam (Nghị định 45/2010)
Văn bản cốt lõi	Luật Hiệp hội 1901	Đạo luật cơ bản 1949, Luật về Hội 1964, BGB	Hiến pháp 1946, Luật NPO 1998	Hiến pháp 2013, Nghị định 45/2010/NĐ-CP
Chủ thể được hưởng quyền	Mọi người	Mọi người (công dân Đức và người nước ngoài)	Công dân và người nước ngoài có thẻ cư trú	Chỉ công dân và tổ chức Việt Nam
Cơ chế xác lập hoạt động	Thủ tục thông báo (Declaration)	Đăng ký tại Tòa án (không bắt buộc)	Đăng ký tại Tòa tỉnh trưởng (công khai 4 tháng)	Thủ tục cấp phép 3 bước (Xin - Cho)
Tư cách pháp nhân	Không bắt buộc (phân biệt hội đăng ký & hội thực tế)	Không bắt buộc (công nhận năng lực hội không đăng ký)	Phân định hiệp hội công ích và tổ chức NPO	Bắt buộc tất cả các hội phải có tư cách pháp nhân
Số lượng thành viên tối thiểu	Không quy định khắt khe	Khuyến cáo từ 7 người trở lên	Tối thiểu 10 người	Quy định cụ thể theo phạm vi hoạt động

• Thực trạng tại Việt Nam:
  • Số liệu thống kê: Tính đến tháng 12/2021, cả nước có 93.425 hội (gồm 571 hội toàn quốc/liên tỉnh với 28 hội đặc thù; 92.854 hội địa phương với 28.940 hội đặc thù) và 2.950 quỹ (85 quỹ toàn quốc/liên tỉnh; 2.865 quỹ địa phương). Các hội đóng vai trò cầu nối xã hội, tư vấn phản biện, cung ứng dịch vụ công và hỗ trợ phòng chống dịch Covid-19.
  • Bốn bất cập lớn của pháp luật hiện hành (Nghị định 45/2010/NĐ-CP):
    1. Hẹp về chủ thể: Điều 25 Hiến pháp năm 2013 và Điều 2 Nghị định 45/2010/NĐ-CP chỉ dành quyền cho công dân và tổ chức Việt Nam, loại bỏ người nước ngoài và người không quốc tịch cư trú hợp pháp.
    2. Bắt buộc tư cách pháp nhân: Khoản 2 Điều 2 Nghị định 45/2010/NĐ-CP yêu cầu tất cả các hội phải có tư cách pháp nhân, bỏ sót các nhóm tự nguyện, hội đồng hương, câu lạc bộ sở thích không có tư cách pháp nhân.
    3. Gánh nặng thủ tục "xin - cho": Quy định quy trình 3 bước nặng nề (Công nhận ban vận động theo Điều 6; Cho phép thành lập theo Điều 14; Phê duyệt điều lệ theo Điều 13) với 2 tầng nấc phê duyệt, phức tạp hơn nhiều so với thủ tục đăng ký 1 bước của doanh nghiệp.
    4. Điều kiện thành lập thiếu khả thi: Bắt buộc phải có sẵn trụ sở (Điều 5) và cấm trùng lặp lĩnh vực hoạt động chính trên cùng địa bàn, tạo rào cản hành chính tùy tiện.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu và đề xuất cụ thể:

Kết quả nghiên cứu chính

• Khẳng định xu hướng tiến bộ của luật học quốc tế là chuyển đổi từ cơ chế kiểm soát tiền kiểm (cấp phép hành chính) sang hậu kiểm (thông báo/đăng ký tư pháp), tôn trọng quyền tự quyết nội bộ của hội.
• Chứng minh rằng việc công nhận địa vị pháp lý của các hội không có tư cách pháp nhân là giải pháp cần thiết để bảo vệ quyền tự do liên kết thực tế của người dân.
• Cung cấp số liệu chính thức về cơ cấu tổ chức hội, quỹ tại Việt Nam tính đến cuối năm 2021 (93.425 hội và 2.950 quỹ), phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của khu vực này trên thực tế.

Các giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam

1. Khẩn trương ban hành Luật về Hội: Nâng tầm văn bản điều chỉnh từ Nghị định lên Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ Điều 25 Hiến pháp năm 2013 và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (ICCPR, Công ước ILO số 87).
2. Mở rộng chủ thể quyền lập hội: Bổ sung quy định cho phép người nước ngoài và người không quốc tịch cư trú hợp pháp tại Việt Nam được tham gia thành lập hoặc gia nhập hội với tư cách hội viên chính thức trong các lĩnh vực phù hợp.
3. Phân loại mô hình hội: Thừa nhận song song hai hình thức: hội có tư cách pháp nhân (thực hiện đăng ký để có năng lực tố tụng, tài sản riêng) và hội không có tư cách pháp nhân (hoạt động tự do theo quy ước nội bộ, không bắt buộc đăng ký).
4. Cải cách thủ tục hành chính: Chuyển đổi thủ tục thành lập hội từ cơ chế "cấp phép 3 bước" sang cơ chế "đăng ký/thông báo 1 bước" tương tự thủ tục đăng ký doanh nghiệp; bãi bỏ thủ tục cơ quan nhà nước phê duyệt điều lệ và nhân sự hội.
5. Dỡ bỏ các rào cản thành lập bất hợp lý: Bãi bỏ điều kiện tiên quyết về việc phải có sẵn trụ sở trước khi thành lập; bãi bỏ quy định cấm trùng lặp lĩnh vực hoạt động trên cùng một địa bàn lãnh thổ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn về dung lượng của một khóa luận cử nhân luật, công trình tập trung so sánh lập pháp tại ba quốc gia (Pháp, Đức, Nhật Bản), chưa thể bao quát toàn bộ các mô hình quản trị hội đa dạng khác tại khu vực Đông Nam Á hoặc các nước theo hệ thống Thông luật (Common Law). Nghiên cứu chủ yếu tiếp cận dưới góc độ phân tích quy phạm pháp luật thực định, chưa tiến hành điều tra xã hội học định lượng sâu về chi phí tuân thủ thủ tục hành chính của các hội tại địa phương.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế tài chính công và chính sách ưu đãi thuế đối với các tổ chức phi lợi nhuận từ kinh nghiệm quốc tế; hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp nội bộ hội và tranh chấp giữa hội với cơ quan quản lý nhà nước thông qua con đường tố tụng tư pháp.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Luật Hành chính, Luật Hiến pháp, Luật Quốc tế và Quyền con người.
  • Các cán bộ nghiên cứu xây dựng chính sách, cơ quan quản lý nhà nước về hội, quỹ (Bộ Nội vụ, Sở Nội vụ).
  • Ban sáng lập, ban lãnh đạo các tổ chức phi chính phủ, hiệp hội ngành nghề đang chuẩn bị thủ tục thành lập hoặc kiện toàn tổ chức.
• Phần nội dung đáng tham khảo: Phân tích so sánh chi tiết các quy định lập pháp của Pháp (Luật 1901), Đức (BGB) và Nhật Bản (Luật NPO 1998) tại Mục 2.1 của Chương 2; hệ thống luận cứ phản biện đối với 4 điểm nghẽn của Nghị định số 45/2010/NĐ-CP tại Mục 2.2 của Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo tác giả khóa luận, các tổ chức như Mặt trận Tổ quốc hay Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có thuộc đối tượng điều chỉnh của khái niệm "hội" thông thường không?
Không. Tác giả chỉ rõ các tổ chức này là các tổ chức chính trị - xã hội được hiến định tại Điều 9 Hiến pháp năm 2013, mang tính chất đặc thù do lịch sử cách mạng để lại, có mối liên hệ trực tiếp với Đảng cầm quyền và làm nòng cốt trong hệ thống chính trị, do đó không thuộc phạm vi điều chỉnh của khái niệm hội thông thường và không chịu sự điều chỉnh của Nghị định số 45/2010/NĐ-CP.

2. Điểm khác biệt mấu chốt về cơ quan tiếp nhận đăng ký hội giữa Cộng hòa Liên bang Đức và Việt Nam là gì?
Tại CHLB Đức, Tòa án (cơ quan tư pháp) là nơi tiếp nhận đăng ký danh bạ hội đối với các hội phi kinh doanh (Điều 21 BGB), bảo đảm tính khách quan và hạn chế can thiệp hành chính. Ngược lại, tại Việt Nam, thẩm quyền phê duyệt thành lập hoàn toàn thuộc về cơ quan hành chính nhà nước (Bộ trưởng Bộ Nội vụ hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh theo Điều 14 Nghị định 45/2010/NĐ-CP).

3. Luật về Tổ chức phi lợi nhuận năm 1998 của Nhật Bản quy định những điều kiện cốt lõi nào đối với một hội NPO?
Các điều kiện bao gồm: có mục đích phi lợi nhuận (không chia lợi nhuận, giải thể thì sung công quỹ); có ít nhất 10 thành viên; có hơn 3 lãnh đạo và hơn 1 kiểm toán viên; số nhân viên nhận lương không vượt quá 1/3 tổng số nhân viên; không tham gia hoạt động chính trị/tôn giáo; không có tính chất bạo lực và chỉ hoạt động trong 20 lĩnh vực luật định.

4. Vì sao tác giả cho rằng quy định "bắt buộc phải có trụ sở" tại Điều 5 Nghị định 45/2010/NĐ-CP là bất hợp lý?
Vì khi hội chưa được cấp phép thành lập chính thức, ban vận động rất khó có tư cách pháp lý và nguồn tài chính để thuê trụ sở cố định lâu dài cũng như chi trả các chi phí vận hành (điện, nước, nhân sự thường trực), gây khó khăn và tốn kém lớn cho quá trình chuẩn bị thành lập hội.

5. Tính đến tháng 12/2021, Việt Nam có bao nhiêu hội và quỹ hoạt động theo số liệu được trích dẫn trong văn bản?
Theo Báo cáo của Bộ Nội vụ tại Hội nghị toàn quốc năm 2022 được tác giả trích dẫn, cả nước có 93.425 hội (571 hội phạm vi cả nước/liên tỉnh, 92.854 hội phạm vi địa phương) và 2.950 quỹ (85 quỹ toàn quốc/liên tỉnh, 2.865 quỹ địa phương).

Kết luận

Khóa luận cử nhân luật của tác giả Lê Phạm Thu Hân đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về quyền lập hội như một quyền cơ bản của con người, phân định rõ các đặc trưng pháp lý và mối quan hệ giữa quyền lập hội với các quyền tự do dân sự khác. Thông qua việc phân tích luật học so sánh đối với mô hình lập pháp của Pháp, Đức và Nhật Bản, công trình đã làm rõ xu thế chuyển dịch sang cơ chế đăng ký tư pháp minh bạch và tôn trọng quyền tự quản của các tổ chức xã hội. Các luận cứ khoa học và kiến nghị sửa đổi thực tiễn trong khóa luận cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị cao cho quá trình lập pháp, đặc biệt là việc xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật về Hội tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN LẬP HỘI 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và các mối quan hệ của quyền lập hội 1. Khái niệm quyền lập hội 1. Khái niệm hội Về thuật ngữ, trong tiếng Anh, “hội” thường được thể hiện qua hai thuật ngữ là Association và Society.

Trong đó, “Association” là một dạng thức liên kết của các cá nhân có chia sẻ cùng một mục đích, làm cùng một loại hình công việc…3; còn “Society” là từ để chỉ một cộng đồng có tổ chức, tại đây mối liên hệ, liên kết giữa các thành viên đa dạng và phức tạp hơn nhiều. Sự liên kết này không đơn giản dựa trên tiêu chí mục đích, sở thích chung, mà còn có thể là những đặc điểm văn hóa, tôn giáo tương đồng. Cả hai khái niệm này đều có từ gốc Latinh là socius/ socielis, hàm ý là sự liên hệ, giao lưu, đồng hành giữa con người với nhau trong đời sống.4 Dưới góc độ pháp lý quốc tế, định nghĩa về “hội” cũng đã được quan tâm nghiên cứu. Theo Đại diện đặc biệt Liên Hợp Quốc về những người bảo vệ nhân quyền: Khái niệm “hội” nhắc đến bất kỳ nhóm cá nhân hoặc bất kỳ thực thể pháp lý nào liên kết với nhau để cùng nhau hành động, bày tỏ, thúc đẩy, theo đuổi hoặc bảo vệ một lĩnh vực quan tâm chung5.

Hay trong Báo cáo A/HRC/20/27 của Báo cáo viên đặc biệt về quyền tự do hội họp hòa bình và hiệp hội, Maina Kiai 6gửi Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc năm 2012 thì “hội” được hiểu “.là bất kỳ nhóm cá nhân hoặc thực thể pháp lý nào liên kết với nhau để cùng nhau hành động, bày tỏ, thúc đẩy, theo đuổi hoặc bảo vệ một lĩnh vực quan tâm chung”. Một số loại hội điển hình bao gồm tổ 3 Dictionary of Contemporary English (2009), New edition for Advanced learnners, Pearson Longman, p. 4 Lã Khánh Tùng, Nghiêm Xuân Hoa và Vũ Công Giao (2015), Hội và Tự do hiệp hội: Một cách tiếp cận dựa trên quyền, NXB. Hồng Đức, Hà Nội, tr.

5 Lê Thương Huyền (2021), Quyền tự do lập hội ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ, Học viện Khoa học xã hội, tr. 6 Maina Kiai là Báo cáo viên Đặc biệt của Liên Hợp Quốc về quyền tự do hội họp ôn hòa và lập hội từ ngày 1 tháng 5 năm 2011 đến ngày 30 tháng 4 năm 2017. Ông Kiai là một nhà vận động lâu năm cho nhân quyền và cải cách hiến pháp ở Kenya – đáng chú ý là người sáng lập và Giám đốc điều hành của Ủy ban Nhân quyền Kenya không chính thức, và sau đó là Chủ tịch Ủy ban Nhân quyền Quốc gia của Kenya Ủy ban (2003- 2008), nơi ông giành được danh tiếng quốc gia nhờ sự vận động dũng cảm và hiệu quả chống tham nhũng của quan chức, ủng hộ cải cách chính trị và chống lại sự trừng phạt sau vụ bạo lực xảy ra ở Kenya năm 2008, khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Từ tháng 7 năm 2010 đến tháng 4 năm 2011, ông Kiai là Giám đốc Điều hành của Hội đồng Quốc tế về Chính sách Nhân quyền, một cơ quan cố vấn có trụ sở tại Geneva chuyên đưa ra các báo cáo nghiên cứu và tài liệu tóm tắt với các khuyến nghị chính sách.

Ông Kiai cũng là Giám đốc Chương trình Châu Phi của Tổ chức Ân xá Quốc tế (1999-2001), và Giám đốc Châu Phi của Nhóm Luật Nhân quyền Quốc tế (nay là Quyền toàn cầu, 2001-2003). 8 chức xã hội, câu lạc bộ, hợp tác xã, tổ chức phi chính phủ, tổ chức tôn giáo, đảng phái chính trị, công đoàn, tổ chức và hiệp hội trực tuyến.7 Ở Việt Nam, nhận thức về hội là vấn đề đang có nhiều tranh luận, xuất phát từ những góc nhìn khác nhau.