Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng và phương pháp đánh giá sức sản suất sữa của bò lai hướng sữa tại trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ ba vì hà nội

Luận văn thạc sĩ phân tích yếu tố ảnh hưởng và phương pháp đánh giá sức sản xuất sữa bò lai tại Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì, Hà Nội.

• Tác giả: Dương Như Hòa
• Người hướng dẫn: TS. Trần Trang Nhung
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi động vật nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng và phương pháp đánh giá sức sản xuất sữa của bò lai hướng sữa tại Trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì – Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức sản xuất sữa
• 1.2. Ảnh hưởng của giống
• 1.3. Ảnh hưởng của lứa đẻ
• 1.4. Tình hình nghiên cứu ngoài nước và trong nước
• 1.4.1. Tình hình chăn nuôi và công tác giống bò sữa ngoài nước và trong nước
• 1.4.1.1. Ngoài nước
• 1.4.1.1.1. Chăn nuôi bò sữa ở Thailand
• 1.4.1.1.2. Chăn nuôi bò sữa ở Đài Loan
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Địa điểm nghiên cứu
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp sử dụng cho nội dung 1
• 2.6.2. Phương pháp sử dụng cho nội dung 2
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Năng suất, sản lượng và ảnh hưởng của một số yếu tố đến khả năng cho sữa của bò HF lai tại Trung tâm nghiên cứu bò và Đồng cỏ Ba Vì
• 3.2. Năng suất sữa bò HF lai nuôi tại Ba Vì theo các yếu tố ảnh hưởng
• 3.3. Phân tích phương sai về ảnh hưởng của một số yếu tố năng suất sữa bò HF lai nuôi tại Ba Vì
• 3.4. Phân tích ảnh hưởng của một số yếu tố đến năng suất sữa bò HF lai nuôi tại Ba Vì
• 3.5. Xây dựng đường cong tiết sữa của ba nhóm giống bò trong ba lứa sữa đầu trên bò HF lai tại Ba Vì
• 3.6. Năng suất sữa trung bình trong ngày ở các tháng sữa của 3 nhóm bò HF lai nuôi tại Ba Vì
• 3.7. Sử dụng hàm Wilmink (1987) xây dựng phương trình hồi quy tuyến tính để đánh giá khả năng sản xuất sữa theo ngày cho sữa của 3 nhóm bò lai F1, F2, F3
• 3.8. Năng suất sữa theo dự đoán của 3 nhóm giống dựa vào các thông số từ đường cong lý thuyết, năng suất sữa thực tế và sai lệch giữa chúng
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá sức sản xuất sữa của bò lai tại Ba Vì, một khu vực nổi bật trong ngành chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất sữa và đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Theo số liệu thống kê, ngành sữa Việt Nam vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng, với khoảng 78% sữa phải nhập khẩu. Do đó, việc phát triển chăn nuôi bò sữa, đặc biệt là bò lai, là rất cần thiết để giảm thiểu chi phí ngoại tệ và đáp ứng nhu cầu trong nước. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà chăn nuôi và các nhà quản lý trong việc cải thiện năng suất và chất lượng sữa.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức sản xuất sữa

Sức sản xuất sữa của bò lai bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm di truyền và môi trường. Các yếu tố như tuổi đẻ, khu vực chăn nuôi, nguồn giống và mùa vụ đều có tác động rõ rệt đến sản lượng sữa. Nghiên cứu cho thấy rằng sản lượng sữa (SLS) của bò lai HF cao hơn so với bò thuần chủng do sự kết hợp gen từ các giống khác nhau. Đặc biệt, bò lai F3 có sản lượng sữa cao nhất trong các lứa đẻ. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc chọn lọc giống và quản lý chăn nuôi để tối ưu hóa năng suất sữa.

2.1. Ảnh hưởng của giống

Các giống bò sữa khác nhau có sức sản xuất sữa khác nhau. Bò HF thuần chủng có năng suất cao hơn so với bò lai do sự kết hợp gen từ giống bò địa phương. Nghiên cứu cho thấy rằng bò lai F1, F2, F3 có sản lượng sữa tăng dần từ lứa 1 đến lứa 3, với sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm giống. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chọn giống trong việc nâng cao năng suất sữa.

2.2. Ảnh hưởng của lứa đẻ

Lứa đẻ cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sản lượng sữa. Nghiên cứu cho thấy rằng sản lượng sữa tăng dần từ lứa đẻ đầu tiên đến lứa thứ ba, sau đó giảm dần. Điều này phù hợp với quy luật sinh trưởng và phát triển của bò sữa. Việc xác định lứa đẻ có sản lượng sữa cao sẽ giúp người chăn nuôi có kế hoạch quản lý và khai thác hiệu quả hơn.

III. Đánh giá sức sản xuất sữa tại Ba Vì

Tại Ba Vì, việc chăn nuôi bò lai HF đã có nhiều đóng góp cho ngành sữa Việt Nam. Khu vực này có điều kiện tự nhiên và khí hậu thuận lợi cho việc chăn nuôi bò sữa. Nghiên cứu cho thấy rằng năng suất sữa trung bình của bò lai HF tại đây đạt mức cao, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ. Việc đánh giá và chọn lọc đàn bò cái vắt sữa là rất quan trọng để nâng cao năng suất. Các phương pháp như xây dựng đường cong tiết sữa và phân tích phương sai sẽ giúp dự đoán chính xác năng suất sữa trong tương lai.

3.1. Phân tích năng suất sữa

Phân tích năng suất sữa cho thấy rằng bò lai F3 có sản lượng sữa cao nhất, đạt khoảng 3.927 kg/chu kỳ. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống bò có năng suất cao hơn. Việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại sẽ giúp tối ưu hóa sản lượng sữa và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

3.2. Khuyến nghị cho ngành chăn nuôi

Để nâng cao năng suất sữa, cần có các chính sách hỗ trợ cho người chăn nuôi, bao gồm việc cung cấp giống bò chất lượng, đào tạo kỹ thuật chăn nuôi và xây dựng các mô hình chăn nuôi hiệu quả. Ngoài ra, việc nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới trong chăn nuôi sẽ giúp cải thiện sức sản xuất sữa của bò lai tại Ba Vì.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn khi sản lượng sữa trong nước chỉ đáp ứng khoảng 20-25% nhu cầu tiêu dùng, trong khi đó nhập khẩu chiếm tới 78% tổng lượng sữa tiêu thụ. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2010, sản lượng sữa tươi nguyên liệu trong nước đạt 306.000 tấn, tăng 10,2% so với năm 2009, nhưng mức tiêu thụ bình quân chỉ khoảng 14,5 kg/người/năm với dân số gần 87 triệu người. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển chăn nuôi bò sữa nhằm giảm nhập khẩu, tăng cường an ninh thực phẩm và tạo việc làm cho cộng đồng.

Luận văn tập trung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sức sản xuất sữa của bò lai hướng sữa Holstein Friesian (HF) tại Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì, Hà Nội, một trong những vùng trọng điểm chăn nuôi bò sữa với hơn 1000 đầu bò, chủ yếu là bò HF lai. Mục tiêu chính là đánh giá năng suất sữa và ảnh hưởng của các yếu tố như nhóm giống, lứa đẻ đến sức sản xuất sữa, đồng thời xây dựng phương pháp đánh giá và dự đoán năng suất sữa theo ngày dựa trên đường cong tiết sữa tiêu chuẩn. Nghiên cứu sử dụng số liệu từ 2004 đến 2010, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc giống và cải tiến kỹ thuật chăn nuôi, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về di truyền và môi trường ảnh hưởng đến sức sản xuất sữa của bò sữa. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

• Mô hình ảnh hưởng của nhóm giống và lứa đẻ đến năng suất sữa: Nhóm giống (F1, F2, F3) với tỷ lệ gen HF khác nhau và lứa đẻ (1 đến 3) được xem xét tác động đến sản lượng sữa chu kỳ 305 ngày.
• Mô hình đường cong tiết sữa Wilmink (1987): Phương trình hồi quy tuyến tính mô phỏng sản lượng sữa theo ngày trong chu kỳ tiết sữa, giúp dự đoán năng suất sữa và hỗ trợ quản lý kỹ thuật chăn nuôi.

Các khái niệm chính bao gồm: sức sản xuất sữa (SSX), sản lượng sữa chu kỳ (SLS), tỷ lệ gen HF trong bò lai, lứa đẻ, và các chỉ tiêu chất lượng sữa như tỷ lệ protein và mỡ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ 819 con bò HF lai thuộc 3 nhóm giống F1 (50% HF), F2 (75% HF), F3 (87,5% HF) tại Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì, giai đoạn 2004-2010, với tổng cộng 2095 lứa sữa.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên các cá thể bò có lý lịch sinh đẻ rõ ràng, đảm bảo số ngày khai thác sữa tối thiểu 180 ngày và tối đa 305 ngày.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Minitab-14 để phân tích phương sai (ANOVA) đánh giá ảnh hưởng của nhóm giống, lứa đẻ và tương tác giữa chúng đến năng suất sữa. Phương pháp hồi quy tuyến tính được áp dụng để xây dựng đường cong tiết sữa theo mẫu Wilmink.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu trong khoảng 6 năm (2004-2010), phân tích và xây dựng mô hình trong giai đoạn cuối nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của nhóm giống đến năng suất sữa:

   • Năng suất sữa trung bình chu kỳ 305 ngày của nhóm F1 là 3065,90 kg/con, thấp hơn đáng kể so với nhóm F2 (3573,04 kg/con) và F3 (3541,73 kg/con).
   • Sự khác biệt giữa F2 và F3 không có ý nghĩa thống kê rõ rệt (P>0,05), nhưng nhóm F1 thấp hơn hai nhóm còn lại với mức ý nghĩa P<0,05.

2. Ảnh hưởng của lứa đẻ đến năng suất sữa:

   • Năng suất sữa tăng dần qua các lứa đẻ: lứa 1 đạt 3172,38 kg, lứa 2 đạt 3413,05 kg và lứa 3 đạt 3595,22 kg, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (P<0,05).
   • Lứa đẻ thứ 3 có năng suất cao hơn lứa 1 khoảng 422,84 kg (6,24%) và cao hơn lứa 2 khoảng 182,17 kg (2,6%).

3. Tương tác giữa nhóm giống và lứa đẻ:

   • Phân tích phương sai cho thấy tương tác giữa nhóm giống và lứa đẻ ảnh hưởng có ý nghĩa đến năng suất sữa (P=0,0442).
   • Ví dụ, nhóm F2 ở lứa 3 đạt năng suất cao nhất 3724,50 kg, trong khi nhóm F1 ở lứa 1 thấp nhất 2949,61 kg.

4. Đường cong tiết sữa theo ngày:

   • Năng suất sữa trung bình theo tháng cho thấy đỉnh cao thường xuất hiện ở tháng thứ 2 hoặc 3, sau đó giảm dần đến tháng thứ 10.
   • Nhóm F2 có năng suất sữa trung bình ngày cao nhất, đạt khoảng 15,77 kg/ngày ở tháng thứ 3 lứa sữa 3, trong khi nhóm F1 thấp hơn, chỉ khoảng 12,57 kg/ngày.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của nhóm giống và lứa đẻ trong việc quyết định năng suất sữa của bò HF lai tại Ba Vì. Nhóm F2 với tỷ lệ gen HF 75% cho năng suất sữa cao nhất, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy tỷ lệ gen HF khoảng 75% là tối ưu cho điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm. Lứa đẻ thứ 3 thường đạt đỉnh năng suất do sự phát triển hoàn chỉnh về sinh lý và cấu trúc cơ thể của bò.

Tương tác giữa nhóm giống và lứa đẻ cho thấy cần có chính sách chăm sóc và quản lý kỹ thuật phù hợp theo từng nhóm giống và từng giai đoạn sinh sản để khai thác tối đa tiềm năng sản xuất sữa. Đường cong tiết sữa xây dựng theo mô hình Wilmink giúp dự đoán năng suất sữa theo ngày, hỗ trợ việc điều chỉnh khẩu phần ăn và quy trình chăm sóc phù hợp.

So sánh với các nghiên cứu ở Ethiopia, Sudan, Venezuela và các vùng nhiệt đới khác, kết quả tương đồng về xu hướng ảnh hưởng của nhóm giống và lứa đẻ, tuy nhiên năng suất sữa tại Ba Vì có phần cao hơn, phản ánh hiệu quả của công tác chọn lọc giống và kỹ thuật chăn nuôi tại đây.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chọn lọc và phát triển nhóm giống F2 (75% HF):

   • Động từ hành động: Tập trung nhân giống và phát triển đàn bò lai F2 để khai thác năng suất sữa cao.
   • Target metric: Nâng năng suất sữa trung bình chu kỳ lên trên 3600 kg/con.
   • Timeline: Triển khai trong 3-5 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm nghiên cứu, các trại giống và hộ chăn nuôi.

2. Xây dựng quy trình chăm sóc theo lứa đẻ:

   • Động từ hành động: Áp dụng chế độ dinh dưỡng và quản lý kỹ thuật phù hợp từng lứa đẻ để tối ưu hóa năng suất.
   • Target metric: Giảm thiểu sự suy giảm năng suất sau lứa đẻ thứ 3.
   • Timeline: Áp dụng ngay và duy trì liên tục.
   • Chủ thể thực hiện: Người chăn nuôi, cán bộ kỹ thuật.

3. Ứng dụng mô hình đường cong tiết sữa Wilmink trong quản lý đàn:

   • Động từ hành động: Sử dụng mô hình dự đoán năng suất sữa theo ngày để điều chỉnh khẩu phần và chăm sóc.
   • Target metric: Tăng hiệu quả sử dụng thức ăn và nâng cao năng suất sữa hàng ngày.
   • Timeline: Triển khai trong 1-2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm nghiên cứu, kỹ thuật viên chăn nuôi.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý giống và kỹ thuật chăn nuôi:

   • Động từ hành động: Tổ chức các khóa đào tạo về chọn giống, chăm sóc và quản lý đàn bò sữa lai.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ bò đạt tiêu chuẩn năng suất sữa theo từng lứa đẻ lên trên 80%.
   • Timeline: Hàng năm, liên tục.
   • Chủ thể thực hiện: Trường đại học, trung tâm nghiên cứu, các tổ chức nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi bò sữa:

   • Lợi ích: Hiểu rõ ảnh hưởng của giống và lứa đẻ đến năng suất, áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp để nâng cao hiệu quả kinh tế.
   • Use case: Lựa chọn giống bò lai phù hợp với điều kiện kinh tế và môi trường.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia chăn nuôi:

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và mô hình đánh giá năng suất sữa, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.
   • Use case: Phát triển các chương trình chọn giống và cải tiến kỹ thuật chăn nuôi.

3. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp:

   • Lợi ích: Đưa ra chính sách phát triển giống và hỗ trợ kỹ thuật phù hợp với thực tế sản xuất.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch phát triển ngành chăn nuôi bò sữa quốc gia.

4. Các doanh nghiệp sản xuất giống và thức ăn chăn nuôi:

   • Lợi ích: Hiểu nhu cầu và đặc điểm giống bò lai để phát triển sản phẩm phù hợp.
   • Use case: Thiết kế sản phẩm thức ăn và dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật cho bò sữa lai.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nhóm bò lai F2 có năng suất sữa cao hơn F1 và F3?
   Nhóm F2 với tỷ lệ gen HF 75% cân bằng giữa khả năng sản xuất sữa và thích nghi môi trường, giúp năng suất sữa cao hơn F1 (50% HF) và F3 (87,5% HF) do F3 có thể kém thích nghi hơn trong điều kiện nhiệt đới.

2. Lứa đẻ ảnh hưởng như thế nào đến năng suất sữa?
   Năng suất sữa tăng dần từ lứa đẻ 1 đến lứa đẻ 3 do sự phát triển hoàn chỉnh của cơ thể và hệ thống tiết sữa, sau đó có thể giảm do tuổi sinh sản và sức khỏe bò giảm.

3. Mô hình Wilmink giúp gì trong quản lý chăn nuôi?
   Mô hình này dự đoán sản lượng sữa theo ngày, giúp người chăn nuôi điều chỉnh khẩu phần ăn và chăm sóc phù hợp để tối ưu hóa năng suất và sức khỏe bò.

4. Có nên nuôi nhóm bò lai F3 trong điều kiện nông hộ không?
   Nhóm F3 có năng suất cao nhưng đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc cao và điều kiện chuồng trại tốt, nên phù hợp với các hộ có điều kiện kinh tế khá giả và kỹ thuật chăn nuôi vững vàng.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi bò sữa lai?
   Cần kết hợp chọn giống phù hợp, quản lý kỹ thuật theo lứa đẻ, áp dụng mô hình dự đoán năng suất và đào tạo kỹ thuật cho người chăn nuôi để tối ưu hóa sản lượng và chất lượng sữa.

Kết luận

• Nhóm giống và lứa đẻ là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến năng suất sữa của bò HF lai tại Ba Vì, với nhóm F2 (75% HF) và lứa đẻ thứ 3 cho năng suất cao nhất.
• Tương tác giữa nhóm giống và lứa đẻ đòi hỏi quản lý kỹ thuật linh hoạt để khai thác tối đa tiềm năng sản xuất sữa.
• Mô hình đường cong tiết sữa Wilmink là công cụ hiệu quả để dự đoán và đánh giá năng suất sữa theo ngày, hỗ trợ quản lý chăn nuôi.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc giống và cải tiến kỹ thuật chăn nuôi bò sữa lai tại Việt Nam.
• Đề xuất triển khai các giải pháp chọn giống, quản lý kỹ thuật và đào tạo nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế ngành chăn nuôi bò sữa trong 3-5 năm tới.

Luận văn khuyến khích các nhà quản lý, nghiên cứu và người chăn nuôi áp dụng kết quả nghiên cứu để phát triển bền vững ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức sản xuất sữa Sức sản xuất (SSX) sữa của bò sữa bị chi phối bởi nhiều yếu tố: di truyền và môi trường. Tính trạng sản lượng sữa (SLS) là một trong những chỉ tiêu đánh giá sức sản xuất sữa. Tính trạng SLS lứa 1 (SLS1), SLS lứa 2 (SLS2), SLS lứa 3 (SLS3) và SLS trung bình các lứa đầu (SLStb) đều bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố.

SLS1 bị ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê rõ rệt bởi tất cả các yếu tố: tuổi đẻ, khu vực chăn nuôi, nguồn bố, nguồn mẹ, nguồn gia súc và mùa vụ đẻ với mức xác suất rất cao và tính trạng SLS2 cũng bị ảnh hưởng rõ rệt bởi tất cả các yếu tố với mức xác suất cao, ngoại trừ tuổi đẻ. Trong số các yếu tố đó, khu vực chăn nuôi, nguồn bố và nguồn gia súc gây ảnh hưởng có ý nghĩa với mức xác suất rất cao, yếu tố nguồn mẹ và mùa vụ đẻ gây ảnh hưởng với mức xác suất thấp. Tương tự, tính trạng SLS3 bị ảnh hưởng rõ rệt bởi tất cả các yếu tố với mức xác suất cao, ngoại trừ tuổi đẻ và nguồn mẹ. Trong lúc đó, tính trạng SLS bị ảnh hưởng có ý nghĩa bởi các yếu tố tuổi đẻ, khu vực chăn nuôi, nguồn bố, nguồn mẹ, nguồn gia súc, mùa vụ và lứa đẻ với mức xác suất cao (Phạm Văn Giới và cộng sự, 2006) [12].

Ảnh hưởng của giống Các giống bò sữa khác nhau có sức sản xuất sữa khác nhau, giống HF cao hơn HF lai vì trong đó có một phần gen của giống bò Sind và giống bò vàng Việt Nam mà các giống này có SSX sữa thấp. Như vậy, sản lượng sữa giữa các nhóm bò lai HF và HF thuần có sự khác biệt rõ rệt (Nguyễn Xuân Trạch và cộng sự, 2003 [33]). Theo Nguyễn Văn Trung (2010) [34] thì SLS1, SLS2, SLS3 của giống bò HF thuần nuôi tại Mộc Châu và Tuyên Quang khá cao, lần lượt là 4.586 kg/chu kỳ. n 5 Đối với sản lượng sữa của 3 lứa sữa đầu của 3 nhóm bò lai, theo tác giả Nguyễn Văn Đức (2005) đã đánh giá “mức độ ảnh hưởng của một số nhân tố đến khối lượng, sản lượng, tỷ lệ mỡ 3 lứa sữa đầu bò lai hướng sữa Việt Nam” Bảng 1.1 năng suất sữa của một số nhóm giống HF lai Giống SLS1 SLS2 SLS3 F1(1/2HF) 2001±212 2267±248 2515±267 F2 (3/4HF) 3102±321 3385±319 3657±307 F3 (5/8HF) 2895±282 3209±303 3417±306 F3 (7/8HF) 3228±301 3578±296 3771±291 Sản lượng sữa trung bình của 3 lứa sữa đầu của mỗi nhóm bò lai hướng sữa Việt Nam đều tăng dần từ lứa sữa thứ nhất đến lứa sữa thứ 3.

Sự sai khác SLS giữa 3 lứa sữa đầu đều biểu thị rất rõ rệt (p<0,01). Kết quả này phù hợp các kết quả nghiên cứu về SLS bò HF lai của Việt Nam và các nước khác (Nguyễn Văn Thưởng và Nguyễn Văn Đức, 1991[23]; Nguyễn Văn Thưởng và cộng sự, 2000[30]; Nguyễn Quốc Đạt và cộng sự, 2000 [7]). Sản lượng sữa trung bình của 3 lứa sữa đầu bò lai hướng sữa Việt Nam biến động lớn, đó là 2,247; 3,380 và 3,209 kg/chu kì đối với các nhóm bò HF lai F1(1/2HF), F2(3/4HF) và F3(5/8HF). Như vậy, nhóm bò lai 7/8HF có sản lượng sữa cao nhất.

Kết quả này cao hơn giá trị 1,830-1,889 kg/chu kì tìm được của Nguyễn Văn Thưởng và Nguyễn Văn Đức (1991)[23] trên đàn bò lai hướng sữa nuôi tại Ba Vì và Phù Đổng, song giá trị này tương đương các tiêu chuẩn giống của bò lai thuộc vùng nhiệt đới của một số nước như India và Thailand. Các kết quả ở báo cáo này cao hơn so với kết quả nghiên cứu trên đàn bò lai HF×Hariana tại Bang Hariana - India của Nguyễn Văn Đức và Taneja (1985) [45]. Ảnh hưởng của lứa đẻ Yếu tố lứa đẻ gây ảnh hưởng rất rõ rệt đến các tính trạng SLS của đàn bò HF lai với mức xác suất cao (P<0,0001). Kết quả này phù hợp với quy luật chung về quá trình sinh trưởng phát triển và sản xuất sữa của bò sữa.

Ở lứa đẻ đầu, cấu trúc cơ thể, các chức năng sinh lý, bầu vú chưa phát triển hoàn chỉnh nên chưa có khả năng sản xuất sữa cao. SLS tăng dần và đạt đỉnh ở các lứa 3 hoặc 4 và giảm dần từ lứa 5. Kết quả điều tra về sản lượng sữa qua các lứa đẻ của bò HF lai hướng sữa nuôi tại Ba Vì được trình bày ở bảng 3. Sản lượng sữa của các nhóm bò này cũng đều tăng dần từ lứa đẻ 1 đến lứa đẻ thứ 3 sau đó giảm dần.

Theo Nguyễn Văn Thưởng (1995) [29], bò sữa thường cho sản lượng sữa cao nhất từ chu kỳ thứ 4 đến chu kỳ thứ 6 và sản lượng sữa ở những chu kỳ này tăng khoảng 40 - 50% so với sản lượng sữa ở chu kỳ 1. Theo Vũ Chí Cương và CS (2006)[3], sản lượng sữa cao nhất của bò F2 và F3 cũng vào chu kỳ 4. Theo Lê Đăng Đảnh (1996)[5], bò F1 và F2 có sản lượng sữa cao nhất là vào chu kỳ 5 và 6. Như vậy, có thể nói các loại bò sữa nuôi ở Ba Vì có diễn biến sản lượng sữa qua các chu kỳ theo đúng quy luật.

Năng suất sữa của các giống và các lứa đẻ thể hiện ở Bảng 3.2 cho thấy bò lai F3(5/8) ở lứa 2 cho sản lượng sữa cao nhất (4296,39 kg/chu kỳ) cao hơn bò lai F2 (4239,75 kg/chu kỳ) và hơn bò lai F1 (3142,49 kg/chu kỳ) trong cùng lứa. Với lứa sữa 3, giống F3 (3927,84 kg/chu kỳ) có năng suất cao hơn giống F1 (3153,05 kg/chu kỳ) nhưng cao không rõ rệt với giống F2 (3900,69 kg/kỳ). Từ kết quả này có thể xác định lứa sữa cho SLS cao để xây dựng kế hoạch phát triển chăn nuôi, chọn lọc, sử dụng khai thác thích hợp, loại thải và thay thế đàn đạt hiệu quả cao vì yếu tố SLS trên từng lứa tương đối chính xác. Tùy theo giống bò, lứa đẻ mà cho lượng sữa khác nhau, nếu bò sữa mà cho sữa đạt SLS yêu cầu thì giữ để khai thác và khai thác ở những lứa tiếp theo.

Cụ thể trong nghiên cứu này, bò đẻ lứa thứ nhất phải đạt SLS 2868,37 - n 7 3254,42 kg/chukỳ, lứa thứ hai phải đạt 3142,49 - 4296,39 kg/chukỳ, lứa thứ ba phải đạt 3153,05 - 3927,84 kg/chukỳ thì đạt yêu cầu và được giữ lại tiếp tục nuôi dưỡng và khai thác, những bò có SLS thấp hơn nhưng thấp hơn nhiều so với SLS tiêu chuẩn thì loại thải và thay mới, đồng thời cần lưu ý với lứa thứ nhất có sản lượng sữa kém hơn lứa thứ 2, 3 và giảm dần khi đẻ nhiều (khi không còn khả năng sinh sản bò bị loại thải). Điều này giúp cho người chăn nuôi quản lý tốt đàn bò sữa lai và chủ động về giống đồng thời có một kế hoạch lâu dài và chủ động đạt hiệu quả kinh tế cao. Tình hình nghiên cứu ngoài nước và trong nước 1. Tình hình chăn nuôi và công tác giống bò sữa ngoài nước và trong nước 1.

Ngoài nước Các nước trên thế giới đã nghiên cứu thu được kết quả tốt về yếu tố giống có ảnh hưởng đến SLS và đưa ra những giải pháp thích hợp. Ở một số nước nhiệt đới, các nhà chăn nuôi đã tìm cách phát triển chăn nuôi bò sữa cho các vùng này. Ban đầu họ đều đưa các giống bò ôn đới để nuôi thích nghi và phát triển, nhưng nói chung các giống bò sữa ôn đới đều không thích nghi được với khí hậu nhiệt đới nóng, ẩm. Từ đó, việc nghiên cứu lai tạo giống bò sữa nhiệt đới bằng cách lai giữa bò ôn đới với bò địa phương được thực hiện.

Sau đây là tình hình nghiên cứu về giống của một số nước đã thành công và phát triển mạnh ngành chăn nuôi bò sữa. * Chăn nuôi bò sữa ở Thailand. Thailand là một nước có đàn bò sữa đứng thứ 3 ở Đông Nam Á sau Myanma và Indonesia, nhưng có tốc độ tăng đàn và sản lượng sữa cao nhất. Do Chính phủ Thailand có chính sách khuyến khích chăn nuôi bò sữa trong nước, giảm nhập khẩu sữa từ nước ngoài, chú trọng công tác gây tạo, chọn lọc và nhân giống, đặc biệt là các chính sách bảo hộ sản xuất sữa trong nước nhờ n 8 đó mà chăn nuôi bò sữa ở Thailand khá phát triển.

- Những năm đầu thập kỷ 60 của thế kỷ XX, Thailand dùng bò đực Brown swiss, Jersey và Red Dane để cải tạo khả năng cho sữa của bò cái địa phương, Brahman, Sahwan và Red Sind. Sau đó dùng bò HF để cải tiến khả năng cho sữa của bò.V (1989) [57],Ở Thailand người ta nhận thấy bò lai HF có tỷ lệ máu HF trên 75% có tiềm năng sản xuất sữa cao, nhưng khả năng thích nghi với môi trường nóng ẩm kém, khả năng chống chịu bệnh tật không cao và thường có các vấn đề về khả năng sinh sản (không động dục, động dục chậm, sinh đẻ khó, hay sót nhau …), bò sữa thích nghi với điều kiện chăn nuôi của Thailand là loại bò lai HF có tỷ lệ máu HF bằng hoặc thấp hơn 75%. Tuy nhiên các nhà chăn nuôi Thailand lại cho rằng việc cải tiến di truyền đàn bò sữa chủ yếu phải dựa vào giá trị gây giống (khả năng sản xuất sữa) của các cá thể bò đực và bò cái, còn tỷ lệ máu các loại chỉ là vấn đề tham khảo. Chính vì vậy Thailand giữ lại làm giống tất cả những con bò sữa có khả năng sản xuất sữa cao và thích nghi với điều kiện nóng, ẩm bất kể tỷ lệ máu HF là bao nhiêu.

- Từ năm 1994 đến nay, Thailand đã gây tạo đàn bò sữa theo 2 hướng: + Tạo đàn bò sữa có tỷ lệ máu HF cao (trên 75%) bằng cách phối bò đực giống HF Canada với bò cái giống HF Canada trong 3 đời (nhóm 1), phối giống bò đực giống HF Canada với bò cái lai HF có tỷ lệ máu HF bằng hoặc trên 75% ( sản lượng sữa trên 3,500kg) trong 3 đời (nhóm 2). Sau đó dùng bò đực giống HF thuần tạo ra trong nước (nhóm 1) phối với bò cái lai HF ở nhóm 2. Đàn bò sữa này có sản lượng sữa khoảng 4.500kg/chu kỳ tiết sữa. + Tạo đàn bò sữa có tỷ lệ máu HF 75% bằng cách: phối giống bò đực giống HF với bò cái Zebu, bò cái địa phương.

Sau đó cố định đàn bò lai HF n 9 có tỷ lệ máu 75%. Đàn bò sữa này có sản lượng sữa khoảng 3.500kg/chu kỳ tiết sữa.