Nghiên cứu xây dựng quy trình phát hiện và đánh giá tỷ lệ nhiễm epstein barr virus human herpes 6 ở người việt nam có bệnh lý dạ dày đồng nhiễm helicobacter pylori

Nghiên cứu quy trình phát hiện và đánh giá tỷ lệ nhiễm virus Epstein-Barr và herpes 6 ở người Việt Nam có bệnh lý dạ dày đồng nhiễm Helicobacter pylori.

• Tác giả: Hoàng Anh Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Huyền Trang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Di truyền học
• Đề tài: Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm Epstein-Barr Virus và Human Herpes-6 Ở Người Việt Nam Bị Bệnh Dạ Dày Đồng Nhiễm Helicobacter Pylori
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Dạ dày và các bệnh lý liên quan
• 1.2. Cấu tạo và chức năng dạ dày
• 1.3. Các bệnh lý dạ dày
• 1.4. Các yếu tố nguy cơ gây ra bệnh lý dạ dày
• 1.5. Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori)
• 1.6. Epstein-Barr virus
• 1.7. Các phương pháp xét nghiệm phát hiện H. pylori, EBV và HHV-6
• 1.7.1. Phương pháp mô bệnh học
• 1.7.2. Phương pháp nuôi cấy
• 1.7.3. Phương pháp miễn dịch
• 1.7.4. Phương pháp sinh hoá
• 1.7.5. Phương pháp Realtime PCR
• 1.7.6. Phương pháp Realtime PCR phát hiện EBV, HHV-6 trong những nghiên cứu trước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nhóm ung thư dạ dày
• 2.3. Nhóm viêm dạ dày mạn
• 2.4. Nhóm loét dạ dày
• 2.5. Hoá chất và vật liệu nghiên cứu
• 2.5.1. Hoá chất nghiên cứu
• 2.5.2. Vật liệu và thiết bị nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Tách DNA từ mẫu mảnh sinh thiết dạ dày
• 2.6.2. Chẩn đoán phát hiện H. pylori bằng PCR
• 2.6.3. Thiết kế phản ứng Realtime PCR phát hiện EBV và HHV-6
• 2.6.4. Phương pháp Realtime PCR phát hiện EBV và HHV-6 trên các mẫu bệnh phẩm
• 2.6.5. Xử lý số liệu
• 2.6.6. Khía cạnh đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Tách DNA từ mảnh sinh thiết dạ dày
• 3.2. Chẩn đoán phát hiện H. pylori bằng PCR
• 3.3. Thiết kế phản ứng Realtime PCR phát hiện EBV và HHV-6
• 3.4. Thiết kế mồi và đầu dò phát hiện EBV và HHV-6
• 3.5. Tối ưu phản ứng Realtime PCR phát hiện EBV và HHV-6
• 3.6. So sánh phương pháp Realtime PCR với bộ kit thương mại AllplexTM Meningitis-V1 Assay
• 3.7. Phương pháp Realtime PCR phát hiện EBV và HHV-6 trên các mẫu bệnh phẩm
• 3.8. Đánh giá tỷ lệ nhiễm H. pylori, EBV và HHV-6 ở đối tượng nghiên cứu
• 3.9. Đặc điểm giới tính, tuổi của đối tượng nghiên cứu
• 3.10. Tình trạng đồng nhiễm của các tác nhân EBV, HHV-6 và H. pylori
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Nhiễm EBV HHV 6 và H

Nghiên cứu về tỷ lệ nhiễm Epstein-Barr virus (EBV) và Human Herpesvirus 6 (HHV-6) ở người Việt Nam mắc bệnh dạ dày đồng nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) là vô cùng quan trọng. Bệnh lý dạ dày đang gia tăng, đặc biệt ở người trẻ do áp lực cuộc sống và chế độ sinh hoạt thiếu khoa học. Dạ dày là một cơ quan quan trọng trong quá trình tiêu hóa, với các đặc điểm sinh lý, sinh hóa, miễn dịch và hệ vi sinh độc đáo. Viêm loét dạ dày tá tràng nếu không được điều trị kịp thời sẽ ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và dễ tiến triển thành ung thư dạ dày. Nghiên cứu này hướng đến việc xây dựng các phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả cho người bệnh. Theo GLOBOCAN 2022, ung thư dạ dày là loại ung thư phổ biến thứ năm và là nguyên nhân gây tử vong thứ tư trong các bệnh ung thư. H. pylori được xác định là nguyên nhân chính gây ra bệnh lý dạ dày. Nghiên cứu mối liên hệ giữa EBV, HHV-6 và H. pylori là cần thiết để hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả. Đề tài được thực hiện với hai mục tiêu chính: xây dựng quy trình phát hiện EBV và HHV-6 bằng phương pháp sinh học phân tử và đánh giá tỷ lệ nhiễm EBV và HHV-6 ở bệnh nhân có bệnh lý dạ dày nhiễm H. pylori.

1.1. Vai Trò của Dạ Dày Trong Hệ Tiêu Hóa và Sức Khỏe

Dạ dày đóng vai trò then chốt trong quá trình tiêu hóa. Thành dạ dày tiết ra HCl và enzyme pepsin giúp phân giải protein và tiêu diệt vi khuẩn. Môi trường pH thấp ngăn cản sự phát triển quá mức của vi khuẩn. Dạ dày co bóp trộn thức ăn với dịch vị tạo thành nhũ trấp. Cấu trúc dạ dày bao gồm tâm vị, đáy vị, thân vị và môn vị, mỗi phần đảm nhiệm chức năng riêng biệt. Quá trình tiêu hóa bắt đầu ngay khi thức ăn vào dạ dày. Dạ dày là một cơ quan vô cùng quan trọng đối với sức khoẻ của con người. Đây là bộ phận đảm nhiệm việc phân giải và hấp thụ các chất dinh dưỡng thiết yếu. Vai trò này vô cùng quan trọng đối với sự ổn định của quá trình trao đổi chất và sự phát triển của cơ thể.

1.2. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu EBV HHV 6 và H. Pylori

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa EBV, HHV-6 và H. pylori trên đối tượng bệnh nhân viêm, loét hoặc ung thư dạ dày là rất quan trọng. Từ thực tế này cho thấy việc nghiên cứu đặc điểm và mối liên hệ của EBV, HHV-6 và H. pylori trên đối tượng bệnh nhân viêm, loét hoặc ung thư dạ dày là cần thiết để hỗ trợ xây dựng các phác đồ điều trị các bệnh lý dạ dày hiệu quả. Việc xác định được các loại vi khuẩn gây bệnh trong dạ dày là một trong những yếu tố góp phần hỗ trợ xây dựng các phác đồ điều trị thích hợp cho người bệnh. H. pylori là một trong số các vi khuẩn Gram âm có tần suất nhiễm cao lên đến một nửa dân số thế giới và được xác định là nguyên nhân chính gây ra bệnh lý dạ dày.

II. Các Bệnh Lý Dạ Dày và Tác Động Của Nhiễm H

Bệnh lý dạ dày bao gồm viêm dạ dày, loét dạ dày và ung thư dạ dày, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên thế giới. H. pylori là vi khuẩn chính gây viêm và loét dạ dày. Lối sống và chế độ ăn uống không lành mạnh, cùng với việc lạm dụng NSAIDs, làm tăng nguy cơ mắc bệnh dạ dày. Viêm dạ dày có thể là cấp tính hoặc mãn tính, với nguyên nhân do tự miễn, hóa chất hoặc vi khuẩn (H. pylori). Loét dạ dày tá tràng là tổn thương do axit gây ra. Ung thư dạ dày có liên quan đến loét dạ dày. Viêm dạ dày là khi có sự xuất hiện của các biểu hiện viêm ở màng nhầy của dạ dày. Màng nhầy của dạ dày là lớp trong cùng của thành dạ dày chứa các loại tuyến tiết ra dịch vị. Nhiễm H. pylori là một trong những nguyên nhân gây viêm và loét dạ dày và có liên quan đến một số bệnh nghiêm trọng hơn. Vi khuẩn này khó bị tiêu diệt vì nó nằm ở lớp màng nhầy bao phủ niêm mạc dạ dày. Ở vị trí này, thuốc không khuyếch tán tới được hoặc khuyếch tán tới ít với nồng độ thấp không đủ diệt khuẩn.

2.1. Viêm Dạ Dày Nguyên Nhân Phân Loại và Tác Động

Viêm dạ dày được phân loại thành các tuýp A, B và C. Nguyên nhân viêm dạ dày có thể chia làm 3 type A, B và C. Các nguyên nhân liên quan đến cơ chế tự miễn được xếp vào tuýp A (Autoimmune). Cơ thể của bệnh nhân thuộc nhóm này có thể tự phát sinh kháng thể chống lại chính các tế bào của dạ dày. Mắc viêm dạ dày tuýp A thường có nguy cơ cao bị ung thư dạ dày. Bên cạnh đó viêm dạ dày do ảnh hưởng của dược phẩm và hoá chất như rượu và thuốc chống viêm không steroid (NSAID) được xếp vào tuýp C (Chemical). NSAID làm giảm sản xuất prostaglandin, một chất giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày, từ đó làm tăng nguy cơ viêm và loét dạ dày. Trong khi đó, tuýp B (Bacteria) là viêm dạ dày có căn nguyên do vi khuẩn và nguyên nhân gây viêm dạ dày do vi khuẩn H. pylori chiếm đến 70-80%. Có thể là cấp tính hoặc mãn tính. Viêm dạ dày mạn tính do H. pylori có liên quan đến tình trạng viêm teo niêm mạc dạ dày, dẫn đến mất khả năng tiết axit và các enzyme tiêu hóa quan trọng. Tình trạng này không chỉ làm giảm khả năng tiêu hóa và hấp thu thức ăn mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng khác như loét và ung thư dạ dày.

2.2. Loét Dạ Dày Tá Tràng Cơ Chế Hình Thành và Biến Chứng

Loét dạ dày tá tràng là tổn thương do axit gây ra dẫn đến phá vỡ lớp niêm mạc hoặc lớp dưới niêm mạc dạ dày. Hệ thống phân loại loét dạ dày theo mô bệnh học thường dựa trên các đặc điểm về mức độ tổn thương, diễn tiến và yếu tố nguyên nhân nhằm dễ dàng phát hiện tổn thương vi thể và điều chỉnh phác đồ điều trị. Hệ thống này bao gồm: loét cấp tính, loét mạn tính, loét ác tính và loét do nguyên nhân đặc biệt. Các yếu tố gây bệnh chung cho cả hai dạng loét, nhưng chỉ loét dạ dày là yếu tố nguy cơ của ung thư dạ dày. Tổn thương loét dạ dày thường phát hiện ở dạ dày hoặc tá tràng, nhưng cũng có thể xuất hiện các vết loét ở thực quản hoặc túi Meckel.

III. EBV HHV 6 và H

Epstein-Barr virus (EBV) và Human Herpesvirus-6 (HHV-6), thuộc họ Herpesvirus, có khả năng gây nhiễm trùng tiềm ẩn. Nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa nhiễm EBV và ung thư biểu mô dạ dày. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa EBV trên bệnh nhân viêm dạ dày và loét dạ dày tá tràng, hoặc sự đồng nhiễm EBV và H. pylori, vẫn chưa được khám phá rõ ràng. Các nghiên cứu về HHV-6 ở bệnh nhân ung thư dạ dày, viêm dạ dày hoặc loét dạ dày tá tràng cũng còn hạn chế. Cần nghiên cứu sâu hơn về mối liên hệ giữa EBV, HHV-6 và H. pylori trong bệnh sinh của bệnh dạ dày. Theo nghiên cứu mối liên hệ giữa việc nhiễm Epstein-Barr virus với ung thư biểu mô dạ dày và u lympho dạ dày. Tuy nhiên mối liên hệ giữa việc mắc EBV trên đối tượng bệnh nhân viêm dạ dày và loét dạ dày tá tràng hay sự đồng nhiễm của EBV và H. pylori trên các bệnh lý này vẫn chưa được khám phá rõ ràng [58]. Các nghiên cứu về HHV-6 có mặt ở các đối tượng bệnh nhân ung thư dạ dày, viêm dạ dày hay loét dạ dày, tá tràng cũng đang được bỏ ngỏ.

3.1. Vai Trò của EBV và HHV 6 trong Sự Phát Triển Ung Thư Dạ Dày

EBV và HHV-6 thuộc họ Herpesvirus. Có rất nhiều nghiên cứu đã mô tả về mối liên hệ giữa việc nhiễm Epstein-Barr virus với ung thư biểu mô dạ dày và u lympho dạ dày. EBV và HHV-6 có khả năng gây nhiễm trùng tiềm ẩn trong cơ thể con người, làm suy giảm hệ miễn dịch và tăng nguy cơ mắc các bệnh lý dạ dày. EBV và HHV-6 có thể tương tác với H. pylori, làm tăng độc lực của vi khuẩn này và gây tổn thương niêm mạc dạ dày. EBV có thể thúc đẩy sự phát triển của tế bào ung thư dạ dày thông qua nhiều cơ chế khác nhau. EBV có thể làm thay đổi biểu hiện gen của tế bào dạ dày, dẫn đến sự mất kiểm soát quá trình tăng sinh và chết tế bào.

3.2. Sự Tương Tác Giữa EBV HHV 6 và H. Pylori trong Dạ Dày

Cần nghiên cứu sâu hơn về mối liên hệ giữa EBV, HHV-6 và H. pylori trong bệnh sinh của bệnh dạ dày. EBV và HHV-6 có thể tương tác với H. pylori, làm thay đổi khả năng gây bệnh của vi khuẩn này. Cụ thể, EBV và HHV-6 có thể làm tăng độc lực của H. pylori, khiến vi khuẩn này dễ dàng xâm nhập và gây tổn thương niêm mạc dạ dày hơn. Ngoài ra, EBV và HHV-6 có thể làm suy yếu hệ miễn dịch của cơ thể, khiến cơ thể dễ bị nhiễm H. pylori hơn. Nghiên cứu cần làm rõ cơ chế tương tác giữa EBV, HHV-6 và H. pylori, từ đó tìm ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả bệnh dạ dày.

IV. Phương Pháp Xét Nghiệm Phát Hiện EBV HHV 6 và H

Việc phát hiện chính xác H. pylori, EBV và HHV-6 là rất quan trọng trong chẩn đoán bệnh dạ dày. Các phương pháp xét nghiệm bao gồm mô bệnh học, nuôi cấy, miễn dịch, sinh hóa và Realtime PCR. Mô bệnh học giúp đánh giá tổn thương mô. Realtime PCR là phương pháp nhạy và đặc hiệu để phát hiện virus. PCR (Polymerase Chain Reaction) là một kỹ thuật được sử dụng rộng rãi trong sinh học phân tử để khuếch đại một đoạn DNA cụ thể. Việc phát hiện H. pylori, EBV và HHV-6 có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp cho bệnh nhân mắc bệnh lý dạ dày. Các phương pháp chẩn đoán H. pylori, EBV và HHV-6 bao gồm Phương pháp mô bệnh học, Phương pháp nuôi cấy, Phương pháp miễn dịch, Phương pháp sinh hoá, Phương pháp Realtime PCR, đây là các phương pháp hiện đại và phổ biến nhất trong y học hiện nay.

4.1. Phương Pháp Realtime PCR Ưu Điểm và Ứng Dụng

Realtime PCR là phương pháp nhạy và đặc hiệu để phát hiện virus, giúp định lượng virus trong mẫu bệnh phẩm. Realtime PCR phát hiện EBV, HHV-6 trong những nghiên cứu trước. Kỹ thuật Realtime PCR (còn gọi là PCR định lượng) là một biến thể của PCR thông thường, cho phép theo dõi sự khuếch đại DNA trong thời gian thực. Điều này giúp định lượng số lượng bản sao của DNA mục tiêu trong mẫu ban đầu. Kỹ thuật này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho phép phát hiện các tác nhân gây bệnh với số lượng rất nhỏ trong mẫu bệnh phẩm. Kết quả xét nghiệm Realtime PCR được biểu thị bằng giá trị Ct (Cycle threshold), là số chu kỳ khuếch đại cần thiết để tín hiệu huỳnh quang đạt đến một ngưỡng nhất định. Giá trị Ct càng thấp, số lượng bản sao của DNA mục tiêu trong mẫu càng cao.

4.2. Các Phương Pháp Xét Nghiệm Khác Mô Bệnh Học và Miễn Dịch

Phương pháp mô bệnh học, nuôi cấy, miễn dịch, sinh hóa. Mô bệnh học giúp đánh giá tổn thương mô. Các phương pháp miễn dịch được sử dụng để phát hiện kháng thể hoặc kháng nguyên của H. pylori, EBV và HHV-6. Các phương pháp này thường có độ nhạy và độ đặc hiệu thấp hơn so với Realtime PCR, nhưng có thể cung cấp thông tin hữu ích về tình trạng nhiễm trùng của bệnh nhân. Mô bệnh học là phương pháp truyền thống để chẩn đoán các bệnh lý dạ dày. Tuy nhiên, phương pháp này có độ nhạy thấp và không thể phát hiện được các tác nhân gây bệnh với số lượng nhỏ. Các phương pháp miễn dịch (ví dụ như ELISA) được sử dụng để phát hiện kháng thể hoặc kháng nguyên của H. pylori, EBV và HHV-6.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh lý dạ dày đang ngày càng gia tăng, đặc biệt ở người trẻ, với các nguyên nhân chủ yếu như áp lực cuộc sống, chế độ sinh hoạt không khoa học và sử dụng thuốc không đúng chỉ định. Dạ dày là cơ quan quan trọng trong hệ tiêu hóa, chịu trách nhiệm phân giải và hấp thu dưỡng chất, đồng thời bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây hại nhờ môi trường acid với pH từ 1 đến 2. Theo GLOBOCAN 2022, ung thư dạ dày (UTDD) đứng thứ năm về tỉ lệ mắc và thứ tư về nguyên nhân tử vong do ung thư trên toàn cầu. Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) được xác định là nguyên nhân chính gây viêm dạ dày mạn tính, loét dạ dày tá tràng và ung thư dạ dày, với tỉ lệ nhiễm lên đến 50% dân số thế giới. Ngoài ra, các virus thuộc họ Herpesvirus như Epstein-Barr virus (EBV) và human herpesvirus-6 (HHV-6) cũng được nghi ngờ có vai trò trong tiến triển bệnh lý dạ dày, đặc biệt khi đồng nhiễm với H. pylori.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng quy trình phát hiện EBV và HHV-6 trên đối tượng người Việt Nam có bệnh lý dạ dày đồng nhiễm H. pylori bằng phương pháp sinh học phân tử, đồng thời đánh giá tỷ lệ nhiễm các tác nhân này. Nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Nghiên cứu Y học Việt Đức – Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 từ tháng 4/2022 đến tháng 8/2024. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả, góp phần giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về sinh bệnh học của H. pylori: H. pylori là vi khuẩn Gram âm, có khả năng sống sót trong môi trường acid dạ dày nhờ enzyme urease, tạo môi trường pH trung tính xung quanh. Vi khuẩn này gây tổn thương niêm mạc dạ dày qua các cơ chế viêm, độc tố và thay đổi sinh lý dạ dày, dẫn đến viêm mạn tính, loét và ung thư.

• Lý thuyết về vai trò của virus EBV và HHV-6 trong bệnh lý dạ dày: EBV và HHV-6 thuộc họ Herpesvirus, có khả năng nhiễm tiềm ẩn và tái hoạt động trong cơ thể. EBV liên quan đến ung thư biểu mô dạ dày và u lympho, còn HHV-6 có thể phối hợp với EBV và H. pylori thúc đẩy tiến triển bệnh. Các protein và gene tiềm tàng của EBV như EBNA-1, LMP2A đóng vai trò quan trọng trong cơ chế ung thư hóa.

• Khái niệm đồng nhiễm: Sự hiện diện đồng thời của H. pylori với EBV hoặc HHV-6 có thể làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc và tiến triển ung thư dạ dày do tác động cộng hưởng của các yếu tố viêm và đột biến gen.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 248 bệnh nhân nội soi dạ dày tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, gồm 89 bệnh nhân viêm dạ dày mạn, 85 bệnh nhân loét dạ dày và 74 bệnh nhân ung thư dạ dày. Tiêu chuẩn lựa chọn dựa trên chẩn đoán mô bệnh học và kết quả xét nghiệm CLO test cùng PCR xác định H. pylori.

• Nguồn dữ liệu: Mẫu mảnh sinh thiết dạ dày được thu thập trong quá trình nội soi, bảo quản ở -80°C. DNA được tách từ mẫu bằng kit Genomic DNA Monarch (NEBlab).

• Phương pháp phân tích: Phát hiện H. pylori bằng PCR gen 23S và test urease nhanh (CLO test). Thiết kế và tối ưu phản ứng Realtime PCR phát hiện EBV (gen EBNA-1) và HHV-6 (gen U31) với các đoạn mồi và đầu dò đặc hiệu. So sánh phương pháp Realtime PCR tự thiết kế với bộ kit thương mại Allplex™ Meningitis-V1 Assay để đánh giá độ nhạy và độ chính xác.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 4/2022 đến tháng 8/2024, bao gồm thu thập mẫu, tách DNA, tối ưu và thực hiện phản ứng PCR, xử lý và phân tích số liệu bằng phần mềm SPSS 26.

• Xử lý số liệu: Sử dụng kiểm định Pearson Chi-square, Fisher’s exact test, tính Odd ratios (OR) và khoảng tin cậy 95%CI, mức ý nghĩa thống kê 𝛼 = 0,05.

• Khía cạnh đạo đức: Nghiên cứu được Hội đồng đạo đức Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 chấp thuận, bệnh nhân đồng ý tham gia tự nguyện, thông tin bảo mật theo quy định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng DNA tách từ mẫu sinh thiết: Nồng độ DNA trung bình là 131,1 ± 41,8 ng/µl, chỉ số OD 260/280 đạt 1,842 ± 0,035, đảm bảo tiêu chuẩn cho các xét nghiệm PCR tiếp theo.

2. Tỷ lệ nhiễm H. pylori: Tất cả bệnh nhân được xác định nhiễm hoặc không nhiễm H. pylori dựa trên kết quả đồng thuận của CLO test và PCR gen 23S.

3. Tỷ lệ nhiễm EBV và HHV-6: Phương pháp Realtime PCR phát hiện EBV và HHV-6 trên mẫu DNA sinh thiết dạ dày cho thấy tỷ lệ nhiễm EBV khoảng 70% ở bệnh nhân loét dạ dày, tương tự các nghiên cứu quốc tế. Tỷ lệ nhiễm HHV-6 dao động từ 3,5% đến 10% tùy nhóm bệnh lý, phù hợp với báo cáo của các nghiên cứu tại Đại học Pittsburgh và NIH.

4. Tình trạng đồng nhiễm: Có sự hiện diện đồng nhiễm EBV và H. pylori ở tỷ lệ cao, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân ung thư dạ dày, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa các tác nhân này trong tiến triển bệnh. Đồng nhiễm HHV-6 với H. pylori cũng được ghi nhận nhưng với tỷ lệ thấp hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của H. pylori trong các bệnh lý dạ dày, đồng thời làm rõ tỷ lệ nhiễm EBV và HHV-6 ở người Việt Nam có bệnh lý dạ dày. Tỷ lệ nhiễm EBV cao ở nhóm loét dạ dày phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, cho thấy EBV có thể góp phần thúc đẩy tổn thương niêm mạc và tiến triển ung thư. Tỷ lệ nhiễm HHV-6 thấp hơn nhưng không thể xem nhẹ do khả năng tái hoạt động và tích hợp vào chromosome, ảnh hưởng đến ổn định gen.

Phân tích đồng nhiễm cho thấy sự tương tác phức tạp giữa các tác nhân gây bệnh, làm tăng nguy cơ viêm mạn tính và đột biến gen, từ đó thúc đẩy tiến triển ung thư dạ dày. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ, đồng thời bổ sung dữ liệu quan trọng cho bối cảnh Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhiễm từng tác nhân theo nhóm bệnh lý, bảng so sánh tỷ lệ đồng nhiễm và phân tích mối liên hệ thống kê giữa các biến. Điều này giúp minh họa rõ ràng vai trò của từng tác nhân và sự phối hợp ảnh hưởng đến bệnh lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai xét nghiệm Realtime PCR phát hiện EBV và HHV-6 trong chẩn đoán bệnh lý dạ dày: Áp dụng rộng rãi tại các bệnh viện lớn trong vòng 1-2 năm tới nhằm phát hiện sớm các tác nhân đồng nhiễm, giúp điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.

2. Tăng cường giám sát và quản lý đồng nhiễm H. pylori, EBV và HHV-6: Thiết lập chương trình theo dõi định kỳ cho bệnh nhân viêm, loét và ung thư dạ dày, nhằm phát hiện tái nhiễm và điều chỉnh điều trị kịp thời, giảm thiểu biến chứng.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về các yếu tố nguy cơ bệnh lý dạ dày: Tổ chức các chiến dịch truyền thông về tác hại của H. pylori và các virus đồng nhiễm, khuyến khích khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt tại các vùng có tỷ lệ mắc cao trong vòng 3 năm tới.

4. Đẩy mạnh nghiên cứu cơ chế tương tác giữa các tác nhân gây bệnh: Hỗ trợ các đề tài nghiên cứu sâu về sinh bệnh học EBV, HHV-6 và H. pylori, nhằm phát triển các liệu pháp điều trị đặc hiệu, dự kiến trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và ung bướu: Nắm bắt các phương pháp chẩn đoán hiện đại, hiểu rõ vai trò đồng nhiễm trong bệnh lý dạ dày để tối ưu hóa phác đồ điều trị.

2. Nhà nghiên cứu y sinh học và vi sinh: Tham khảo quy trình thiết kế và tối ưu kỹ thuật Realtime PCR phát hiện EBV, HHV-6, cũng như dữ liệu dịch tễ học tại Việt Nam.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành Di truyền học, Y học phân tử: Học tập phương pháp nghiên cứu khoa học, xử lý số liệu và ứng dụng công nghệ sinh học trong chẩn đoán bệnh.

4. Quản lý y tế và hoạch định chính sách: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để xây dựng chương trình phòng chống bệnh lý dạ dày, đặc biệt chú trọng đến các yếu tố đồng nhiễm và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần phát hiện đồng nhiễm EBV và HHV-6 cùng H. pylori?
   Đồng nhiễm làm tăng nguy cơ viêm mạn tính và tiến triển ung thư dạ dày do tác động cộng hưởng của các yếu tố viêm và đột biến gen. Phát hiện sớm giúp điều chỉnh phác đồ điều trị hiệu quả hơn.

2. Phương pháp Realtime PCR có ưu điểm gì so với các phương pháp khác?
   Realtime PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho kết quả nhanh trong 1-2 giờ, phát hiện được vật chất di truyền ở nồng độ thấp, phù hợp với nhiều loại mẫu bệnh phẩm.

3. Tỷ lệ nhiễm EBV và HHV-6 ở bệnh nhân dạ dày tại Việt Nam như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm EBV khoảng 70% ở bệnh nhân loét dạ dày, HHV-6 dao động từ 3,5% đến 10% tùy nhóm bệnh lý, tương đồng với các nghiên cứu quốc tế.

4. Có thể phòng ngừa nhiễm H. pylori và các virus đồng nhiễm không?
   Phòng ngừa bao gồm vệ sinh ăn uống, tránh tiếp xúc với nguồn lây, điều trị triệt để H. pylori, đồng thời nâng cao hệ miễn dịch để hạn chế tái hoạt động virus.

5. Nghiên cứu này có thể ứng dụng như thế nào trong thực tế lâm sàng?
   Quy trình phát hiện EBV và HHV-6 bằng Realtime PCR có thể được áp dụng để sàng lọc, chẩn đoán và theo dõi điều trị bệnh lý dạ dày, giúp cá thể hóa phác đồ và nâng cao hiệu quả điều trị.

Kết luận

• Xây dựng thành công quy trình phát hiện EBV và HHV-6 bằng phương pháp Realtime PCR trên mẫu sinh thiết dạ dày của người Việt Nam có bệnh lý dạ dày đồng nhiễm H. pylori.
• Đánh giá tỷ lệ nhiễm EBV khoảng 70% và HHV-6 từ 3,5% đến 10% trong các nhóm bệnh lý dạ dày, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế.
• Phát hiện tỷ lệ đồng nhiễm EBV và H. pylori cao, góp phần làm rõ vai trò của các tác nhân trong tiến triển bệnh lý dạ dày.
• Kết quả nghiên cứu hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả, giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi kỹ thuật Realtime PCR trong chẩn đoán và theo dõi bệnh lý dạ dày tại các cơ sở y tế trong vòng 1-2 năm tới.

Khuyến khích các bệnh viện triển khai kỹ thuật xét nghiệm này, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tương tác giữa các tác nhân gây bệnh để phát triển liệu pháp điều trị đặc hiệu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Hiện nay, theo sự phát triển của xã hội hiện đại, tỷ lệ mắc các bệnh lý dạ dày ở người trẻ ngày càng gia tăng. Một vài nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng này có thể kể đến như: áp lực cuộc sống, chế độ sinh hoạt thiếu khoa học, sử dụng thuốc không qua chỉ định của bác sĩ. Trong khi đó, dạ dày là một cơ quan cực kì quan trong trong quá trình tiêu hoá, khởi đầu cho giai đoạn thứ hai của quá trình tiêu hoá. Đây là cơ quan có các đặc điểm sinh lý, sinh hoá, miễn dịch và hệ vi sinh độc đáo.

Viêm, loét dạ dày tá tràng là những bệnh lý dạ dày mà nếu không được điều trị kịp thời sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng cuộc sống sau này. Đồng thời, những căn bệnh này cũng rất dễ tiến triển thành ung thư dạ dày. Ung thư dạ dày (UTDD) là loại ung thư khá phổ biến, thống kê theo GLOBOCAN năm 2022 có tỉ lệ mắc thứ năm và nguyên nhân gây tử vong thứ tư trong các bệnh ung thư. Quan điểm trước đây cho rằng dạ dày là cơ quan vô trùng bởi tính acid của nó.

Tuy nhiên, sau khi Helicobacter pylori (H. pylori) được phát hiện, người ta nhận ra rằng dạ dày có một hệ vi sinh với hàng trăm loại vi khuẩn khác nhau và môi trường pH < 4 trong dạ dày góp phần ngăn cản sự phát triển quá mức của các loại vi khuẩn [58]. Việc xác định được các loại vi khuẩn gây bệnh trong dạ dày là một trong những yếu tố góp phần hỗ trợ xây dựng các phác đồ điều trị thích hợp cho người bệnh. pylori là một trong số các vi khuẩn Gram âm có tần suất nhiễm cao lên đến một nửa dân số thế giới và được xác định là nguyên nhân chính gây ra bệnh lý dạ dày, bao gồm viêm dạ dày mạn tính, loét dạ dày tá tràng và ung thư dạ dày.

Epstein-Barr virus (EBV) và human herpesvirus-6 (HHV-6) đều thuộc họ Herpesvirus, có khả năng gây nhiễm trùng tiềm ẩn trong cơ thể con người. Có rất nhiều nghiên cứu đã mô tả về mối liên hệ giữa việc nhiễm Epstein-Barr virus với ung thư biểu mô dạ dày và u lympho dạ dày. Tuy nhiên mối liên hệ giữa việc mắc EBV trên đối tượng bệnh nhân viêm dạ dày và loét dạ dày tá tràng hay sự đồng nhiễm của EBV và H. pylori trên các bệnh lý này vẫn chưa được khám phá rõ ràng [58].

Các nghiên cứu về HHV-6 có mặt ở các đối tượng bệnh nhân ung thư dạ dày, viêm dạ dày hay loét dạ dày, tá tràng cũng đang được bỏ ngỏ. 1 Từ thực tế này cho thấy việc nghiên cứu đặc điểm và mối liên hệ của EBV, HHV-6 và H. pylori trên đối tượng bệnh nhân viêm, loét hoặc ung thư dạ dày là cần thiết để hỗ trợ xây dựng các phác đồ điều trị các bệnh lý dạ dày hiệu quả. Do đó, đề tài “Nghiên cứu xây dựng quy trình đánh giá tỷ lệ nhiễm Epstein-Barr virus, human herpesvirus-6 ở người Việt Nam có bệnh lý dạ dày đồng nhiễm Helicobacter pylori” được thực hiện với hai mục tiêu chính: 1.

Xây dựng quy trình phát hiện Epstein-Barr virus và human herpesvirus-6 trên đối tượng người Việt Nam có bệnh lý dạ dày nhiễm H. pylori bằng phương pháp sinh học phân tử. 2, Đánh giá tỷ lệ nhiễm Epstein-Barr virus và human herpesvirus-6 trên đối tượng bệnh nhân có bệnh lý dạ dày nhiễm H. Nghiên cứu được tiến hành tại Trung tâm nghiên cứu Y học Việt Đức – Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Thời gian nghiên cứu từ tháng 4/2022 đến tháng 8/2024. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Dạ dày và các bệnh lý liên quan 1. Cấu tạo và chức năng dạ dày Dạ dày là một phần của hệ tiêu hoá.

Cấu tạo của dạ dày được chia thành tám phần: tâm vị, đáy vị, thân vị, môn vị, thành trước dạ dày, thành sau dạ dày, bờ cong vị bé và bờ cong vị lớn. Tâm vị, với diện tích khoảng 4-6 cm², kết nối với thực quản và có lớp niêm mạc chia dạ dày và thực quản thành hai phần. Đáy vị nằm trên mặt phẳng qua lỗ tâm vị và chủ yếu chứa khí. Thân vị là phần lớn nhất của dạ dày, đảm nhiệm vai trò co bóp và tiêu hóa thức ăn.

Dưới đáy vị và thân vị có chứa nhiều tuyến bài tiết pepsinogen, là tiền enzyme của enzyme pepsin, và axit clohydric (HCl). Môn vị gồm hang môn vị tiết ra gastrin và ống môn vị có cơ phát triển, nằm ở bên phải đốt sống thắt lưng 1, kết nối với tá tràng. Thành trước dạ dày tiếp giáp với thùy gan trái, cơ hoành và qua trung gian cơ hoành liên quan đến phổi, màng phổi trái, màng ngoài tim và thành ngực. Thành sau tiếp xúc với cơ hoành, thận, tụy, lách và tuyến thượng thận.

Bờ cong vị bé có mạc nối nhỏ nối dạ dày, tá tràng và gan, trong khi bờ cong vị lớn có mạc nối với lách và chứa động mạch vị ngắn. Quá trình tiêu hóa bắt đầu ngay khi thức ăn vào dạ dày. Thành dạ dày tiết ra một lượng lớn HCl và enzyme pepsin. Điều này giúp tạo môi trường có độ pH rất thấp, trong khoảng từ 1 – 2, để phân giải protein thành các peptide nhỏ hơn.

Đồng thời, môi trường pH thấp hỗ trợ tiêu diệt vi khuẩn và virus xâm nhập qua thức ăn. Khi dạ dày co bóp, thức ăn được trộn với dịch vị, tạo thành hỗn hợp lỏng (nhũ trấp). Sau đó môn vị mở ra để nhũ trấp chảy vào ruột non, nơi quá trình tiêu hóa và hấp thụ dưỡng chất tiếp tục diễn ra. Dạ dày là một cơ quan vô cùng quan trọng đối với sức khoẻ của con người.

Đây là bộ phận đảm nhiệm việc phân giải và hấp thụ các chất dinh dưỡng thiết yếu. Vai trò này vô cùng quan trọng đối với sự ổn định của quá trình trao đổi chất và sự phát triển của cơ thể. 3 Bên cạnh đó, dịch vị trong dạ dày là hàng rào bảo vệ mạnh mẽ của cơ thể khỏi các tác nhân gây hại có trong thực phẩm được tiêu hoá. Các nghiên cứu cho thấy độ pH thấp trong dạ dày giúp ngăn chặn sự sinh sôi của nhiều loại vi sinh vật gây bệnh, từ đó bảo vệ sức khỏe con người [68].

Mặt khác, sự thay đổi trạng thái giãn nở khác nhau giữa lúc đói và no của dạ dày giúp cơ thể nhận được tín hiệu đúng lúc để điều chỉnh chế độ ăn kịp thời và duy trì cân nặng phù hợp. Cấu trúc dạ dày 1. Các bệnh lý dạ dày Bệnh lý dạ dày là một trong những nhóm bệnh phổ biến có của cuộc sống hiện đại. Nhóm bệnh này có tác động nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng sống của hàng triệu người trên thế giới [32].

Trong đó, các bệnh lý thường gặp bao gồm viêm dạ dày, loét dạ dày, và ung thư dạ dày. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra H. pylori là loại vi khuẩn chính gây ra viêm và loét dạ dày. Tại các nước phát triển, tỷ lệ này dao động từ 30-50%, trong khi ở các nước đang phát triển có thể lên đến 80% [42].

Những người có lối sống và chế độ ăn uống không lành mạnh, với nhiều muối, thịt chế biến, và ít chất xơ có nguy cơ mắc các bệnh viêm và loét dạ dày cao hơn. Việc lạm dụng các chất kích ứng niêm mạc dạ dày, như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể làm gia tăng nguy cơ loét dạ dày [43]. Theo một báo cáo 4 năm 2018, hơn 40 triệu người Mỹ bị ảnh hưởng bởi các bệnh lý dạ dày và đường tiêu hóa, với chi phí y tế liên quan lên tới khoảng 119,6 tỷ USD và hàng triệu lượt khám sức khỏe mỗi quý [1]. Viêm dạ dày Viêm dạ dày là khi có sự xuất hiện của các biểu hiện viêm ở màng nhầy của dạ dày [64].

Màng nhầy của dạ dày là lớp trong cùng của thành dạ dày chứa các loại tuyến tiết ra dịch vị. Nguyên nhân viêm dạ dày có thể chia làm 3 type A, B và C. Các nguyên nhân liên quan đến cơ chế tự miễn được xếp vào tuýp A (Autoimmune). Cơ thể của bệnh nhân thuộc nhóm này có thể tự phát sinh kháng thể chống lại chính các tế bào của dạ dày.

Mắc viêm dạ dày tuýp A thường có nguy cơ cao bị ung thư dạ dày. Bên cạnh đó viêm dạ dày do ảnh hưởng của dược phẩm và hoá chất như rượu và thuốc chống viêm không steroid (NSAID) được xếp vào tuýp C (Chemical). NSAID làm giảm sản xuất prostaglandin, một chất giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày, từ đó làm tăng nguy cơ viêm và loét dạ dày. Trong khi đó, tuýp B (Bacteria) là viêm dạ dày có căn nguyên do vi khuẩn và nguyên nhân gây viêm dạ dày do vi khuẩn H.

pylori chiếm đến 70-80% [1][5][32][42]. Tuỳ thuộc vào thời gian xuất hiện các triệu chứng lâm sàng người ta phân biệt thành viêm dạ dày cấp tính và viêm dạ dày mạn tính. Tuy nhiên, việc phân loại viêm dạ dày dựa theo triệu chứng lâm sàng được đánh giá là không đáng tin cậy, do nhiều trường hợp bệnh nhân viêm mạn tính không có triệu chứng cho đến khi xuất hiện các biểu hiện cấp tính [63]. Theo báo cáo đồng thuận toàn cầu tại Kyoto năm 2015, nguyên nhân gây bệnh được xem là tiêu chuẩn vàng để phân loại viêm dạ dày.

Viêm dạ dày cấp tính có thể tự khỏi sau vài ngày, với các triệu chứng bao gồm ợ nóng, buồn nôn, nôn, đau âm ỉ và đầy bụng. Những triệu chứng này có thể dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác như trào ngược dạ dày-thực quản hoặc viêm dạ dày ruột. Viêm dạ dày mạn là tình trạng viêm niêm mạc dạ dày xảy ra từ từ và kéo dài trên một tháng, thậm là một số năm. Đây là một trong những căn bệnh nguy hiểm kéo dài âm ỉ suốt cuộc đời con người.

Viêm dạ dày mạn đặc trưng bởi sự xuất hiện của các tế bào viêm, chủ yếu là lympho bào và tương bào trong lớp đệm giữa các tuyến niêm mạc. 5 Quá trình viêm bắt đầu với tổn thương tại các tuyến nông gần bề mặt niêm mạc, sau đó dần phá huỷ và làm giảm đáng kể số lượng tuyến, dẫn đến tình trạng viêm teo. Để đánh giá mức độ của viêm dạ dày mạn, hệ thống Sydney thường được sử dụng để đánh giá tổn thương mô bệnh học.