Nghiên cứu tính chất vật lý và khả năng thấm nước của đất dưới một số trạng thái rừng tại xã vầy nưa huyện đà bắc tỉnh hòa bình

Nghiên cứu tính chất vật lý và khả năng thấm nước của đất tại xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình trong các trạng thái rừng khác nhau.

• Tác giả: Mạch Thị Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Ngành Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Chất Vật Lý và Khả Năng Thấm Nước của Đất Dưới Các Trạng Thái Rừng Tại Xã Vay Nưa, Huyện Đà Bắc, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ON
• 1. PHẦN I: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 2. PHẦN II: MỤC TIÊU - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp điều tra
• 2.4.2. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.4.3. Phương pháp điều tra hiện trường
• 2.4.4. Phương pháp phân tích trong phòng
• 2.4.5. Phương pháp xử lý nghiệp vụ
• 3. PHẦN III: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC
• 3.1. Điều kiện khu vực nghiên cứu
• 3.2. Vị trí chính của khu vực nghiên cứu
• 3.3. Điều kiện khí hậu của khu vực nghiên cứu
• 3.4. Đặc điểm địa hình khu vực nghiên cứu
• 3.5. Điều kiện thổ nhưỡng của khu vực nghiên cứu
• 3.6. Tình hình lớp thảm thực vật
• 3.7. Tình hình dân sinh, kinh tế, xã hội
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm cấu trúc thảm thực vật
• 4.1.1. Tầng cây cao
• 4.1.2. Tầng cây bụi thảm tươi và vật rơi rụng
• 4.2. Hình thái phẫu diện đất
• 4.3. Tính chất vật lý của đất
• 4.3.1. Tỷ huế các nguyên tố dinh dưỡng trong đất
• 4.3.2. Mối quan hệ giữa vật rơi rụng và vị trí
• 4.4. Ảnh hưởng của trạng thái thực vật rừng đến khả năng thấm nước của đất
• 4.4.1. Tốc độ thấm nước ban đầu
• 4.4.2. Tốc độ thấm nước ổn định
• 4.5. Đề xuất một số biện pháp sử dụng đất hiệu quả và bền vững
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tính Chất Vật Lý Đất Tại Hòa Bình

Đất là một nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng đối với con người, là nền tảng cho mọi hoạt động sản xuất. Nghiên cứu và sử dụng đất hợp lý có ý nghĩa sống còn. Hiểu biết về đất giúp chúng ta nhận biết các quy luật hình thành, phát triển, cũng như các tính chất vật lý, hóa học, sinh học cơ bản của đất. Đặc điểm của các tính chất đất ảnh hưởng đến khả năng sản xuất cây trồng. Chúng ta có thể phân tích, kiểm soát các tính chất của đất, thiết lập các biện pháp kỹ thuật nhằm cải thiện, nâng cao khả năng sản xuất. Rừng là một hệ sinh thái độc đáo, có vai trò quan trọng trong đời sống con người và các loài sinh vật. Rừng cung cấp lâm sản, giúp cân bằng sinh thái, phòng hộ, bảo vệ môi trường. Cây rừng sinh trưởng và phát triển tốt nhờ điều kiện đất đai phù hợp, độ pH cao, khả năng thấm và giữ nước tốt. Trạng thái của cây rừng cũng tác động đến đất, có thể tích cực hoặc tiêu cực. Tác động tích cực thông qua vật rụng, tạo chất hữu cơ, bảo vệ đất. Tác động tiêu cực có thể gây thoái hóa đất. Cùng với thảm thực vật rừng, khả năng thấm nước của đất quyết định lượng nước chảy tràn bề mặt, ảnh hưởng đến xói mòn đất, rửa trôi chất hóa học. Nghiên cứu ảnh hưởng của trạng thái rừng đến tính chất vật lý đất và khả năng thấm nước giúp hình dung được sự vận động của nước trong hệ sinh thái rừng, nắm bắt mối quan hệ giữa đất rừng và các nhân tố khác.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên cứu Đất Rừng Việt Nam

Nghiên cứu đất rừng là lĩnh vực thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trên toàn thế giới, đặc biệt là ở các quốc gia có diện tích rừng lớn và ngành lâm nghiệp phát triển. Các nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của quần xã thực vật rừng đối với đất và ngược lại, ảnh hưởng của đất đối với quần xã thực vật. Nguyễn Ngọc Bình (1970, 1979, 1986) đã có những đóng góp quan trọng trong việc tổng kết các đặc điểm cơ bản của đất lâm nghiệp Việt Nam. Trần Khải (1997) nhấn mạnh vai trò của chất hữu cơ và độ ẩm trong việc điều độ phì nhiêu của đất. Nghiên cứu của Hoàng Xuân Tuyên (1988) về rừng trồng Bồ Đề đã chỉ ra sự suy giảm hàm lượng đạm và mùn trong đất khi phá rừng tự nhiên để trồng rừng Bồ Đề.

1.2. Ảnh hưởng của Thảm Thực Vật Rừng đến Tính Chất Đất

Nghiên cứu của Nguyễn Trường và Vũ Văn Hiển (1997) về ảnh hưởng của thảm thực vật rừng đến tính chất hóa sinh của đất Bắc Sơn đã chứng minh rằng tính chất hóa học của đất biến đổi theo xu hướng xấu ở những nơi có độ che phủ thấp. Đất chua hóa, tỷ lệ mùn thấp, hàm lượng các chất dễ tiêu đạm, lân đều thấp hơn so với đất được che phủ tốt. Đỗ Đình Sâm và Nguyễn Ngọc Bình (2001) đã dựa vào các yếu tố chuẩn đoán như nhiệt độ bình quân năm để đánh giá tiềm năng sản xuất đất lâm nghiệp. Trần Kông Tấu, Ngô Văn Phụ và Hoàng Văn Huây (1986) đã nhấn mạnh khả năng thu nhận và dẫn truyền nước của đất do ảnh hưởng của năng lượng bề mặt và hiện tượng mao quản.

II. Thách Thức Quản Lý và Sử Dụng Đất Rừng Bền Vững tại Hòa Bình

Việc quản lý và sử dụng đất rừng bền vững đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong số đó là sự suy giảm khả năng thấm nước của đất do chuyển đổi mục đích sử dụng đất, khai thác quá mức, và biến đổi khí hậu. Xói mòn đất, thoái hóa đất, và suy giảm đa dạng sinh học đất là những hậu quả nghiêm trọng. Việc thiếu kiến thức và kỹ năng về quản lý đất rừng bền vững cũng là một rào cản lớn. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những thách thức này, bao gồm việc tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng, áp dụng các phương pháp quản lý đất rừng bền vững, và thúc đẩy các chính sách hỗ trợ.

2.1. Tình Hình Kinh Tế Xã Hội và Tác Động Đến Đất Rừng Vay Nưa

Xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, giao thông không thuận tiện, trình độ dân trí còn hạn chế. Đời sống của người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp và khai thác lâm sản, dẫn đến tình trạng khai thác rừng trái phép, đốt nương làm rẫy, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tính chất vật lý đất và khả năng thấm nước. Việc chuyển đổi rừng sang đất nông nghiệp cũng làm gia tăng nguy cơ xói mòn và thoái hóa đất.

2.2. Tác động của Quản Lý Đất Chưa Hiệu Quả đến Xói Mòn

Kỹ thuật canh tác lạc hậu, không chú trọng đến bảo tồn đất, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý cũng góp phần làm suy thoái tính chất đất và làm giảm khả năng thấm nước. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để ngăn chặn tình trạng này, bảo vệ tài nguyên đất và đảm bảo sinh kế cho người dân địa phương.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tính Chất Vật Lý và Khả Năng Thấm Đất

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để thu thập và phân tích dữ liệu. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp được sử dụng để thu thập thông tin về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, và hiện trạng sử dụng đất. Phương pháp điều tra hiện trường được sử dụng để xác định đặc điểm cấu trúc rừng và lấy mẫu đất. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm được sử dụng để xác định tính chất vật lý đất và khả năng thấm nước. Cuối cùng, phương pháp thống kê được sử dụng để phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận.

3.1. Quy Trình Lấy Mẫu và Phân Tích Tính Chất Vật Lý Đất

Mẫu đất được lấy từ các tầng đất khác nhau trong các trạng thái rừng khác nhau. Các tính chất vật lý đất được phân tích bao gồm: thành phần cơ giới đất, tỷ trọng, dung trọng, độ xốp, độ ẩm, và kết cấu đất. Các phương pháp phân tích được sử dụng tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

3.2. Phương Pháp Đo Khả Năng Thấm Nước Của Đất Rừng

Khả năng thấm nước của đất được đo bằng phương pháp ống nghiệm kép. Phương pháp này cho phép xác định tốc độ thấm nước ban đầu và tốc độ thấm nước ổn định của đất. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thấm nước như độ che phủ rừng, độ dốc địa hình, và lượng mưa cũng được ghi nhận.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Cấu Trúc Thảm Thực Vật tại Vay Nưa

Cấu trúc thảm thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến tính chất vật lý và khả năng thấm nước của đất rừng. Các yếu tố cấu trúc như tầng cây cao, tầng cây bụi, thảm tươi và vật rụng đều góp phần vào quá trình này. Tại khu vực nghiên cứu Vay Nưa, công thức thành phần của tầng cây cao được xác định, cho thấy sự đa dạng về loài và thành phần cây.

4.1. Thành Phần Tầng Cây Cao và Ảnh Hưởng Đến Lượng Vật Rụng

Tầng cây cao, với sự đa dạng về loài như Bứa, Bông hạt, Kháo nước, Ràng ràng, Chẹo tía, Côm tầng, Chẩn, Giỗi, Máu chó, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vật rụng cho đất. Lượng vật rụng này ảnh hưởng trực tiếp đến hàm lượng hữu cơ trong đất, độ xốp và khả năng giữ ẩm, từ đó tác động đến khả năng thấm nước.

4.2. Vai Trò Của Tầng Cây Bụi và Thảm Tươi Trong Bảo Vệ Đất

Tầng cây bụi và thảm tươi đóng vai trò quan trọng trong việc che phủ đất, giảm thiểu tác động của mưa trực tiếp lên bề mặt đất, từ đó giảm nguy cơ xói mòn. Ngoài ra, chúng còn góp phần vào việc tăng cường độ xốp của đất và tạo điều kiện cho sự phát triển của vi sinh vật có lợi.

V. Phân Tích Tính Chất Vật Lý Đất Rừng Tự Nhiên Phục Hồi tại Đà Bắc

Nghiên cứu đã tiến hành phân tích tính chất vật lý của đất rừng tự nhiên phục hồi, tập trung vào các chỉ tiêu quan trọng như tỷ lệ cát, limon, sét và các yếu tố khác. Kết quả phân tích cho thấy sự khác biệt về tính chất đất giữa các trạng thái rừng khác nhau. Việc hiểu rõ những khác biệt này có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các biện pháp quản lý và sử dụng đất hiệu quả.

5.1. Tỷ Lệ Cát Limon Sét và Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Giữ Nước

Tỷ lệ cát, limon, sét trong đất ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giữ nước và thoát nước của đất. Đất có tỷ lệ cát cao thường thoát nước tốt nhưng giữ nước kém, trong khi đất có tỷ lệ sét cao có khả năng giữ nước tốt nhưng thoát nước kém. Sự cân bằng giữa các thành phần này là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển của cây rừng.

5.2. Dung Trọng Đất và Mối Liên Quan Đến Độ Xốp Của Đất

Dung trọng đất là một chỉ tiêu quan trọng phản ánh độ chặt của đất. Đất có dung trọng cao thường có độ xốp thấp, gây khó khăn cho sự phát triển của rễ cây và giảm khả năng thấm nước. Cần có các biện pháp cải tạo đất để giảm dung trọng và tăng độ xốp của đất.

VI. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Đất Rừng Bền Vững Cho Vay Nưa

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có các giải pháp quản lý đất rừng bền vững phù hợp với điều kiện cụ thể của xã Vay Nưa. Các giải pháp này bao gồm: bảo tồn và phục hồi rừng tự nhiên, áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng, và thúc đẩy các chính sách hỗ trợ.

6.1. Các Biện Pháp Bảo Tồn và Phục Hồi Rừng Tự Nhiên Hiệu Quả

Các biện pháp bảo tồn và phục hồi rừng tự nhiên bao gồm: ngăn chặn khai thác rừng trái phép, trồng rừng bổ sung, khoanh nuôi bảo vệ rừng, và quản lý rừng cộng đồng. Cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong quá trình này để đảm bảo tính bền vững.

6.2. Áp Dụng Các Biện Pháp Canh Tác Bền Vững Để Giảm Xói Mòn Đất

Các biện pháp canh tác bền vững bao gồm: canh tác theo đường đồng mức, trồng cây che phủ đất, sử dụng phân bón hữu cơ, và luân canh cây trồng. Các biện pháp này giúp giảm xói mòn đất, cải thiện tính chất đất, và tăng năng suất cây trồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ sinh thái lâm nghiệp, đất rừng và thảm thực vật có mối quan hệ tác động qua lại biện chứng và mật thiết. Đất giữ vai trò cung cấp dinh dưỡng khoáng, nước và là giá thể để cây rừng sinh trưởng, phát triển. Ngược lại, trạng thái thảm thực vật chi phối trực tiếp đến quá trình hình thành đất thông qua việc cung cấp vật rơi rụng làm giàu chất hữu cơ, điều hòa tiểu khí hậu, che chắn bề mặt và hạn chế tác động cơ học trực tiếp của hạt mưa. Cùng với cấu trúc thảm thực vật, khả năng thấm nước của đất là yếu tố then chốt quyết định lượng nước ngấm vào phẫu diện, chi phối trực tiếp lượng dòng chảy mặt và mức độ xói mòn, rửa trôi đất dốc vùng nhiệt đới.

Tại xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, địa hình đồi núi hiểm trở với độ dốc phổ biến từ 13° đến 35°. Sau khi công trình Nhà máy Thủy điện Hòa Bình hoàn thành, phần lớn diện tích đất canh tác lúa nước màu mỡ của địa phương đã bị ngập chìm dưới lòng hồ thủy điện, tạo áp lực kinh tế - xã hội và sinh kế rất lớn lên tài nguyên rừng. Tập quán đốt nương làm rẫy cùng việc khai thác kiệt quệ tài nguyên gỗ đã khiến phần lớn diện tích rừng tự nhiên bị suy thoái thành rừng thứ sinh nghèo kiệt và trảng cây bụi, kéo theo hiện tượng xói mòn và suy giảm độ phì đất diễn ra nghiêm trọng. Trước thực trạng đó, đề tài "Nghiên cứu tính chất vật lý và khả năng thấm nước của đất dưới một số trạng thái rừng tại xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình" do sinh viên Mạch Thị Trang thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Minh Thanh (Khoa Lâm học, Trường Đại học Lâm nghiệp, 2012) được tiến hành.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm:

1. Bước đầu xác định được mức độ ảnh hưởng của các trạng thái rừng đến một số tính chất lý học và khả năng thấm nước của đất.
2. Làm cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp cải thiện một số tính chất của đất cũng như giải pháp quản lý, sử dụng đất hiệu quả và bền vững tại xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình.

Để đạt được các mục tiêu trên, tác giả đã triển khai 5 nội dung nghiên cứu:

1. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc trạng thái rừng.
2. Nghiên cứu hình thái phẫu diện đất.
3. Nghiên cứu ảnh hưởng của trạng thái rừng đến một số tính chất vật lý đất.
4. Nghiên cứu ảnh hưởng của trạng thái rừng đến khả năng thấm nước của đất.
5. Đề xuất biện pháp cải thiện tính chất của đất và giải pháp quản lý sử dụng đất hiệu quả, bền vững.

Đối tượng nghiên cứu tập trung vào 2 trạng thái rừng điển hình tại khu vực:

• Rừng trồng thuần loài Keo tai tượng 5 tuổi (Acacia mangium).
• Rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác kiệt trạng thái IIIA1.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình; độ cao tuyệt đối khu vực lập ô tiêu chuẩn dao động từ 250 m đến 280 m (các sườn đồi thực tế đo phẫu diện từ 633 m đến 910 m).
• Thời gian: Khóa luận được hoàn thành vào tháng 05 năm 2012; các đợt thí nghiệm đo tốc độ thấm nước hiện trường được thực hiện tập trung từ ngày 01 tháng 05 năm 2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kế thừa và vận dụng hệ thống lý thuyết thổ nhưỡng học và thủy văn rừng:

• Học thuyết phát sinh đất của V.V. Dokuchaev: Đất là một vật thể tự nhiên biến đổi liên tục dưới tác động tổng hợp của 5 yếu tố gồm đá mẹ, khí hậu, địa hình, sinh vật và thời gian, trong đó thảm thực vật giữ vai trò chủ đạo ở vùng nhiệt đới thông qua quá trình sinh tổng hợp chất hữu cơ và hình thành mùn.
• Khung đánh giá đất lâm nghiệp theo tài liệu hướng dẫn của FAO (1984), kết hợp với hệ thống đánh giá đất lâm nghiệp Việt Nam của Đỗ Đình Sâm, Ngô Đình Quế, Vũ Tấn Phương (2001, 2003, 2005) dựa trên các yếu tố chẩn đoán lập địa để phân hạng thích hợp cho cây trồng.
• Cơ sở lý thuyết thấm nước trong đất: Vận dụng Định luật Darcy ($Q = K \cdot S \cdot T \cdot \frac{h}{l}$ và $V = K \cdot I$), công thức hiệu chỉnh hệ số thấm về điều kiện nhiệt độ tiêu chuẩn 10°C của Hazen ($K_{10} = \frac{K_t}{0,7 + 0,03t}$), phương trình cân bằng nước của L’vovich ($W = P_0 - (E_0 + T + S)$), cùng các mô hình động lực học thấm của Horton, Philip, Green-Ampt. Đồng thời, tác giả tiếp thu các kết quả nghiên cứu trong nước về sự suy giảm độ xốp, dung trọng và mùn khi chuyển đổi rừng tự nhiên sang rừng trồng thuần loài của Nguyễn Ngọc Bình (1970, 1979), Hoàng Xuân Tý (1976, 1988), Trần Kông Tấu (1986).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa điều tra ngoại nghiệp, phân tích phòng thí nghiệm và xử lý số liệu thống kê:

Hạng mục nghiên cứu	Phương pháp và công cụ thực hiện	Quy chuẩn và công thức tính toán
Bố trí ô tiêu chuẩn (OTC)	Lập 3 OTC/trạng thái ở các vị trí độ dốc khác nhau bằng thước dây, địa bàn cầm tay; định vị góc theo định lý Pythagore.	- Rừng trồng keo: Diện tích 500 m² ($20 \times 25\text{ m}$). - Rừng tự nhiên: Diện tích 1000 m² ($25 \times 40\text{ m}$).
Điều tra tầng cây cao	Đo toàn bộ cây có $D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$. Đo đường kính ngang ngực bằng thước dây; đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) và chiều cao dưới cành ($H_{dc}$) bằng thước Blume-Leiss.	Xác định mật độ (cây/ha), tổ thành loài, độ tàn che, $D_{1.3}$ trung bình và $H_{vn}$ trung bình.
Điều tra thảm tươi, vật rơi rụng	Bố trí 5 ô dạng bản diện tích 25 m² ($5 \times 5\text{ m}$) tại 4 góc và trung tâm mỗi OTC.	Thu thập tên loài, chiều cao trung bình, độ che phủ (%), độ dày (cm) và cân khối lượng vật rơi rụng tươi (kg/ha).
Khảo sát phẫu diện đất	Đào 1 phẫu diện ($1,5\text{ m dài} \times 0,8\text{ m rộng}$) tại mỗi OTC theo mẫu biểu Khoa Lâm học.	Phân tầng phát sinh ($A, B_1, B_2, BC$), mô tả màu sắc, kết cấu, độ chặt, số lượng rễ cây/dm², tỷ lệ đá lẫn (%), hang động vật.
Xác định tính chất vật lý đất	Lấy mẫu đất nguyên dạng tầng mặt ($0-10\text{ cm}$) bằng ống dung trọng kim loại dung tích $V = 100\text{ cm}^3$.	- Dung trọng khô kiệt: $D = P_{kho} / V\text{ (g/cm}^3)$. - Tỷ trọng: Xác định bằng bình picnomet ($d$, g/cm³). - Độ xốp tổng số: $P(%) = (1 - D/d) \times 100%$.
Đo tốc độ thấm nước	Phương pháp 2 ống vòng khuyên đồng tâm (vòng trong $\varnothing 20\text{ cm}$, vòng ngoài $\varnothing 30\text{ cm}$, cao $35\text{ cm}$, đóng sâu vào đất $20\text{ cm}$, duy trì lớp nước $4-5\text{ cm}$). Đo 5 lần lặp lại/vị trí.	Theo dõi lượng nước tiêu thụ: 6 lần đầu mỗi lần 5 phút; 3 lần tiếp theo mỗi lần 10 phút; các lần sau mỗi lần 30 phút cho tới khi đạt tốc độ ổn định ($V_c$).
Xử lý số liệu	Phân tích phòng thí nghiệm tại Trung tâm Thí nghiệm Thực hành Lâm học; tính toán thống kê và hồi quy tương quan trên Microsoft Excel.	Thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính giữa vật rơi rụng ($X$) và độ xốp đất ($Y$), đánh giá hệ số tương quan $r$.

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Tổng quan về nghiên cứu

Tác giả hệ thống hóa các thành tựu nghiên cứu thổ nhưỡng lâm nghiệp trên thế giới và tại Việt Nam. Trên thế giới, các công trình của Dokuchaev, CIFOR, Ohta (1993), Davis khẳng định rừng trồng giúp cải thiện dung trọng và độ xốp tầng đất mặt theo tuổi cây, trong khi các nghiên cứu thủy văn của Darcy, Horton, Atkinson, Dyrness chứng minh vai trò của cấu trúc đất, dòng chảy qua lỗ rỗng sinh học và lớp thảm mục trong việc duy trì tốc độ thấm nước. Tại Việt Nam, các tác giả Nguyễn Ngọc Bình, Hoàng Xuân Tý, Đỗ Đình Sâm đã chỉ ra sự suy giảm chất lượng mùn, tăng độ chua và suy thoái độ xốp khi thay thế rừng tự nhiên bằng các loại rừng trồng mọc nhanh thuần loài như Bồ đề, Bạch đàn. Tuy nhiên, tại khu vực xã Vầy Nưa chưa có công trình nào đánh giá chuyên biệt về mối quan hệ giữa trạng thái rừng với tính chất vật lý và khả năng thấm nước của đất.

Phần II: Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Phần này trình bày chi tiết về mục tiêu, 2 đối tượng khảo nghiệm, 5 nội dung nghiên cứu cùng quy trình kỹ thuật thực hiện. Tác giả chuẩn hóa phương pháp lập ô tiêu chuẩn, kỹ thuật đo đếm lâm học tầng cây cao và thảm tươi, quy thức đào và mô tả phẫu diện đất, phương pháp xác định tỷ trọng bằng bình picnomet, dung trọng bằng ống dung tích $100\text{ cm}^3$, độ xốp gián tiếp và phương pháp đo thấm nước hiện trường bằng hai ống vòng khuyên đồng tâm.

Phần III: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu

Xã Vầy Nưa nằm ở vùng nhiệt đới gió mùa thuộc huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Nhiệt độ trung bình năm đạt 23,2°C (tháng 7 cao nhất 28,4°C, tháng 1 thấp nhất 16,1°C); độ ẩm không khí trung bình năm là 84,75%; tổng lượng nước bốc hơi cả năm đạt 762,6 mm; vận tốc gió trung bình năm là 1,0 m/s. Lượng mưa trung bình năm lớn nhưng phân bố không đều, tập trung cao điểm vào tháng 9 (301,6 mm), gây nguy cơ xói mòn nghiêm trọng trên nền địa hình có độ dốc từ 13° đến 35°. Tổng diện tích tự nhiên của xã là 5.980 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm 3.833,55 ha (64,1%), đất nông nghiệp chỉ có 160 ha (2,67%). Toàn xã có 594 hộ với 2.528 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mường và Dao; đời sống kinh tế gặp nhiều khó khăn, phụ thuộc vào khai thác nương rẫy và tài nguyên rừng sau khi diện tích lúa nước bị ngập do lòng hồ thủy điện.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phân tích các dữ liệu thực nghiệm thu thập từ 6 ô tiêu chuẩn và 6 phẫu diện đất:

• Đặc điểm cấu trúc thảm thực vật: Rừng Keo tai tượng 5 tuổi có đường kính $D_{1.3}$ từ 13,7 đến 14,8 cm, chiều cao vút ngọn $H_{vn}$ từ 13,2 đến 13,5 m, mật độ 1.640 cây/ha, độ tàn che 0,65–0,7; thảm tươi cao 0,9–1,1 m, độ che phủ 73–78%, khối lượng vật rơi rụng 8.700–8.960 kg/ha. Rừng tự nhiên phục hồi IIIA1 có tổ thành đa dạng (từ 3 đến 11 loài như Chẹo tía, Sồi, Dẻ, Trám đen, Giỗi, Re, Táu...), mật độ 480–560 cây/ha, $D_{1.3}$ từ 8,7 đến 15,0 cm, $H_{vn}$ từ 9,6 đến 12,7 m, độ tàn che 0,7–0,8; thảm tươi che phủ 75–83%, khối lượng vật rơi rụng đạt 16.200–18.200 kg/ha với độ dày từ 2,2 đến 2,6 cm.
• Hình thái phẫu diện đất: Đất tại 2 trạng thái thuộc nhóm đất Feralit nâu vàng phát triển trên đá vôi, tầng đất dày trung bình, tầng A mỏng ($< 30\text{ cm}$), kết cấu viên hạt, thành phần cơ giới thịt trung bình. Đất rừng tự nhiên có mật độ rễ cây ở tầng A rất cao ($35-60\text{ rễ/dm}^2$ so với 4 rễ/dm² ở rừng keo) và xuất hiện tỷ lệ đá lẫn cao ở tầng sâu ($40-80%$).
• Tính chất vật lý của đất: Đất rừng keo có dung trọng lớn hơn ($1,10 - 1,19\text{ g/cm}^3$, trung bình $1,15\text{ g/cm}^3$), độ xốp thấp hơn ($53,29 - 56,00%$). Đất rừng tự nhiên có dung trọng nhỏ hơn ($0,84 - 0,97\text{ g/cm}^3$, trung bình $0,92\text{ g/cm}^3$), độ xốp cao hơn ($62,06 - 66,36%$). Tỷ trọng đất giữa hai trạng thái chênh lệch không đáng kể ($2,49 - 2,59\text{ g/cm}^3$). Tác giả thiết lập 2 phương trình hồi quy tuyến tính khẳng định vật rơi rụng ($X$, kg/ha) có tương quan thuận rất chặt chẽ với độ xốp đất ($Y$, %):
  • Rừng trồng Keo tai tượng: $Y_1 = -19,2 + 0,0084 X_1$ với $r = 0,92$.
  • Rừng tự nhiên phục hồi IIIA1: $Y_2 = 4,27 + 0,0034 X_2$ với $r = 0,99$.
• Khả năng thấm nước của đất: Tốc độ thấm ban đầu ($V_0$) của rừng tự nhiên phục hồi đạt 9,8 mm/phút, cao hơn mức 8,6 mm/phút của rừng keo. Rừng tự nhiên đạt trạng thái thấm ổn định nhanh hơn (sau 67,9 phút so với 81,2 phút ở rừng keo), phản ánh độ xốp và tính dẫn nước tầng mặt vượt trội của rừng tự nhiên.
• Hệ thống giải pháp đề xuất: Đề xuất tỉa thưa cây keo sâu bệnh, trồng xen cây bản địa (Mỡ, Sấu, Lát hoa), canh tác theo đường đồng mức; xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung cây kinh tế cao cho rừng IIIA1; nghiêm cấm dọn sạch vật rơi rụng và thảm tươi dưới tán rừng.

Phần V: Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Tóm lược các phát hiện cốt lõi về mối quan hệ giữa cấu trúc lâm phần với đặc tính vật lý và thủy văn đất. Đồng thời, tác giả thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu về quy mô mẫu, đề xuất phương hướng mở rộng khảo sát các tầng đất sâu hơn và đánh giá nhu cầu sinh thái chi tiết của từng loài cây trồng theo lập địa.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính của khóa luận

Số liệu thực nghiệm thu thập từ các ô tiêu chuẩn và phẫu diện đất được tổng hợp đối sánh chi tiết tại bảng sau:

Chỉ tiêu nghiên cứu	Rừng trồng thuần loài Keo tai tượng 5 tuổi	Rừng tự nhiên phục hồi trạng thái IIIA1
Mật độ tầng cây cao (cây/ha)	1.640	480 – 560
Đường kính ngang ngực $D_{1.3}$ (cm)	13,7 – 14,8	8,7 – 15,0
Chiều cao vút ngọn $H_{vn}$ (m)	13,2 – 13,5	9,6 – 12,7
Độ tàn che tán rừng	0,65 – 0,70	0,70 – 0,80
Độ che phủ thảm tươi (%)	73 – 78	75 – 83
Khối lượng vật rơi rụng tươi (kg/ha)	8.700 – 8.960	16.200 – 18.200
Độ dày lớp vật rơi rụng (cm)	1,06 – 1,34	2,20 – 2,60
Mật độ rễ cây tầng A (rễ/dm²)	~4	35 – 60
Dung trọng đất tầng mặt $D$ (g/cm³)	1,10 – 1,19 (Trung bình: 1,15)	0,84 – 0,97 (Trung bình: 0,92)
Tỷ trọng đất $d$ (g/cm³)	2,50 – 2,59	2,49 – 2,57
Độ xốp tổng số của đất $P$ (%)	53,29 – 56,00	62,06 – 66,36
Tốc độ thấm ban đầu $V_0$ (mm/phút)	8,6	9,8
Thời gian đạt thấm ổn định (phút)	81,2	67,9
Phương trình tương quan vật rơi rụng ($X$) - độ xốp ($Y$)	$Y_1 = -19,2 + 0,0084 X_1$ ($r = 0,92$)	$Y_2 = 4,27 + 0,0034 X_2$ ($r = 0,99$)

Đóng góp khoa học và thực tiễn do tác giả tự nêu

• Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm định lượng đầu tiên về đặc tính lý tính đất (dung trọng, tỷ trọng, độ xốp) và khả năng thấm nước dưới hai trạng thái rừng chủ yếu tại xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình.
• Làm sáng tỏ vai trò thủy văn và cải tạo đất của lớp thảm tươi, vật rơi rụng: Rừng tự nhiên phục hồi IIIA1 có lượng vật rơi rụng cao gấp khoảng 2 lần, độ xốp đất cao hơn khoảng 8–10%, dung trọng nhỏ hơn và tốc độ thấm nước ban đầu nhanh hơn so với rừng trồng Keo tai tượng 5 tuổi.
• Xây dựng mô hình hồi quy toán học xác thực mối liên hệ thuận giữa tích lũy vật rơi rụng và sự cải thiện độ xốp của đất rừng nhiệt đới.

Các giải pháp và kiến nghị quản lý tác giả đề xuất

• Đối với rừng trồng Keo tai tượng: Tiến hành chặt tỉa thưa những cây sâu bệnh, sinh trưởng kém để giãn mật độ; trồng xen kẽ dưới tán các loài cây bản địa có giá trị như Mỡ, Sấu, Lát hoa để hình thành cấu trúc rừng hỗn loài bền vững; bố trí trồng rừng theo đường đồng mức nhằm hạn chế xói mòn và giữ ẩm đất.
• Đối với rừng tự nhiên phục hồi IIIA1: Áp dụng biện pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung các loài cây có giá trị kinh tế cao; loại bỏ cây phi mục đích và cây phẩm chất xấu; duy trì cấu trúc tự nhiên, nghiêm cấm các tác động làm xáo trộn nền rừng.
• Về quản lý và canh tác: Tuyệt đối không phát dọn hay đốt thảm tươi, vật rơi rụng dưới nền rừng trong quá trình chăm sóc nuôi dưỡng; đẩy mạnh giao đất giao rừng gắn liền với cơ chế chia sẻ lợi ích cho người dân địa phương; tăng cường năng lực quản lý của chính quyền cơ sở và tuyên truyền chính sách pháp luật đất đai.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra các hạn chế tồn tại do giới hạn về thời gian và nguồn lực nghiên cứu:

• Đề tài mới chỉ tập trung khảo sát trên các ô tiêu chuẩn điển hình của 2 trạng thái rừng (Keo tai tượng thuần loài 5 tuổi và rừng tự nhiên phục hồi IIIA1), chưa mở rộng điều tra trên các trạng thái rừng và các loại cây trồng lâm nghiệp khác tại địa phương.
• Các chỉ tiêu lý học mới chỉ được phân tích ở tầng đất mặt ($0-10\text{ cm}$), chưa đi sâu phân tích biến động lý hóa tính theo toàn bộ các tầng phát sinh của phẫu diện đất.
• Trong điều kiện tự nhiên, các nhân tố địa hình, đá mẹ và độ dốc tại các vị trí nghiên cứu chưa có sự đồng nhất hoàn toàn, do đó các đánh giá mới ưu tiên xem xét nhân tố thảm thực vật và kết quả mang tính chất định hướng tham khảo.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu cho nhiều đối tượng loài cây trồng và nhiều dạng lập địa khác nhau trên địa bàn huyện Đà Bắc.
• Tiến hành nghiên cứu chuyên sâu về các tính chất lý - hóa học của đất ở các độ sâu phẫu diện khác nhau nhằm làm rõ quy luật biến đổi cấu trúc đất theo phương thẳng đứng.
• Nghiên cứu toàn diện các yêu cầu sinh thái của từng loài cây trồng để phục vụ công tác quy hoạch, bố trí cây trồng lâm nghiệp phù hợp với từng đơn vị đất đai cụ thể.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Lâm học, Khoa học đất, Quản lý đất đai và Khoa học môi trường: Tham khảo quy trình điều tra cấu trúc lâm phần kết hợp khảo sát phẫu diện đất thổ nhưỡng; phương pháp thực nghiệm đo tốc độ thấm nước hiện trường bằng bộ ống vòng khuyên đồng tâm và phương pháp xây dựng mô hình hồi quy đánh giá tương quan giữa vật rơi rụng và độ xốp đất.
• Cán bộ nghiên cứu và quản lý lâm nghiệp tại địa phương: Dữ liệu về dung trọng, độ xốp, thành phần tổ thành loài và khả năng giữ nước của đất tại xã Vầy Nưa cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng phương án điều chế rừng, lựa chọn loài cây trồng bổ sung (Mỡ, Sấu, Lát hoa) và thiết lập các biện pháp canh tác đất dốc bền vững hạn chế xói mòn.
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Hệ thống số liệu phẫu diện đất chi tiết (K01–K03 và RTN04–RTN06) và bảng tương quan toán học giữa độ dày/khối lượng vật rơi rụng với các chỉ tiêu vật lý đất tầng mặt.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu trên những trạng thái rừng cụ thể nào và tại địa bàn nào?
Khóa luận thực hiện nghiên cứu so sánh trên 2 trạng thái rừng: Rừng trồng thuần loài Keo tai tượng (Acacia mangium) 5 tuổi và Rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác trạng thái IIIA1, tại địa bàn xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình.

2. Sự khác biệt về dung trọng và độ xốp tầng đất mặt giữa rừng tự nhiên IIIA1 và rừng keo tai tượng là bao nhiêu?
Đất rừng tự nhiên phục hồi IIIA1 có dung trọng trung bình là $0,92\text{ g/cm}^3$ (dao động $0,84 - 0,97\text{ g/cm}^3$) và độ xốp dao động từ $62,06%$ đến $66,36%$. Trong khi đó, đất rừng Keo tai tượng 5 tuổi có dung trọng trung bình là $1,15\text{ g/cm}^3$ (dao động $1,10 - 1,19\text{ g/cm}^3$) và độ xốp dao động từ $53,29%$ đến $56,00%$. Như vậy, đất rừng tự nhiên tơi xốp hơn và có dung trọng thấp hơn đất rừng keo.

3. Tốc độ thấm nước ban đầu và thời gian đạt thấm ổn định của hai trạng thái rừng khác nhau như thế nào?
Tốc độ thấm nước ban đầu ($V_0$) của đất rừng tự nhiên phục hồi IIIA1 đạt trung bình $9,8\text{ mm/phút}$ và đạt đến trạng thái thấm ổn định sau $67,9\text{ phút}$. Đất rừng trồng Keo tai tượng có tốc độ thấm ban đầu thấp hơn, đạt trung bình $8,6\text{ mm/phút}$ và cần thời gian dài hơn ($81,2\text{ phút}$) để đạt mức ổn định.

4. Khối lượng vật rơi rụng tươi và mối tương quan toán học với độ xốp đất được xác định như thế nào?
Khối lượng vật rơi rụng tươi ở rừng keo tai tượng dao động từ $8.700$ đến $8.960\text{ kg/ha}$, ở rừng tự nhiên IIIA1 đạt từ $16.200$ đến $18.200\text{ kg/ha}$. Mối tương quan giữa vật rơi rụng ($X$, kg/ha) và độ xốp ($Y$, %) được mô tả qua hai phương trình hồi quy tuyến tính: Rừng keo tai tượng đạt $Y_1 = -19,2 + 0,0084 X_1$ (với $r = 0,92$); Rừng tự nhiên IIIA1 đạt $Y_2 = 4,27 + 0,0034 X_2$ (với $r = 0,99$).

5. Tác giả đề xuất các loài cây bản địa nào để trồng bổ sung dưới tán rừng keo tai tượng?
Để cải thiện tính đa dạng cấu trúc và độ phì của đất, tác giả đề xuất trồng xen kẽ dưới tán rừng Keo tai tượng các loài cây bản địa gồm: Mỡ (Manglietia glauca), Sấu và Lát hoa (Chukrasia tabularis).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Mạch Thị Trang đã xác định và so sánh định lượng các chỉ tiêu cấu trúc thảm thực vật, tính chất vật lý đất và động thái thấm nước giữa rừng tự nhiên phục hồi IIIA1 và rừng trồng thuần loài Keo tai tượng 5 tuổi tại xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Kết quả thực nghiệm chỉ ra rừng tự nhiên phục hồi sở hữu khối lượng vật rơi rụng cao gấp đôi, độ xốp đất tầng mặt vượt trội ($62,06 - 66,36%$) và tốc độ thấm nước ban đầu nhanh hơn ($9,8\text{ mm/phút}$) so với rừng keo tai tượng. Công trình đã thiết lập cơ sở khoa học thực chứng phục vụ công tác quy hoạch lâm nghiệp, đề xuất giải pháp tỉa thưa, làm giàu rừng bằng cây bản địa và bảo vệ lớp thảm mục nhằm nâng cao khả năng giữ nước, chống xói mòn đất dốc tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. PHAN I: TONG QUAN VE NGHIEN CUU.Trén thé gidi. ti © PHAN II: MỤC TIÊU - NOI DUNG - ¬ PHÁP NGHIÊN CỨU. Mục tiêu nghiên cứu 2.

Đôi tượng nghiên cứu 2. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu 14 2. Phương pháp điều tra aed.

Phương pháp kếthừa số liệu. Phương pháp điểlứa hiện trường =. Phương pháp phân tích trong phòng. Phương pháp xt ội nghiệp suaassulS PHAN II: ĐIỀU KIỆN TỰNHIÊN, KINH TE XA HỘI KHU VỰC 3.

Điều k khủ vực nghiên cứu. Vị trí ' chính của khu vực nghiên cứu. Điều kiện khí hậu của khu vực nghiên cứu. Đặc điểm địa hình khu vực nghiên cứu.

Điều kiện thổ nhưỡng của khu vực nghiên cứu. Tình hình lớp thảm thực vật. Tình hình dân sinh, kinh tế, xã hội PHAN IV: KET QUA NGHIEN CUU VA THAO LUAN. Đặc điểm cấu trúc thảm thực vật.

Tầng cây cao. Tầng cây bụi thảm tươi và vật rơi rụng. Hình thái phẫu diện đấ ei 4. Hinh thai phau diện đất rừng tự nhiên phục a II a.

Tính chất vật lý của đất. wal si Pon hier s33 4. 3:3:2: Tỷ HUẾ caangaaiietindindkioda 4. Mối quan hệ giữa vật rơi rụng vị 4.

Ảnh hưởng của trạng thái thực vật rừng đến khả hăng thâm nước của đ: 4. Tốc độ thấm nước ban đầu. Tốc độ thấm nước ôn di 4. Đề xuất một số biện pháp c‹ dụng đất hiệu quả và bền <, oe PHAN V: KET LUAN- 1, wT 5.

248 TAI LIEU PHU LUC DANH MUC CAC BANG BIEU Bang 3. Các đặc trưng về khí hậu khu vực nghiên cứu. Công thức tổ thành rừng tự nhiên phục hồi IIA;. Một số chỉ tiêu về sinh trưởng của tầng cây c: 24 Bảng 4.

Cây bụi thảm tươi và vật rơi rụng trên các 25 Bảng 4. Một số tính chất vật lý đất tại khu vực 34 Bảng 4. Vật rơi rụng tươi và độ xốp. Tốc độ thắm nước ban đầu bình qu: Bảng 4.

Tốc độ và thời gian thấm nước ổn hai trạng thái TTV.43 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 3. Biểu đồ nhiệt 4m Gausen - Walter Hình 4. Dung trọng đất rừng keo tai tượng thuần loài. Dung trọng đất rừng tự nhiên phục hồi IIA; Hình 4.

Dung trọng của 2 trạng thái rừng. Tỷ trọng rừng thuần loài keo tai tượng 37 Hình 4. Tỷ trọng rừng tự nhiên phục hồi IHA, ot Hình 4. Tỷ trọng của 2 trạng thái rừng, 38 Hinh 4.

D6 xép rimg thuan loai keo tai tu. Độ xóp rừng nhiên phục hồi IIIA; Hình 4. Độ xốp của 2 trạng thái rừn, DANH MUC CAC TU VIET TAT Ky hiéu Nguyén nghia z OTC Ô tiêu chuẩn TTV Thảm thực vật Vir Vat roi rung ~> Rg Keo TT Keo tai tượng > Y & TIA, Trang thái rừng tự nhiên phục hô aS FAO Tô chức Lương thực và Nông aia we Quoc —= © y ^ Ny ~ DAT VAN DE Đất là một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá con người. Tắt cả các hoạt động sản xuất đều được con người tiến hành trên đất.

Vì vậy, đất và con người có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Việc nghiên cứu và sử dụng đất hợp lý có ý nghĩa rất quan trọng đối với con người chúng ta. Sự hiểu biết về đất rất quan trọng đối với việc ấp dụng. thực tế giúp chúng ta có thể nhận biết các quy luật hình thành và phát triểncâa đát, các tính chất vật lý, hóa học và sinh học cơ bản của đất.Đặc điểm hóa các tính chất chính của đất ảnh hưởng đến khả năng sản xuất cay trong.

Có thể ứng dung để phân tích và kiểm soát các tính chất của dat, thiết lập các biện pháp kỹ thuật nhằm cải thiện các tính chất đất, nâng cao Khả năng sản xuất cây trồng. Rừng là một hệ sinh thái có ý ngấggđộc biệt quan trọng trong đời sống của con người cũng như vô số loài sinh vật khác. Rừng cung cấp rất nhiều lâm sản, giúp duy trì cânbằng sinh thái, phòng hộ và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên cây rừng muốn sinh trưởng và phát.triển tốt phải phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện đất đai.

Đất tốt, độ Pr cao, “kha nang tham và giữ nước tốt thì mới đảm bảo cho cây sinh tưởng và phát triển tốt. Ngược lại trạng thái của cây rừng cũng tác động ở lại đối với đất, đối với các tính chất lý hóa học của đất có thể theo chiều ¡hướng tích. cực hoặc tiêu cực. Tác động tích cực thông qua các vật rơi rụng đồng lại “chất hữu cơ làm giàu cho đất, bảo vệ đất trước những tác động xấu của môi trường xung quanh.

Tác động tiêu cực có thể là inh sbulg \y rừng tiết ra một số chất hóa học làm đắt bị suy thoái. Cùng với thồthự vật rừng, khả năng thấm nước của đất quyết định lượng nước cÌ ay-bần tê mặt, chỉ phối lượng đắt xói mòn, rửa trôi gây ảnh hưởng đến các tính chất lý hóa học của đất. Nghiên cứu ảnh hưởng của trạng thái rừng đến một số tính chất lý học và khả năng thấm nước của đất giúp các nhà Lâm học có thể hình dung được sự vận động của nước trong hệ sinh thái rừng, nắm được mối liên hệ chặt chẽ, những tác động qua lại một cách biện chứng giữa đất rừng với các nhân tố thảm thực vật rừng, khí hậu, i địa hình,. Vì vậy nghiên cứu ảnh hưởng của trạng thái rừng đến một số tính chất vật lý và khả năng thấm nước của đất là việc làm cần thiết và có ý nghĩa rất lớn về khoa học cũng như thực tiễn sản xuất, đẻ từ đó có thể đề xuất ra các giải pháp nhằm quản lý và sử dụng đắt có hiệu quả cao.

Do vậy đề tài “ Nghiên cứu tính chất vật lý và khả năng thấm nước của đất dưới một số trạng thái rừng tại xã Vay Nua, huyén Da Bac, ti ia ” được lựa chọn tiến hành. PHANI TONG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU Đất rừng là bộ phận quan trọng của hệ sinh thái rừng, là tắm gương phản ánh các hoạt động sống của rừng như trao đổi chất, tích lũy, chuyển hóa năng lượng, sinh trưởng, phát triển, tái sinh rừng. Việc nghiên cứu đất rừng luôn được nằm trong hai mối quan hệ: ảnh hưởng của quần xã thực vật rừng đối với đất và ảnh hưởng ngược lại của đất tớiquần xã thực vậtGuns. Đây là lĩnh vực nghiên cứu thu hút được.

nhiều nhà khoa học. Vì vậy, những nghiên cứu này được thực hiện ở gần như tất cã các nước, các vùng có kinh doanh rừng. Dưới đây là một số quan điểm và công trình nghiên cứu có ảnh hưởng đến hướng nghiên cứu của đề ~ 1.Trên thế giới Từ những năm đầu của thế kỷ thứ XIX, các nhà khoa học thổ nhưỡng đã có phương pháp cơ bản về nghiên cứu đất: Các nhà khoa học Nga như: Docutraev (1946 - 1903), V. đã ong’ b6 nhiều công trình nghiên cứu về đất nói chung và phân loạiđất nói riêng [6].

đã nêu lên những nguyên tắc khoa học về sự phát sinh và phát ên ủa đất. Ông khẳng định rõ ràng mối liên quan có tính chất quy luật giữa đất và các điều kiện của môi trường xung quanh. Ông cho rằng: Đất là một vật thể tự nhiền luôn biến đổi, là sản phẩm chung được hình thành dưới tá ông n hợp của 5 nhân tố hình thành đất: Đá mẹ, khí hậu, địa hình, sinh vậi Gong Kã thực vật) và thời gian. Trong đó ông đặc biệt nhấn mạnh v: “rò của ‘vat trong quá trình hình thành dat “Nhan tố chủ đạo trong quá trình hình thành đấtở nhiệt đới là nhân tố thảm thực vật rừng” bởi vì nó là yếu tố sáng tạo ra chất hữu cơ và khi chết nó tạo thành mùn [10].

Trong lĩnh vực đất rừng, các nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu tính chất của đất ở các khu vực khác nhau và đã rút ra kết luận: nhìn chung độ phì của đất dưới rừng trồng đã được cải thiện đáng kể và sự cải thiện tăng dần =) theo tudi (Shash, 1878; Iha.P va Rathore, 1984; Basu.K va Aparajita Madi, 1987; Chakraborty. Các loài cây khác nhau ảnh hưởng rất khác nhau đến độ phì của đất, cách cân bằng nước, sự phân hủy thảm mục và chu trình dinh dưỡng khoáng (Bemhard Reversat.F, 1993; Trung tâm Lâm nghiệp quốc t é (CIFOR), 1998; Chandran.K và Aparajita Man (1987) nghiên cứu về ảnh fing của rừng Bạch đàn lai trồng vào các năm 1971, 1975, 1981 đến tính chất đất. Kết quả nghiên cứu của tác giả cho rằng nhìn chung độ phì đất dưới tán rừng Bạch đàn lai đã được cải thiện và tăng dần theo tuổi. Chất hữu cơ và dung lượng cation trao đổi tăng đáng kể trong khi đạm tổng số tăng rất ít và độ chua của đất cũng giảm [12].D (1989) đã nghiên cứu về sự thay đổi tính chất đất dưới tán rừng Keo lá tràm ở eác tuổi 2, 3, 4.

Tác giả cho thấy rừng trồng Keo lá tràm cảithiện đáng kể „một số tính chất độ phì đất như độ chua của đất biến đổi từ 5, Ce 7,6, “kha nang giữ nước của đất tăng từ 22,9 - 32,7%, chất hữu cơ tăng t 81- 2. 70%, đạm tăng từ 0,364- 0,504% và đặc biệt màu sắc đất biến đổ 'Biệt cách 10% Tệt từ màu nâu vàng sang màu nâu [6]. Trong cuốn cam nang hướng dẫn của FAO (1984) “Đánh giá đất đai cho lâm nghiệp” cho rằng: “Đánh giá mức độ thích hợp của đất đai trong quá trình xác định mức độ thích hợp cao hay thấp của các kiểu sử dụng đất cho một đơn vị lấn Os hợp cho toàn bộ khu vực dựa trên so sánh yêu cầu kiểu sử dụn, nw) êm đơn vị đất đai. Cũng theo FAO, hệ thống đánh giá đất đai có x2 4 một số kiểu sử dụng đất nhất định trong đó cây trồng lâm nghiệp như Keo, Bạch đàn,.Như vậy, có thể thấy đánh giá mức độ thích hợp của đất đai chính là một trong những cơ sở để xác định mức độ thích hợp loài cây trồng [12].

Năm 1993, Ohta đã nghiên cứu về sự thay đổi tính chất đất do việc trồng rừng Keo lá tràm ở vùng Pantabagan, Philippines. Tác giả đã xem xét sự 4 biến đổi tính chất đất dưới rừng Keo lá tràm 5 năm tuổi và rừng Thông ba lá 8 tuổi trồng trên đất thoái hoá nghèo kiệt. Kết quả của tác giả cho thấy trồng rừng đã làm thay đổi dung trọng và độ xốp của đất ở tầng 0 - 5 cm theo hướng tích cực. Tuy nhiên, lượng Ca?" ở tầng đất mặt dưới 2 loại rừng lại thấp hơn so với đối chứng (đất trống) [12].M va DavsM 'đã nghiên cứu về sự biến động độ chua của đất và chất hữu cơ khi chuyên đổi hình thức sử dụng đất có trảng cỏ che phủ sang rừng lá kim.