Luận Văn Thạc Sĩ Hệ Thống Thông Tin: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Việc Sử Dụng Mạng Xã Hội Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hệ thống thông tin quản lý các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng mạng xã hội một trường hợp tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thanh Khương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mạnh Tuân
• Trường học: Đại học Bách Khoa, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hệ thống thông tin quản lý
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng mạng xã hội: Một trường hợp tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do hình thành đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu
• 1.5. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm của mạng xã hội
• 2.2. Mô hình chấp nhận công nghệ
• 2.3. Sử dụng mạng xã hội và chấp nhận công nghệ
• 2.4. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Xây dựng thang đo sơ bộ
• 3.3. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.3.1. Nghiên cứu định tính sơ bộ
• 3.3.2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.4. Nghiên cứu chính thức
• 3.4.1. Bảng câu hỏi trong nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.4.2. Thiết kế mẫu
• 3.4.3. Thu thập dữ liệu
• 3.4.4. Phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.1. Nghiên cứu định tính sơ bộ
• 4.1.2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 4.2. Kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.2.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.2.2. Đánh giá sơ bộ thang đo
• 4.2.3. Kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khẳng định CFA
• 4.2.4. Kiểm định mô hình nghiên cứu và các giả thuyết
• 4.2.5. Ước lượng mô hình nghiên cứu bằng bootstrap
• 4.2.6. Phân tích cấu trúc đa nhóm
• 4.3. Thảo luận kết quả
• 4.3.1. Kiểm định giả thuyết
• 4.3.2. Phân tích đa nhóm
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Tóm tắt nội dung nghiên cứu
• 5.2. Tóm tắt kết quả
• 5.3. So sánh với các công trình trước đây
• 5.5. Các hàm ý quản trị
• 5.6. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1a: DÀN BÀI THẢO LUẬN TAY ĐÔI/ PHỎNG VẤN SÂU
• PHỤ LỤC 1b: TỔNG HỢP KẾT QUẢ GIAI ĐOẠN NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
• PHỤ LỤC 2: BẢNG KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 03a: HỆ SỐ ĐỘ TIN CẬY TỔNG HỢP CRONBACH’S ALPHA
• PHỤ LỤC 3b: PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA
• PHỤ LỤC 4: KIỂM ĐỊNH PHÂN PHỐI CỦA CÁC BIẾN QUAN SÁT
• PHỤ LỤC 5a: PHƯƠNG PHÁP HỆ SỐ TIN CẬY CRONBACH’S ALPHA
• PHỤ LỤC 5b: PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA CHO MÔ HÌNH TỚI HẠN
• PHỤ LỤC 06: ƯỚC LƯỢNG CÁC TRỌNG SỐ TRONG CFA
• PHỤ LỤC 7: ƯỚC LƯỢNG CỦA MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 8: ƯỚC LƯỢNG BOOTSTRAP
• DANH MỤC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Yếu tố ảnh hưởng

Nghiên cứu tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm bản sắc xã hội, lòng vị tha, hiện diện từ xa, tự hiệu quả tri thức, cảm nhận dễ sử dụng, cảm nhận hữu dụng, cảm nhận khuyến khích và sử dụng thực tế. Nghiên cứu sử dụng mô hình lý thuyết nhận thức xã hội và sự khác biệt cá nhân để phân tích. Kết quả cho thấy các yếu tố này có tác động đáng kể đến thói quen sử dụng mạng xã hội của người dùng.

1.1. Bản sắc xã hội

Bản sắc xã hội là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến việc sử dụng mạng xã hội. Nghiên cứu chỉ ra rằng người dùng có xu hướng sử dụng mạng xã hội để thể hiện bản thân và kết nối với cộng đồng. Điều này đặc biệt phổ biến trong giới trẻ, nơi mạng xã hội trở thành công cụ để xây dựng và duy trì các mối quan hệ xã hội.

1.2. Lòng vị tha

Lòng vị tha cũng được xác định là yếu tố quan trọng. Người dùng thường sử dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin hữu ích và giúp đỡ người khác. Điều này không chỉ tăng cường sự tương tác mà còn thúc đẩy việc sử dụng mạng xã hội một cách tích cực và có ý nghĩa.

II. Sử dụng mạng xã hội

Nghiên cứu đánh giá mức độ sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam thông qua các yếu tố nhân khẩu học như giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn và nghề nghiệp. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể trong việc sử dụng mạng xã hội giữa các nhóm người dùng khác nhau. Ví dụ, người trẻ tuổi có xu hướng sử dụng mạng xã hội nhiều hơn so với người lớn tuổi.

2.1. Thói quen sử dụng

Thói quen sử dụng mạng xã hội được phân tích dựa trên thời gian và tần suất sử dụng. Nghiên cứu chỉ ra rằng người dùng thường dành trung bình 3 giờ mỗi ngày để sử dụng mạng xã hội, với các hoạt động chính như chia sẻ thông tin, tương tác với bạn bè và theo dõi tin tức.

2.2. Tác động xã hội

Tác động xã hội của mạng xã hội được đánh giá thông qua việc phân tích các mối quan hệ và tương tác trực tuyến. Nghiên cứu cho thấy mạng xã hội không chỉ là công cụ kết nối mà còn là nền tảng để lan truyền thông tin và ý tưởng một cách nhanh chóng và hiệu quả.

III. Mạng xã hội tại Việt Nam

Nghiên cứu cung cấp cái nhìn tổng quan về mạng xã hội tại Việt Nam, bao gồm các nền tảng phổ biến như Facebook, Google+ và Twitter. Kết quả cho thấy Facebook là mạng xã hội được sử dụng rộng rãi nhất, chiếm 21% thị phần. Nghiên cứu cũng đề cập đến sự phát triển của các mạng xã hội trong lĩnh vực kinh tế, giáo dục và truyền thông tại Việt Nam.

3.1. Nền tảng phổ biến

Nền tảng phổ biến như Facebook và Google+ được phân tích dựa trên số lượng người dùng và mức độ tương tác. Nghiên cứu chỉ ra rằng các nền tảng này không chỉ là công cụ giải trí mà còn là kênh giao tiếp và tiếp thị hiệu quả cho các doanh nghiệp và tổ chức.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Ứng dụng thực tiễn của mạng xã hội trong các lĩnh vực như giáo dục, truyền thông và kinh tế được đánh giá cao. Nghiên cứu đề xuất các hàm ý quản trị để các doanh nghiệp tận dụng sức mạnh của mạng xã hội nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và mạng xã hội, việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại. Tại Việt Nam, tính đến năm 2015, có khoảng 39,8 triệu người sử dụng Internet, chiếm 44% dân số, trong đó 28 triệu tài khoản mạng xã hội, chiếm 31% dân số, với Facebook chiếm 21% thị phần người dùng mạng xã hội. Thời gian trung bình người dùng dành cho mạng xã hội là khoảng 3 giờ 4 phút mỗi ngày, cho thấy mức độ ảnh hưởng sâu rộng của mạng xã hội trong sinh hoạt và công việc. Tuy nhiên, các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam vẫn chưa được nghiên cứu sâu sắc và toàn diện.

Luận văn này nhằm mục tiêu nhận diện các tiền tố ảnh hưởng đến việc sử dụng mạng xã hội, đo lường mức độ tác động của các yếu tố này và đánh giá sự khác biệt theo các đặc điểm nhân khẩu học như giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn và nghề nghiệp. Nghiên cứu được thực hiện tại Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2015, với đối tượng khảo sát là người dùng mạng xã hội từ 16 tuổi trở lên. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về hành vi sử dụng mạng xã hội mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng cho các doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và các tổ chức muốn khai thác hiệu quả mạng xã hội trong kinh doanh và truyền thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model - TAM) của Davis (1989), một trong những mô hình phổ biến nhất để giải thích sự chấp nhận và sử dụng hệ thống thông tin. TAM tập trung vào hai biến chính: cảm nhận dễ sử dụng (Perceived Ease of Use) và cảm nhận hữu dụng (Perceived Usefulness), ảnh hưởng đến thái độ và hành vi sử dụng công nghệ.

Ngoài ra, nghiên cứu mở rộng TAM bằng cách tích hợp các yếu tố bên ngoài gồm:

• Bản sắc xã hội (Social Identity): Nhận thức của cá nhân về việc thuộc về một nhóm xã hội, thúc đẩy sự tương tác và cam kết trong mạng xã hội.
• Lòng vị tha (Altruism): Mối quan tâm vô tư, không vụ lợi đối với người khác, tạo nên sự gắn kết và hỗ trợ trong cộng đồng mạng.
• Hiện diện từ xa (Telepresence): Cảm giác hiện diện trong môi trường ảo, giúp người dùng cảm nhận sự kết nối và tương tác tự nhiên hơn.
• Tự hiệu quả tri thức (Knowledge Self-Efficacy): Niềm tin vào khả năng chia sẻ và sử dụng kiến thức trên mạng xã hội.

Ngoài ra, cảm nhận khuyến khích (Perceived Encouragement) được bổ sung như một yếu tố hỗ trợ xã hội vô hình, ảnh hưởng đến việc sử dụng thực tế mạng xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành qua hai giai đoạn chính:

• Nghiên cứu sơ bộ: Bao gồm nghiên cứu định tính với phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm, sau đó là nghiên cứu định lượng sơ bộ với 120 mẫu khảo sát trực tuyến. Các thang đo được đánh giá độ tin cậy bằng hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA) để điều chỉnh phù hợp với đặc điểm văn hóa và thị trường Việt Nam.
• Nghiên cứu chính thức: Thực hiện khảo sát định lượng với 406 mẫu thu thập qua bảng câu hỏi trực tuyến tại Việt Nam trong giai đoạn 02-05/2015. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS 22 và AMOS 21, sử dụng các phương pháp: phân tích nhân tố khẳng định (CFA), mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM), ước lượng bootstrap và phân tích cấu trúc đa nhóm để kiểm định các giả thuyết và đánh giá sự khác biệt theo nhân khẩu học.

Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện, kích thước mẫu đảm bảo tối thiểu 260 mẫu theo quy tắc 10 lần số biến quan sát (26 biến). Việc thu thập dữ liệu qua bảng câu hỏi trực tuyến giúp tăng tính tiện lợi và khả năng tiếp cận đa dạng đối tượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của bản sắc xã hội: Bản sắc xã hội có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến cảm nhận dễ sử dụng (H1a), cảm nhận hữu dụng (H1b) và cảm nhận khuyến khích (H1c) mạng xã hội. Điều này cho thấy người dùng có nhận thức mạnh mẽ về việc thuộc nhóm xã hội sẽ cảm thấy mạng xã hội dễ sử dụng hơn, hữu ích hơn và nhận được sự khích lệ nhiều hơn.

2. Tác động của lòng vị tha: Lòng vị tha cũng ảnh hưởng tích cực đến cả ba cảm nhận trên (H2a, H2b, H2c), thể hiện rằng sự quan tâm và hỗ trợ vô điều kiện trong cộng đồng mạng làm tăng sự hài lòng và mức độ sử dụng mạng xã hội.

3. Hiện diện từ xa: Yếu tố này có tác động dương đáng kể đến cảm nhận dễ sử dụng, hữu dụng và khuyến khích (H3a, H3b, H3c), cho thấy cảm giác hiện diện trong môi trường ảo giúp người dùng cảm thấy kết nối và tương tác hiệu quả hơn.

4. Tự hiệu quả tri thức: Niềm tin vào khả năng chia sẻ kiến thức trên mạng xã hội cũng góp phần làm tăng các cảm nhận về dễ sử dụng, hữu dụng và khuyến khích (H4a, H4b, H4c), thúc đẩy người dùng tích cực tham gia và sử dụng mạng xã hội.

5. Mối quan hệ giữa các cảm nhận và sử dụng thực tế: Cảm nhận dễ sử dụng ảnh hưởng tích cực đến cảm nhận hữu dụng (H5) và trực tiếp đến việc sử dụng thực tế mạng xã hội (H7). Cảm nhận khuyến khích cũng tác động tích cực đến cảm nhận hữu dụng (H6) và sử dụng thực tế (H9). Cuối cùng, cảm nhận hữu dụng có ảnh hưởng mạnh mẽ đến việc sử dụng thực tế mạng xã hội (H8).

6. Sự khác biệt theo nhân khẩu học: Phân tích cấu trúc đa nhóm cho thấy có sự khác biệt đáng kể về việc sử dụng mạng xã hội theo giới tính (nam và nữ), trình độ học vấn (đại học và trên đại học) và độ tuổi (≤25 và >25). Tuy nhiên, nghề nghiệp không tạo ra sự khác biệt đáng kể trong hành vi sử dụng mạng xã hội.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình chấp nhận công nghệ mở rộng là phù hợp để giải thích hành vi sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam. Việc bản sắc xã hội và lòng vị tha ảnh hưởng tích cực đến cảm nhận sử dụng mạng xã hội phản ánh đặc điểm văn hóa cộng đồng và sự gắn kết xã hội trong môi trường trực tuyến. Hiện diện từ xa và tự hiệu quả tri thức là những yếu tố kỹ thuật và cá nhân quan trọng giúp người dùng cảm nhận được giá trị và sự thuận tiện khi sử dụng mạng xã hội.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu của Chiu và cộng sự (2013) và Kwon và cộng sự (2010) về vai trò của cảm nhận hữu dụng và dễ sử dụng trong việc chấp nhận công nghệ. Sự khác biệt theo nhân khẩu học cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đây, cho thấy các nhóm người dùng có đặc điểm khác nhau sẽ có hành vi sử dụng mạng xã hội khác nhau, điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế các chiến lược tiếp thị và phát triển sản phẩm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến các cảm nhận, bảng so sánh các chỉ số Cronbach’s Alpha và các hệ số tải nhân tố trong CFA, cũng như biểu đồ phân tích đa nhóm minh họa sự khác biệt theo giới tính, độ tuổi và trình độ học vấn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường xây dựng cộng đồng mạng xã hội: Do bản sắc xã hội ảnh hưởng mạnh đến việc sử dụng, các doanh nghiệp nên phát triển các nhóm, cộng đồng trực tuyến để tăng sự gắn kết và cảm giác thuộc về của người dùng. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể: các nhà quản lý mạng xã hội và marketing.

2. Khuyến khích hành vi vị tha và hỗ trợ lẫn nhau: Tạo các chương trình, tính năng thúc đẩy sự giúp đỡ, chia sẻ và khích lệ trong cộng đồng mạng xã hội nhằm nâng cao lòng vị tha và sự tương tác tích cực. Thời gian: 3-6 tháng; Chủ thể: bộ phận phát triển sản phẩm và chăm sóc khách hàng.

3. Cải thiện trải nghiệm hiện diện từ xa: Đầu tư vào công nghệ giao diện người dùng, tăng cường tính năng tương tác trực tuyến để người dùng cảm nhận sự hiện diện và kết nối tự nhiên hơn. Thời gian: 6-9 tháng; Chủ thể: bộ phận kỹ thuật và phát triển sản phẩm.

4. Phát triển các chương trình đào tạo nâng cao tự hiệu quả tri thức: Hỗ trợ người dùng nâng cao kỹ năng chia sẻ kiến thức và sử dụng mạng xã hội hiệu quả thông qua các khóa học trực tuyến hoặc hướng dẫn sử dụng. Thời gian: 3-6 tháng; Chủ thể: bộ phận đào tạo và phát triển cộng đồng.

5. Phân tích và cá nhân hóa theo nhóm nhân khẩu học: Áp dụng phân tích dữ liệu để thiết kế các chiến dịch tiếp thị và phát triển tính năng phù hợp với từng nhóm người dùng theo giới tính, độ tuổi và trình độ học vấn nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng. Thời gian: liên tục; Chủ thể: bộ phận marketing và phân tích dữ liệu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và phát triển mạng xã hội: Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế sản phẩm, nâng cao trải nghiệm người dùng và phát triển cộng đồng mạng xã hội phù hợp với đặc điểm người dùng Việt Nam.

2. Doanh nghiệp và nhà quảng cáo: Sử dụng các hàm ý quản trị để xây dựng chiến lược tiếp thị, quảng cáo và tương tác khách hàng hiệu quả trên các nền tảng mạng xã hội.

3. Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực hệ thống thông tin và truyền thông: Tham khảo mô hình nghiên cứu mở rộng TAM và các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng mạng xã hội trong bối cảnh Việt Nam để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

4. Các tổ chức giáo dục và đào tạo: Áp dụng kết quả để phát triển các chương trình đào tạo kỹ năng số, nâng cao nhận thức và khả năng sử dụng mạng xã hội cho học sinh, sinh viên và người lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến việc sử dụng mạng xã hội?
   Bản sắc xã hội và cảm nhận hữu dụng là hai yếu tố có tác động mạnh mẽ nhất, giúp người dùng cảm thấy mạng xã hội có giá trị và dễ sử dụng, từ đó tăng cường việc sử dụng thực tế.

2. Có sự khác biệt nào về hành vi sử dụng mạng xã hội theo giới tính không?
   Có, nghiên cứu cho thấy nam và nữ có sự khác biệt đáng kể trong việc sử dụng mạng xã hội, điều này cần được xem xét khi thiết kế các chiến lược tiếp thị và phát triển sản phẩm.

3. Tự hiệu quả tri thức ảnh hưởng như thế nào đến việc sử dụng mạng xã hội?
   Người dùng có tự hiệu quả tri thức cao thường tự tin chia sẻ kiến thức và sử dụng mạng xã hội hiệu quả hơn, từ đó tăng cường sự tham gia và tương tác trên nền tảng.

4. Phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu là gì?
   Dữ liệu được thu thập qua khảo sát trực tuyến với 406 mẫu tại Việt Nam, sử dụng bảng câu hỏi dựa trên thang đo Likert 5 điểm, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể tận dụng kết quả nghiên cứu này?
   Doanh nghiệp có thể phát triển các cộng đồng mạng xã hội, thiết kế các chương trình khuyến khích tương tác, cải thiện trải nghiệm người dùng và cá nhân hóa dịch vụ theo nhóm nhân khẩu học để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được tám yếu tố chính ảnh hưởng đến việc sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam, trong đó bản sắc xã hội, lòng vị tha, hiện diện từ xa và tự hiệu quả tri thức đóng vai trò quan trọng.
• Mô hình chấp nhận công nghệ mở rộng (TAM) được áp dụng thành công để giải thích hành vi sử dụng mạng xã hội với các biến trung gian cảm nhận dễ sử dụng, cảm nhận hữu dụng và cảm nhận khuyến khích.
• Kết quả phân tích đa nhóm cho thấy sự khác biệt rõ rệt theo giới tính, độ tuổi và trình độ học vấn, nhưng không theo nghề nghiệp.
• Nghiên cứu cung cấp các hàm ý quản trị thiết thực cho doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua khai thác sức mạnh mạng xã hội.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu với các nhóm đối tượng đa dạng hơn và cập nhật mô hình theo xu hướng công nghệ mới.

Hành động ngay: Các nhà quản lý và doanh nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa chiến lược phát triển mạng xã hội, đồng thời các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khai thác các yếu tố mới nhằm nâng cao hiểu biết về hành vi người dùng trong môi trường số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Giới thiệu đề tài: Lý do hình thành đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu được trình bày trong chương này. Chương 2 - Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu: Chương này trình bày cơ sở lý thuyết, đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu. 6 Chương 3 - Phương pháp và thiết kế nghiên cứu: Trình bày chi tiết về quy trình nghiên cứu, xây dựng thang đo, phương pháp nghiên cứu sơ bộ và phương pháp cho nghiên cứu chính thức. Chương 4 - Kết quả nghiên cứu: Kết quả nghiên cứu sơ bộ, kết quả nghiên cứu chính thức và thảo luận kết quả.

Chương 5 - Kết luận và kiến nghị: Tóm tắt nội dung nghiên cứu, tóm tắt kết quả nghiên cứu, so sánh với các công trình trước đây, kết luận, đưa ra kiến nghị dựa trên kết quả nghiên cứu, hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo. 7 2 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Chương 2 nhằm mục đích giới thiệu các lý thuyết về dịch vụ mạng xã hội, mô hình chấp nhận công nghệ và các khái niệm trong mô hình nghiên cứu đề xuất. Chương này gồm các phần chính: (1) mạng xã hội, (2) mô hình chấp nhận công nghệ (3) mạng xã hội và chấp nhận công nghệ, (4) mô hình nghiên cứu và các giả thuyết 2.1 Mạng xã hội: Mạng xã hội có thể hiểu rộng như là Internet hoặc các thiết bị di động dựa trên không gian xã hội được thiết kế tạo điều kiện thông tin liên lạc, hợp tác và chia sẻ nội dung trên mạng thông qua các kết nối mạng. Mạng xã hội cho phép các cá nhân xây dựng một hồ sơ cá nhân công khai hoặc bán công khai trên nền tảng của dịch vụ đó với một danh sách các người dùng khác mà họ chia sẻ kết nối và có thể xem qua các danh sách của những người khác về kết nối được thực hiện thông qua mạng xã hội đó (Ellison &ctg, 2007).

Mạng xã hội có những tính năng như chat, e-mail, phim ảnh, voice chat, chia sẻ file, blog và xã luận. Mạng xã hội đổi mới hoàn toàn cách cư dân mạng liên kết với nhau và trở thành một phần tất yếu cho hàng trăm triệu thành viên khắp thế giới. Các mạng xã hội này có nhiều phương cách để các thành viên tìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theo nhóm (ví dụ như tên trường hoặc tên thành phố), dựa trên thông tin cá nhân (như địa chỉ e-mail hoặc screen name), hoặc dựa trên sở thích cá nhân (như thể thao, phim ảnh, sách báo, hoặc ca nhạc), lĩnh vực quan tâm: kinh doanh, mua bán… Theo thống kê về số lượng người sử dụng của statista 2015 (Hình 2-1), facebook đang là mạng xã hội có được số lượng người dùng lớn nhất thế giới với hơn 1.4 tỉ tài khoản sử dụng, tiếp sau đó là các mạng xã hội như QQ, WhatsApp, QZone, Google+, Linkedln. 8 Hình 2-1: Số lượng người dùng mạng xã hội (Statista, 2015) 2.1 Đặc điểm của mạng xã hội: Theo một nghiên cứu 2007 được tiến hành bởi các nhà nghiên cứu từ đại học Rice, đại học Maryland và viện Max Planck phân tích ra được những đặc điểm của mạng xã hội (Mislove & ctg, 2007) bao gồm: Dựa trên người dùng: Mạng xã hội được xây dựng và định hướng bởi chính người sử dụng.

Người dùng sẽ quyết định nội dung của các trang mạng xã hội, sự định hướng nội dung được xác định bởi bất cứ ai tham gia vào mạng xã hội đó. Đây là chính là những điều thú vị và tính động tạo nên sự hấp dẫn của mạng xã hội. 9 Tính cá nhân: Mỗi thành viên trên mạng xã hội đều có một hồ sơ với một trang cá nhân của riêng mình. Người dùng có thể thiết lập các thông tin cá nhân, đăng tải các bài viết, trạng thái… và thiết lập tính riêng tư cho nó, có thể công khai toàn bộ hoặc công khai một phần trong giới hạn một số thành phần bạn bè của nó.

Tính tương tác: Các thành viên có thể tương tác với nhau thông qua các kênh giao tiếp của mạng xã hội như: trò chuyện, email, tham gia vào các nhóm, hoặc tham gia các trò chơi trực tuyến trên mạng xã hội đó. Tính cộng đồng: Mạng xã hội được xây dựng và duy trì dựa trên các đặc tính của cộng đồng, các nhóm được thiết lập dựa trên sở thích, niềm tin, công việc, học tập… và những đóng góp về kiến thức sẽ giúp phát triển mạng xã hội đó. Tính quan hệ: Mạng xã hội cho phép các thành viên thoải mái lựa chọn và phát triển các mối quan hệ của mình thông qua tính cộng đồng của nó. Các thành viên có càng nhiều mối quan hệ trong mạng xã hội thì sẽ có nhiều cơ hội thiết lập thêm nhiều mối quan hệ khác dựa trên mối quan hệ sẵn có của thành viên đó.

Tính cảm xúc: Mạng xã hội có một tính năng vượt trội so với những trang web khác, mạng xã hội không những cung cấp nội dung mà nó còn hỗ trợ người dùng chia sẻ thông tin và kèm theo những cảm xúc thông qua trạng thái, biểu tượng và đặc biệt là sự chia sẻ của cộng đồng bạn bè trên mạng xã hội của thành viên đó. Tóm lại, những tính chất trên cho thấy mạng xã hội mang nhiều đặc điểm về xã hội học hơn so với những hệ thống khác như website, blog.2 Mô hình chấp nhận công nghệ Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM), được phát triển bởi Davis (1989) (Hình 2-1) là một trong những mô hình được áp dụng rộng rãi nhất được sử dụng để giải thích sự chấp nhận hệ thống thông tin của các cá nhân. TAM là một hệ thống thông tin lý thuyết được chuyển thể từ lý thuyết hành động (TRA), được thiết kế đặc biệt cho mô hình chấp nhận hệ thống thông tin của các người dùng tiềm năng. Mục đích của TAM là dự đoán sự chấp nhận và chuẩn đoán các vấn đề thiết kế trước khi người dùng sử dụng thực sự hệ thống thông tin 10 mới.

Vì vậy, TAM đã được sử dụng rộng rãi cho các mục đích dự đoán, giải thích và tăng sự hiểu biết về sự chấp nhận sử dụng các hệ thống thông tin trong các lĩnh vực khác nhau. TAM cho thấy rằng khi các cá nhân gặp phải các công nghệ hệ thống thông tin mới, hai biến chính ảnh hưởng như thế nào và khi nào khi các cá nhân sẽ sử dụng hệ thống. Hai biến chính của TAM là: cảm nhận dễ sử dụng và cảm nhận hữu dụng. Cảm nhận hữu dụng được gọi là “mức độ mà một người tin rằng việc sử dụng một hệ thống cụ thể sẽ nâng cao hiệu suất đối với công việc của họ (Davis, 1989).

Cảm nhận dễ sử dụng được gọi là “mức độ mà người ta tin rằng sử dụng hệ thống một cách dễ dàng” (Davis, 1989). TAM đề xuất rằng niềm tin vào cảm nhận hữu dụng và cảm nhận dễ sử dụng sẽ ảnh hưởng đến thái độ của người dùng hệ thống thông tin. Thái độ của người dùng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi dự định để sử dụng và tiếp sau đó là việc sử dụng thực tế hệ thống. Cảm nhận hữu dụng và cảm nhận dễ sử dụng cả hai đều có ảnh hưởng đến hành vi dự định.

Cảm nhận dễ sử dụng cũng ảnh hưởng đến cảm nhận hữu dụng. Hành vi dự định cũng bị ảnh hưởng gián tiếp bởi các biến bên ngoài thông qua cảm nhận hữu dụng và cảm nhận dễ sử dụng. Hình 2-1: Mô hình chấp nhận công nghệ (Davis, 1989) 11 2.3 Sử dụng mạng xã hội và chấp nhận công nghệ Sự phát triển của công nghệ thông tin đã mang đến hàng loạt những tính năng và ứng dụng hữu ích trên mạng Internet, đặc biệt trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, nhu cầu và thị hiếu của những người dùng ngày càng cao đòi hỏi các ứng dụng trên Internet phải có những yếu tố đặc biệt và quan trọng nhất phải tạo được sự liên kết giữa các cá nhân với nhau vì nhu cầu xã hội của con người là rất lớn. Chính vì thế, trong tất cả các ứng dụng, dịch vụ nổi trội nhất vẫn là mạng xã hội.

Từ khi mạng xã hội ra đời nó đã mang đến những thay đổi tích cực trong đời sống của mọi người, mạng xã hội cung cấp những tính năng cần thiết và hữu ích giúp cho con người có thể chia sẻ thông tin, giao tiếp, mua bán hay quảng bá hình ảnh… tạo sự liên kết xã hội của các thành viên trên mạng xã hội với nhau. Từ khi mạng xã hội ra đời, nó đã tạo ra nhiều thay đổi trong cách thức kết nối giữa các cá nhân với nhau và đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của các cư dân mạng. Cùng với sự phát triển nhanh chóng đó, một loạt các nghiên cứu xoay quanh vấn đề thói quen, ý định về việc sử dụng mạng xã hội ngày càng được thực hiện nhiều chẳng hạn như Roblyer & ctg năm 2010 nghiên cứu về việc sử dụng mạng xã hội Facebook giữa các sinh viên và các nhân viên trong trường đại học để xem xét khả năng sử dụng mạng xã hội phục vụ cho công việc học tập và làm việc của mình. Kết quả trong nghiên cứu cho thấy, sinh viên ở trường đại học sử dụng mạng xã hội Facebook thường xuyên hơn để phục vụ hỗ trợ cho công việc trong lớp học nhiều hơn so với các nhân viên trong trường đại học, các nhân viên vẫn sử dụng cách sử dụng truyền thống để trao đổi và làm việc đó là sử dụng thư điện tử.

Một nghiên cứu khác của Lin & ctg năm 2011 cho thấy dự định tiếp tục sử dụng mạng xã hội hay không phụ thuộc vào tính giải trí của mạng xã hội đó, đây là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến việc tiếp tục sử dụng mạng xã hội, bên cạnh đó số lượng các đồng nghiệp và sự hữu dụng của mạng xã hội sẽ tác động mạnh đến dự định tiếp tục sử dụng mạng xã hội của người dùng. Nghiên cứu của Kwon & ctg năm 2010 với mô hình chấp nhận công nghệ TAM hiệu chỉnh, cho thấy cảm nhận hữu dụng tác động mạnh đến việc sử dụng mạng xã hội, khi các thành viên trên mạng xã hội tin rằng những cải tiến trên mạng xã hội sẽ làm tăng tính hiệu quả của việc chia sẻ thông tin hoặc kết nối với mọi người của họ.