Quy Định Pháp Luật Về Điều Kiện Vay Vốn Tại Ngân Hàng Thương Mại

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng, thực hiện các nghiệp vụ như… 55 trang · Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh · 2017.

• Tác giả: Lâm Thị Minh Hiếu
• Người hướng dẫn: Th.S Trương Thị Tuyết Minh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Thương Mại
• Đề tài: Điều Kiện Vay Vốn Tại Ngân Hàng Thương Mại: Quy Định và Thực Trạng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ ĐIỀU KIỆN VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại
• 1.2. Đặc điểm, nguyên tắc của hoạt động cho vay và mối liên hệ với các quy định pháp luật về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thƣơng mại
• 1.3. Rủi ro có thể phát sinh trong hoạt động cho vay
• 1.4. Khái quát về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thƣơng mại
• 1.5. Sự cần thiết của điều kiện vay vốn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành pháp luật về điều kiện cho vay
• 1.7. Vai trò của việc quy định các điều kiện vay vốn trong văn bản pháp luật và các yêu cầu đối với văn bản pháp luật về điều kiện cho vay
• 1.8. Quy định của pháp luật hiện hành về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thƣơng mại
• 1.8.1. Điều kiện về năng lực chủ thể
• 1.8.2. Điều kiện về mục đích sử dụng vốn vay
• 1.8.3. Điều kiện về khả năng tài chính đảm bảo trả nợ của chủ thể vay vốn
• 1.8.4. Điều kiện về phương án sử dụng vốn vay
• 1.8.5. Điều kiện về tài sản bảo đảm tiền vay
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐIỀU KIỆN VAY VỐN TẠI MỘT SỐ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 2.1. Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện vay vốn tại một số ngân hàng thương mại
• 2.2. Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện năng lực chủ thể
• 2.3. Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện mục đích sử dụng vốn vay
• 2.4. Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện khả năng tài chính của khách hàng vay vốn
• 2.5. Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện phương án sử dụng vốn vay
• 2.6. Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện tài sản bảo đảm tiền vay
• 2.7. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thương mại vào thực tiễn
• 2.7.1. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật
• 2.7.2. Các biện pháp hỗ trợ nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật
• 2.8. Kết luận chương 2
• KẾT LUẬN CHUNG

Tóm tắt

I. Điều Kiện Vay Vốn Ngân Hàng Thương Mại Tổng Quan Pháp Lý

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng, thực hiện các nghiệp vụ như nhận tiền gửi, cấp tín dụng. Hoạt động cho vay là hoạt động điển hình và quan trọng nhất, tạo ra lợi nhuận chủ yếu cho NHTM. Các NHTM tận dụng nguồn vốn nhàn rỗi và luân chuyển cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu. Bên cạnh lợi nhuận, hoạt động cho vay cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro tín dụng. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế tạo ra cả cơ hội và thách thức cho NHTM, đòi hỏi việc xây dựng giải pháp hạn chế rủi ro. Điều kiện vay vốn tại NHTM là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro.

1.1. Bản Chất Pháp Lý của Hoạt Động Cho Vay NHTM

Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi (khoản 16 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng 2010). Hoạt động cho vay phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa NHTM và khách hàng vay vốn. Đây là một trong những hình thức cấp tín dụng của các NHTM, mang những đặc điểm cơ bản, nổi bật. Pháp luật điều chỉnh hoạt động cho vay cần đảm bảo sự minh bạch, rõ ràng.

1.2. Đặc Điểm Nổi Bật của Hoạt Động Cho Vay Tiền Tệ

Đối tượng cấp tín dụng trong hoạt động cho vay là vốn tiền tệ. Tiền không phải là vật đặc định nên mang lại những thuận lợi nhất định cho giao dịch vay vốn nhƣ: có thể sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau, có khả năng đáp ứng mọi nhu cầu của các chủ thể tham gia vào quan hệ tín dụng, là loại tài sản có tính thanh khoản cao.Tuy nhiên đối tƣợng cấp tín dụng là tiền tệ cũng tạo ra rất nhiều rủi ro tiềm ẩn cho hoạt động tín dụng do tiền có tính thanh khoản cao nên NHTM khó quản lý và thu hồi nguồn vốn sau khi giải ngân, hơn nữa đây là loại tài sản có thể sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau dẫn đến NHTM phải đối mặt với khó khăn trong khâu kiểm tra và giám sát mục đích sử dụng vốn của khách hàng.

II. Vấn Đề Rủi Ro Tín Dụng Điều Kiện Vay Vốn Ngân Hàng

Hoạt động cho vay luôn tiềm ẩn rủi ro tín dụng. Rủi ro phát sinh khi khách hàng không trả được nợ gốc và lãi đúng hạn. Nguyên nhân có thể do khách quan (biến động kinh tế, thiên tai) hoặc chủ quan (năng lực quản lý kém, sử dụng vốn sai mục đích). Để giảm thiểu rủi ro, NHTM cần thiết lập hệ thống điều kiện vay vốn chặt chẽ. Các điều kiện này giúp NHTM đánh giá chính xác khả năng trả nợ của khách hàng và đảm bảo an toàn vốn vay. Các biện pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng là cực kỳ quan trọng.

2.1. Phân Loại Rủi Ro Tín Dụng Trong Hoạt Động Cho Vay

Rủi ro tín dụng có thể phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau. Dựa vào nguyên nhân phát sinh, có rủi ro do yếu tố khách quan và rủi ro do yếu tố chủ quan. Dựa vào mức độ ảnh hưởng, có rủi ro trực tiếp và rủi ro gián tiếp. Dựa vào khả năng dự báo, có rủi ro có thể dự báo và rủi ro không thể dự báo. Việc phân loại rủi ro giúp NHTM có biện pháp phòng ngừa và xử lý phù hợp.

2.2. Vai Trò Của Điều Kiện Vay Vốn Trong Quản Lý Rủi Ro

Điều kiện vay vốn đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Chúng giúp NHTM sàng lọc khách hàng, đánh giá khả năng trả nợ và đảm bảo an toàn vốn vay. Các điều kiện bao gồm năng lực pháp lý, năng lực tài chính, phương án sử dụng vốn, tài sản đảm bảo và mục đích vay vốn. NHTM cần tuân thủ quy định vay vốn ngân hàng để giảm thiểu rủi ro.

2.3. Hợp Đồng Tín Dụng Cơ Sở Pháp Lý Cho Quan Hệ Vay Vốn

Quan hệ cho vay luôn đƣợc thiết lập bởi hợp đồng tín dụng. Bên cho vay và bên xin vay sẽ thiết lập hợp đồng tín dụng. Hợp đồng tín dụng thực chất là hợp đồng cho vay đƣợc ký kết dƣới hình thức văn bản giữa một bên là tổ chức tín dụng (NHTM) và tổ chức, cá nhân khác (khách hàng). Hợp đồng này thông thƣờng do chính NHTM soạn thảo, bao gồm các điều khoản bắt buộc theo quy định của pháp luật và các điều khoản thỏa thuận bổ sung (nếu có) nhằm hạn chế tranh chấp xảy ra.

III. Quy Định Điều Kiện Vay Vốn Năng Lực Chủ Thể Mục Đích

Hai điều kiện vay vốn quan trọng hàng đầu là năng lực chủ thể và mục đích sử dụng vốn. Năng lực chủ thể liên quan đến tư cách pháp lý của người vay, đảm bảo người vay có đủ quyền và nghĩa vụ để thực hiện hợp đồng vay. Mục đích sử dụng vốn phải hợp pháp, không trái với đạo đức xã hội và phải được NHTM chấp thuận. Việc kiểm tra kỹ lưỡng hai điều kiện này giúp NHTM tránh được rủi ro pháp lý và rủi ro hoạt động. Quy định vay vốn phải rõ ràng, minh bạch.

3.1. Điều Kiện Về Năng Lực Chủ Thể Khi Vay Vốn

Điều kiện về năng lực chủ thể là một trong những điều kiện tiên quyết để được vay vốn tại NHTM. Chủ thể vay vốn phải có năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật. Điều này đảm bảo chủ thể có đủ tư cách pháp lý để tham gia vào quan hệ vay vốn và thực hiện các nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng vay vốn.

3.2. Yêu Cầu Về Mục Đích Sử Dụng Vốn Vay Hợp Pháp

Mục đích sử dụng vốn vay phải hợp pháp và không vi phạm các quy định của pháp luật. Mục đích sử dụng vốn vay phải được nêu rõ trong hồ sơ vay vốn và được NHTM thẩm định kỹ lưỡng. Nếu mục đích sử dụng vốn vay không hợp pháp, NHTM có quyền từ chối cho vay hoặc chấm dứt hợp đồng vay vốn.

3.3. Ảnh Hưởng Của Mục Đích Sử Dụng Vốn Đến Khả Năng Trả Nợ

Mục đích sử dụng vốn vay có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ của khách hàng. Nếu vốn vay được sử dụng vào các hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả, có khả năng sinh lời cao thì khả năng trả nợ của khách hàng sẽ được đảm bảo. Ngược lại, nếu vốn vay được sử dụng vào các hoạt động không hiệu quả, có rủi ro cao thì khả năng trả nợ của khách hàng sẽ bị ảnh hưởng.

IV. Hồ Sơ Vay Vốn Các Điều Kiện Tài Chính Cần Đáp Ứng

Hồ sơ vay vốn là căn cứ để NHTM đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng. Hồ sơ thường bao gồm thông tin về tài sản, thu nhập, lịch sử tín dụng và phương án kinh doanh. Khách hàng cần chứng minh khả năng tài chính để trả nợ gốc và lãi. Thực trạng vay vốn cho thấy nhiều khách hàng gặp khó khăn trong việc chứng minh khả năng tài chính, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Lãi suất vay vốn cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định vay của khách hàng.

4.1. Các Loại Giấy Tờ Cần Thiết Trong Hồ Sơ Vay Vốn

Hồ sơ vay vốn bao gồm nhiều loại giấy tờ khác nhau, tùy thuộc vào loại hình vay vốn và quy định của từng NHTM. Thông thường, hồ sơ vay vốn bao gồm giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh thu nhập, giấy tờ chứng minh tài sản, giấy tờ liên quan đến mục đích sử dụng vốn và giấy tờ khác theo yêu cầu của NHTM.

4.2. Điều Kiện Về Khả Năng Tài Chính Đảm Bảo Trả Nợ

Khách hàng phải chứng minh được khả năng tài chính của mình để đảm bảo khả năng trả nợ gốc và lãi đúng hạn. Khả năng tài chính được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm thu nhập, tài sản, lịch sử tín dụng và các khoản nợ khác.

4.3. Phương Án Sử Dụng Vốn Vay Yếu Tố Quyết Định

Phương án sử dụng vốn vay phải rõ ràng, khả thi và có khả năng sinh lời. NHTM sẽ thẩm định kỹ lưỡng phương án sử dụng vốn vay để đánh giá hiệu quả và khả năng trả nợ của khách hàng. Phương án sử dụng vốn vay phải phù hợp với mục đích sử dụng vốn vay đã được nêu trong hồ sơ vay vốn.

V. Tài Sản Đảm Bảo Tiền Vay Điều Kiện Quan Trọng Để Duyệt Vay

Tài sản đảm bảo tiền vay là một trong những điều kiện quan trọng để được vay vốn tại NHTM, đặc biệt là đối với các khoản vay có giá trị lớn. Tài sản đảm bảo giúp NHTM giảm thiểu rủi ro khi khách hàng không có khả năng trả nợ. Các loại tài sản đảm bảo phổ biến bao gồm bất động sản, động sản, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Vay thế chấp là hình thức vay phổ biến. Lịch sử tín dụng cũng được xem xét.

5.1. Các Loại Tài Sản Đảm Bảo Tiền Vay Phổ Biến Hiện Nay

Các loại tài sản đảm bảo tiền vay phổ biến bao gồm bất động sản (nhà ở, đất đai), động sản (xe cộ, máy móc thiết bị), giấy tờ có giá (cổ phiếu, trái phiếu) và quyền tài sản (quyền sử dụng đất, quyền khai thác khoáng sản). Giá trị của tài sản đảm bảo phải đủ lớn để đảm bảo khả năng trả nợ của khách hàng.

5.2. Quy Trình Thẩm Định Giá Trị Tài Sản Đảm Bảo Tiền Vay

NHTM sẽ tiến hành thẩm định giá trị tài sản đảm bảo tiền vay để xác định giá trị thực tế của tài sản. Quy trình thẩm định giá trị tài sản đảm bảo thường được thực hiện bởi các chuyên gia thẩm định giá độc lập hoặc nhân viên thẩm định giá của NHTM.

5.3. Vay Tín Chấp Cơ Hội Và Rủi Ro Cần Lưu Ý

Vay tín chấp là hình thức vay vốn không cần tài sản đảm bảo. Hình thức vay này thường được áp dụng cho các khoản vay nhỏ, có thời hạn ngắn và dành cho khách hàng có uy tín tín dụng tốt. Tuy nhiên, vay tín chấp cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với vay có tài sản đảm bảo.

VI. Nợ Xấu Khả Năng Vay Vốn Giải Pháp Cho Người Mắc Nợ

Nợ xấu là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến khả năng vay vốn của khách hàng. Khách hàng có nợ xấu thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay từ NHTM. Tuy nhiên, vẫn có một số giải pháp cho khách hàng có nợ xấu, chẳng hạn như sử dụng dịch vụ tư vấn tài chính, trả hết nợ xấu hoặc tìm kiếm các chương trình hỗ trợ vay vốn từ Nhà nước. Ngân hàng cho vay dễ nhất cần được tìm hiểu kỹ. CIC là trung tâm thông tin tín dụng quan trọng.

6.1. Ảnh Hưởng Của Lịch Sử Tín Dụng Đến Quyết Định Vay Vốn

Lịch sử tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng mà NHTM xem xét khi đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng. Lịch sử tín dụng tốt sẽ giúp khách hàng dễ dàng được duyệt vay và hưởng lãi suất ưu đãi hơn. Ngược lại, lịch sử tín dụng xấu sẽ khiến khách hàng gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay.

6.2. Giải Pháp Vay Vốn Cho Khách Hàng Có Nợ Xấu

Khách hàng có nợ xấu có thể tìm kiếm các giải pháp vay vốn khác nhau, chẳng hạn như sử dụng dịch vụ tư vấn tài chính, trả hết nợ xấu, thế chấp tài sản hoặc tìm kiếm các chương trình hỗ trợ vay vốn từ Nhà nước. Việc lựa chọn giải pháp phù hợp phụ thuộc vào tình hình tài chính và khả năng trả nợ của từng khách hàng.

6.3. Chính Sách Cho Vay Ưu Đãi Cơ Hội Cho Doanh Nghiệp

Nhà nước và các NHTM thường có các chính sách cho vay ưu đãi dành cho các đối tượng khách hàng đặc biệt, chẳng hạn như doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, hộ gia đình sản xuất kinh doanh. Các chính sách cho vay ưu đãi thường có lãi suất thấp hơn, thời hạn vay dài hơn và điều kiện vay dễ dàng hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động cấp tín dụng, đặc biệt là nghiệp vụ cho vay, giữ vai trò huyết mạch và là nguồn thu lợi nhuận chủ yếu của các ngân hàng thương mại (NHTM). Thông qua việc huy động các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong xã hội để phân phối lại cho các chủ thể có nhu cầu sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, NHTM đóng vai trò định chế tài chính trung gian quan trọng thúc đẩy nền kinh tế. Tuy nhiên, bản chất của hoạt động cho vay luôn tiềm ẩn rủi ro tín dụng rất lớn, xuất phát từ tính thanh khoản cao của vốn tiền tệ, sự đa dạng về thời hạn cho vay và những biến động phức tạp của môi trường kinh tế trong quá trình hội nhập quốc tế.

Để phòng ngừa tổn thất và quản lý chất lượng tín dụng, hệ thống pháp luật ngân hàng đã thiết lập các quy định bắt buộc về điều kiện vay vốn. Trước ngày 15/3/2017, hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng được điều chỉnh bởi Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN (được sửa đổi, bổ sung bởi Quyết định số 127/2005/QĐ-NHNN). Sự ra đời của Thông tư số 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (có hiệu lực từ ngày 15/3/2017) đã thay thế toàn bộ khung pháp lý cũ, mang lại nhiều thay đổi căn bản nhằm phù hợp với Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Các tổ chức tín dụng 2010. Tuy nhiên, các quy định mới của Thông tư 39/2016/TT-NHNN mang tính khái quát cao, đòi hỏi từng NHTM phải tự ban hành quy định nội bộ chi tiết. Thực tiễn áp dụng đã làm nảy sinh nhiều vướng mắc, thiếu đồng bộ giữa các ngân hàng, tạo ra kẽ hở pháp lý và gia tăng rủi ro trong thẩm định tín dụng. Do đó, việc nghiên cứu toàn diện khung pháp lý hiện hành, đối chiếu điểm mới và nhận diện thực trạng áp dụng là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận:

1. Nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận chung về hoạt động cho vay, làm rõ mối liên hệ giữa các nguyên tắc, đặc điểm cho vay với yêu cầu pháp lý về điều kiện vay vốn tại NHTM.
2. Phân tích chi tiết quy định của pháp luật hiện hành đối với từng điều kiện vay vốn cụ thể theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN trong sự đối sánh với Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN.
3. Đánh giá thực trạng áp dụng các quy định về điều kiện vay vốn tại các NHTM, chỉ ra các vướng mắc, kẽ hở và sai phạm điển hình trong hoạt động thẩm định tín dụng.
4. Đề xuất các kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và các giải pháp hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật vào thực tiễn ngân hàng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh điều kiện vay vốn tại NHTM, lý luận về kiểm soát rủi ro tín dụng và thực tiễn thẩm định hồ sơ vay vốn tại các NHTM.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 05 điều kiện vay vốn cốt lõi: năng lực chủ thể, mục đích sử dụng vốn, khả năng tài chính đảm bảo trả nợ, phương án sử dụng vốn và biện pháp bảo đảm tiền vay. Đề tài không đi sâu vào nghiệp vụ hạch toán kế toán, kiểm toán chuyên sâu hay quy trình kỹ thuật xử lý từng loại tài sản bảo đảm.
• Phạm vi văn bản: Các văn bản pháp luật chuyên ngành ngân hàng và dân sự liên quan tại Việt Nam, trọng tâm là Bộ luật Dân sự 2015, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 và Thông tư 39/2016/TT-NHNN (tính đến thời điểm năm 2017).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên hệ thống lý luận pháp lý chuyên ngành luật ngân hàng và các văn bản quy phạm pháp luật thực định của Việt Nam, kết hợp tham chiếu pháp luật quốc tế:

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và mô hình áp dụng:

• Văn bản pháp luật nền tảng: Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS 2015), Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (LCTCTD 2010), Luật Doanh nghiệp 2014 (LDN 2014), Luật Đầu tư 2014, Luật Giá 2012, Luật Đất đai 2013, Luật Nhà ở 2014, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015.
• Văn bản điều chỉnh chuyên ngành: Thông tư số 39/2016/TT-NHNN, Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN, Quyết định số 127/2005/QĐ-NHNN, Nghị định 89/2013/NĐ-CP, Thông tư 38/2014/TT-BTC, Chỉ thị 01/CT-NHNN (năm 2011 và 2014), Công văn số 3739/NHNN-CSTT ngày 20/6/2012.
• Mô hình thẩm định nghiệp vụ: Nguyên tắc thẩm định tín dụng 5C (Character - Uy tín/Phẩm chất, Capacity - Năng lực, Capital - Vốn/Khả năng tài chính, Collateral - Tài sản bảo đảm, Conditions - Điều kiện kinh tế - xã hội).
• Pháp luật nước ngoài tham chiếu: Luật Ngân hàng thương mại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2003 (đặc biệt là các Điều 82, 84, 85, 86, 87 về chế tài xử lý vi phạm tín dụng).

Phương pháp nghiên cứu:

• Vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để xem xét sự vận động của pháp luật ngân hàng trong mối quan hệ hữu cơ với nền kinh tế thị trường.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm pháp luật để mổ xẻ nội dung từng điều kiện vay vốn.
• Phương pháp so sánh pháp lý (đối chiếu quy định giữa Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN với Thông tư 39/2016/TT-NHNN, đối chiếu pháp luật Việt Nam với pháp luật Trung Quốc).
• Phương pháp diễn dịch và quy nạp nhằm khái quát hóa các sai phạm thực tế thành những khiếm khuyết mang tính thể chế.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sử dụng trong khóa luận bao gồm các công trình nghiên cứu khoa học (luận văn thạc sĩ của Lê Thị Ngân Hà, Nguyễn Thị Thủy; khóa luận của Trần Thị Thu Hằng, Hồ Thị Vân Anh, Phùng Hồng Thanh, Danh Phạm Mỹ Duyên), giáo trình Luật Ngân hàng của Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, các bài viết trên Tạp chí Khoa học pháp lý của PGS.TS Phan Huy Hồng và TS. Nguyễn Thanh Tú, cùng các dữ liệu thực tiễn và vụ việc sai phạm tín dụng được công bố trên các phương tiện truyền thông chính thống.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thương mại

Chương 1 thiết lập khung lý luận toàn diện về bản chất pháp lý và kinh tế của quan hệ cho vay, xác định nguyên nhân hình thành các điều kiện vay vốn và phân tích chi tiết quy định hiện hành theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN.

1. Tổng quan hoạt động cho vay và rủi ro tín dụng:

• Khái niệm: Hoạt động cho vay là hình thức cấp tín dụng theo Khoản 16 Điều 4 LCTCTD 2010, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi.
• Đặc điểm cơ bản: (i) Đối tượng cấp tín dụng là vốn tiền tệ mang tính thanh khoản cao, khó kiểm soát mục đích sử dụng sau giải ngân; (ii) Thời hạn cho vay đa dạng (ngắn hạn dưới 1 năm, trung hạn từ 1 đến 5 năm, dài hạn trên 5 năm theo Điều 10 Thông tư 39/2016/TT-NHNN); (iii) Quan hệ cho vay luôn được xác lập thông qua hợp đồng tín dụng.
• Hai nguyên tắc bắt buộc: Nguyên tắc sử dụng vốn đúng mục đích thỏa thuận và nguyên tắc hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn (Khoản 2 Điều 4 Thông tư 39/2016/TT-NHNN).
• Rủi ro tín dụng: Xuất phát từ nguyên nhân khách quan (trình độ cán bộ non kém, cơ chế nội bộ lỏng lẻo) và nguyên nhân chủ quan (sự suy thoái đạo đức của cán bộ ngân hàng hoặc hành vi gian lận thông tin của khách hàng).

2. Sự cần thiết và các yếu tố định hình pháp luật về điều kiện vay vốn: Quy định pháp luật về điều kiện vay vốn giữ vai trò bảo vệ quyền lợi cho khách hàng (tạo sự công bằng, dễ tiếp cận), tạo khuôn khổ pháp lý bắt buộc cho NHTM (ngăn chặn tình trạng tùy tiện phê duyệt khoản vay, giảm nợ xấu) và hỗ trợ Nhà nước thực hiện chức năng thanh tra, giám sát thị trường tiền tệ. Pháp luật về điều kiện vay vốn chịu sự chi phối của 08 yếu tố: mục tiêu kinh doanh của NHTM, điều kiện kinh tế của người đi vay, bối cảnh kinh tế - xã hội, đường lối chính sách của Nhà nước, tập quán đạo đức, các yếu tố pháp lý về hiệu lực hợp đồng, các yếu tố an toàn tài chính và thông lệ quốc tế.

3. Phân tích 05 điều kiện vay vốn theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN:

• Năng lực chủ thể (Khoản 1 Điều 7): Khách hàng pháp nhân phải có năng lực pháp luật dân sự (NLPLDS); khách hàng cá nhân từ đủ 18 tuổi trở lên phải có năng lực hành vi dân sự (NLHVDS) đầy đủ; cá nhân từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi không bị mất hoặc hạn chế NLHVDS. Thông tư 39 đã loại bỏ tư cách vay vốn trực tiếp của hộ gia đình, tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân (DNTN) để đồng bộ với BLDS 2015, yêu cầu các chủ thể này phải thông qua tư cách cá nhân của chủ hộ kinh doanh hoặc chủ DNTN (Khoản 5 Điều 2).
• Mục đích sử dụng vốn: Phải hợp pháp, không thuộc các ngành nghề bị pháp luật cấm và phải được xem xét trong tính toàn vẹn của khoản vay. Thông tư 39 chính thức ghi nhận việc nghiêm cấm hành vi cho vay đảo nợ nhằm che giấu nợ xấu.
• Khả năng tài chính đảm bảo trả nợ (Khoản 7 Điều 2): Đòi hỏi khách hàng phải có đủ nguồn vốn, tài sản và dòng tiền hợp pháp để thanh toán nợ gốc và lãi.
• Phương án sử dụng vốn khả thi (Khoản 6 Điều 2): Phải chứng minh tính khả thi về tổng nguồn vốn, thời hạn, nguồn trả nợ và hiệu quả dự án kinh doanh.
• Biện pháp bảo đảm tiền vay (Khoản 1 Điều 25, Điều 15): Thông tư 39 bãi bỏ quy định bắt buộc phải có tài sản bảo đảm (TSBĐ), chuyển thành quyền tự chủ thỏa thuận giữa NHTM và khách hàng. TSBĐ (nếu có) phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp, được phép giao dịch và không có tranh chấp; giá trị TSBĐ có thể lớn hơn, bằng hoặc nhỏ hơn nghĩa vụ nợ theo Khoản 4 Điều 295 BLDS 2015.

Tiêu chí so sánh	Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN (sửa đổi bởi QĐ 127/2005)	Thông tư 39/2016/TT-NHNN
Chủ thể vay vốn	Bao gồm pháp nhân, cá nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân.	Chỉ công nhận 02 loại chủ thể: Pháp nhân và Cá nhân (đồng bộ theo BLDS 2015).
Độ tuổi cá nhân vay vốn	Cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.	Bổ sung cá nhân từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi không bị mất/hạn chế NLHVDS.
Tài sản bảo đảm tiền vay	Là điều kiện bắt buộc đối với hầu hết các khoản vay thông thường.	Không bắt buộc; NHTM và khách hàng tự thỏa thuận biện pháp bảo đảm.
Quy định về đảo nợ	Quy định chung chung, viện dẫn theo quy định riêng của NHNN.	Quy định cụ thể, nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi cho vay đảo nợ.
Tính tự chủ của NHTM	Ràng buộc bởi quy chế cứng của Ngân hàng Nhà nước.	Trao quyền tự chủ cao cho NHTM trong xây dựng quy trình và tiêu chí nội bộ.

---

Chương 2: Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện vay vốn tại một số ngân hàng thương mại và một số kiến nghị

Chương 2 tập trung phản ánh các bất cập phát sinh khi áp dụng quy định vào thực tiễn xét duyệt hồ sơ tại các NHTM và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện.

1. Thực trạng áp dụng và nhận diện các bất cập:

• Về năng lực chủ thể: Pháp luật chưa quy định cơ chế xác minh rõ ràng phạm vi đại diện của người đại diện theo pháp luật hoặc theo ủy quyền của doanh nghiệp, dẫn đến rủi ro hợp đồng vô hiệu do vượt thẩm quyền. Tình trạng cấp trùng số chứng minh nhân dân (CMND) hoặc việc đổi CMND chưa đồng bộ gây khó khăn cho việc định danh khách hàng cá nhân.
• Về mục đích sử dụng vốn và cho vay đảo nợ: Khó khăn trong việc kiểm tra, giám sát dòng vốn sau giải ngân. Nhiều trường hợp cán bộ tín dụng buông lỏng kiểm tra giấy phép kinh doanh đối với các ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tác giả dẫn chứng vụ việc sai phạm tại Agribank chi nhánh Phan Thiết: cán bộ tín dụng (bà Ngân) biết rõ khách hàng (bà Trần Thị Tâm) làm hồ sơ vay tiền mua nhà của vợ chồng ông Nguyễn Thanh Hùng - bà Huỳnh Kim Lệ nhằm mục đích lừa đảo chiếm đoạt tài sản, sử dụng vốn sai thỏa thuận nhưng vẫn lập hồ sơ đề nghị giải ngân. Bên cạnh đó, tình trạng cho vay đảo nợ vẫn diễn ra ngầm nhằm che giấu tỷ lệ nợ xấu thực tế.
• Về khả năng tài chính của khách hàng: Các tiêu chí đánh giá tài sản nợ và tài sản có của cá nhân mang tính ước lượng cao. Đối với doanh nghiệp, báo cáo tài chính thường thiếu tính minh bạch, có hiện tượng lập báo cáo khống, khai lệch doanh thu nhằm đáp ứng chỉ số xét duyệt tín dụng.
• Về phương án sử dụng vốn: Pháp luật trao quyền tự chủ đánh giá tính khả thi cho NHTM nhưng thiếu bộ tiêu chuẩn định lượng khung. Việc thẩm định các dự án quy mô lớn đòi hỏi kiểm tra phức tạp các giấy phép chuyên ngành (giấy phép xây dựng, báo cáo tác động môi trường, giấy phép khai thác khoáng sản), trong khi cán bộ tín dụng thiếu kiến thức đa ngành và khó kiểm soát sai phạm ở giai đoạn hậu cấp phép.
• Về tài sản bảo đảm tiền vay: (i) Bất cập trong định giá tài sản: NHTM thường dùng khung giá đất của UBND cấp tỉnh (vốn dùng để tính thuế) nên giá trị định giá thấp hơn nhiều so với giá thị trường, gây thiệt hại cho khách hàng; ngược lại, cán bộ chỉ tra cứu giá qua mạng mà không thẩm định thực địa dẫn đến định giá quá cao, gây mất an toàn vốn. (ii) Rủi ro pháp lý: Sơ suất trong việc xác định tài sản chung vợ chồng (thiếu chữ ký của một bên), tài sản thuộc sở hữu của hộ gia đình (bỏ sót thành viên thành niên ký hợp đồng thế chấp), hoặc vướng mắc trong việc xác định phạm vi tài sản hình thành trong tương lai.

2. Hệ thống kiến nghị và giải pháp đề xuất:

Nhóm 1: Hoàn thiện quy định pháp luật:

• Về năng lực chủ thể: Quy định bắt buộc doanh nghiệp phải công khai phân định thẩm quyền và phạm vi của người đại diện trên Cổng thông tin Đăng ký doanh nghiệp quốc gia; chuẩn hóa và đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu số CMND/căn cước công dân.
• Về mục đích sử dụng vốn: Thiết lập quy định chế tài nghiêm khắc đối với cán bộ tín dụng vi phạm quy trình giám sát sau giải ngân; quy định rõ ràng các hành vi cấu thành tội phạm cho vay đảo nợ kèm khung xử phạt cụ thể.
• Về khả năng tài chính: Mở rộng nhóm đối tượng doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm toán báo cáo tài chính định kỳ; hoàn thiện chuẩn mực kế toán - kiểm toán và siết chặt chế tài xử lý kiểm toán viên thông đồng làm sai lệch số liệu.
• Về phương án sử dụng vốn: Ban hành quy định khung hướng dẫn phương pháp và các tiêu chí định lượng đánh giá tính khả thi của phương án kinh doanh; tăng cường quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng.
• Về tài sản bảo đảm: Xây dựng quy chuẩn pháp lý thống nhất về phương pháp thẩm định giá tài sản bảo đảm trong ngành ngân hàng; thống nhất khái niệm và danh mục tài sản hình thành trong tương lai được phép nhận thế chấp.

Nhóm 2: Biện pháp hỗ trợ nâng cao hiệu quả áp dụng:

• Nâng cao năng lực vận hành và chia sẻ dữ liệu của Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC), xử phạt nghiêm các NHTM không báo cáo trung thực dữ liệu khách hàng.
• Quy định các NHTM phải đăng ký quy định nội bộ về điều kiện cho vay với Ngân hàng Nhà nước để kiểm soát tính tương thích pháp lý.
• Tổ chức tập huấn định kỳ nâng cao kỹ năng thẩm định đa ngành và bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ tín dụng.
• Nghiên cứu tiếp thu kinh nghiệm từ Luật Ngân hàng thương mại Trung Quốc năm 2003 (các Điều 82, 84, 85, 86, 87) về việc quy định cụ thể, khắt khe trách nhiệm hình sự, kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với cả nhân viên ngân hàng và người đi vay khi có hành vi gian lận tín dụng.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa toàn diện khung pháp lý mới: Khóa luận đã phân tích chi tiết toàn bộ các quy định tại Thông tư 39/2016/TT-NHNN trong sự kết nối với BLDS 2015, làm rõ sự chuyển dịch căn bản từ cơ chế quản lý mệnh lệnh (bắt buộc tài sản bảo đảm, bó hẹp chủ thể vay vốn) sang cơ chế thị trường tôn trọng quyền tự chủ thỏa thuận và trách nhiệm tự chịu rủi ro của NHTM.
• Làm rõ bản chất pháp lý về tư cách chủ thể: Đưa ra lập luận thuyết phục khẳng định các tổ chức không có tư cách pháp nhân (hộ kinh doanh, tổ hợp tác, DNTN) tham gia quan hệ tín dụng thông qua tư cách cá nhân của thành viên/chủ doanh nghiệp, giải quyết được sự xung đột giữa BLDS 2015 và thực tiễn nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh.
• Chỉ ra các điểm nghẽn thực tiễn bằng chứng cứ cụ thể: Khóa luận không chỉ phân tích lý luận mà còn dẫn chứng các vụ việc thực tế (sai phạm tại Agribank chi nhánh Phan Thiết, các tranh chấp về định giá đất theo bảng giá UBND tỉnh, tình trạng hợp đồng thế chấp tài sản chung bị vô hiệu) để chứng minh nguồn gốc phát sinh rủi ro tín dụng.
• Đóng góp so với các công trình nghiên cứu trước đó: Hầu hết các đề tài nghiên cứu trước năm 2017 (như luận văn của Lê Thị Ngân Hà năm 2011, Nguyễn Thị Thủy năm 2000, Trần Thị Thu Hằng năm 2012, Phùng Hồng Thanh năm 2012, Danh Phạm Mỹ Duyên năm 2014, Hồ Thị Vân Anh năm 2016) đều dựa trên khung pháp lý cũ là Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN. Khóa luận này là một trong những công trình nghiên cứu pháp lý đầu tiên cập nhật toàn diện và đánh giá tác động trực tiếp của Thông tư 39/2016/TT-NHNN ngay sau khi văn bản này có hiệu lực.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn về thời gian và phạm vi nghiên cứu của khóa luận cử nhân, tác giả chỉ tập trung vào 05 điều kiện vay vốn cơ bản mà không mở rộng nghiên cứu sâu các quy định về hạch toán kế toán, kiểm toán chuyên ngành trong phân tích năng lực tài chính; không đi sâu vào chi tiết từng loại tài sản bảo đảm đặc thù và các thủ tục thi hành án, xử lý tài sản bảo đảm. Ngoài ra, do Thông tư 39/2016/TT-NHNN mới có hiệu lực từ ngày 15/3/2017 nên các số liệu thực tiễn và án lệ xét xử liên quan đến văn bản mới còn hạn chế.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi và đánh giá tác động dài hạn của Thông tư 39/2016/TT-NHNN sau một thời gian áp dụng thực tế; nghiên cứu sâu về cơ chế kiểm soát rủi ro pháp lý đối với các hình thức cấp tín dụng mới phát sinh; hoàn thiện quy trình pháp lý xử lý nợ xấu và giải quyết tranh chấp tài sản bảo đảm trong hoạt động ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại, Luật Tài chính - Ngân hàng và ngành Tài chính - Ngân hàng.
  • Cán bộ pháp chế, chuyên viên thẩm định tín dụng, cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng.
  • Các luật sư, thẩm phán, chấp hành viên giải quyết các vụ án tranh chấp hợp đồng tín dụng và xử lý tài sản bảo đảm.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Bảng so sánh và phân tích sự thay đổi giữa Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN tại Chương 1.
  • Phần phân tích tư cách chủ thể của hộ kinh doanh, DNTN theo BLDS 2015 và Thông tư 39/2016/TT-NHNN (Mục 1.3.1).
  • Phân tích thực trạng các sai sót trong định giá tài sản bảo đảm và xác định quyền sở hữu tài sản chung vợ chồng/hộ gia đình tại Chương 2.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN, những chủ thể nào đủ điều kiện tham gia vay vốn tại NHTM và hộ kinh doanh, DNTN vay vốn bằng cách nào? Theo Khoản 1 Điều 7 Thông tư 39/2016/TT-NHNN, khách hàng vay vốn chỉ bao gồm: (i) Pháp nhân có năng lực pháp luật dân sự; (ii) Cá nhân từ đủ 18 tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc cá nhân từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi không bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự. Đối với các tổ chức không có tư cách pháp nhân như hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân, tổ hợp tác, họ không trực tiếp đứng tên vay vốn mà phải thông qua tư cách cá nhân của chủ hộ kinh doanh hoặc chủ doanh nghiệp tư nhân theo quy định tại Khoản 5 Điều 2 Thông tư 39/2016/TT-NHNN.

2. Tại sao Thông tư 39/2016/TT-NHNN lại bãi bỏ quy định bắt buộc phải có tài sản bảo đảm tiền vay? Bởi vì về mặt bản chất pháp lý, biện pháp bảo đảm tiền vay chỉ là biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đối với hợp đồng chính (hợp đồng tín dụng) nhằm phòng ngừa rủi ro chứ không phải là điều kiện có hiệu lực của hợp đồng. Việc loại bỏ quy định bắt buộc này nhằm trao quyền tự chủ kinh doanh cho NHTM thỏa thuận với khách hàng dựa trên mức độ tín nhiệm, phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời NHTM phải tự chịu trách nhiệm nếu phát sinh rủi ro tín dụng.

3. Khóa luận dẫn chứng vụ việc sai phạm cụ thể nào để minh chứng cho rủi ro đạo đức của cán bộ tín dụng? Khóa luận dẫn chứng vụ việc xảy ra tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) chi nhánh Phan Thiết. Cán bộ tín dụng là bà Ngân khi thẩm định hồ sơ vay vốn đã biết rõ khách hàng Trần Thị Tâm không đảm bảo điều kiện vay vốn và sử dụng tiền vay sai mục đích (nhằm chiếm đoạt tài sản trong giao dịch mua nhà với vợ chồng ông Nguyễn Thanh Hùng - bà Huỳnh Kim Lệ) nhưng không ngăn chặn mà vẫn tiếp tục đề nghị ngân hàng giải ngân, dẫn đến việc ngân hàng bị tố cáo tiếp tay cho quỹ tín dụng đen.

4. Khóa luận chỉ ra những bất cập chủ yếu nào trong việc định giá tài sản bảo đảm tại các NHTM? Khóa luận chỉ ra hai bất cập lớn: (i) NHTM áp dụng bảng giá đất do UBND cấp tỉnh ban hành hàng năm (vốn chỉ dùng để tính thuế) để định giá quyền sử dụng đất thế chấp, dẫn đến giá trị định giá thấp hơn nhiều so với giá trị thị trường, gây thiệt hại cho khách hàng; (ii) Cán bộ thẩm định chỉ tham khảo giá bất động sản qua internet mà không tiến hành kiểm tra, thẩm định hiện trạng thực tế, dẫn đến nguy cơ định giá tài sản cao hơn giá trị thực, gây thất thoát vốn ngân hàng khi xử lý nợ.

5. Tác giả đã tham khảo bài học kinh nghiệm từ điều luật cụ thể nào của pháp luật nước ngoài để đề xuất hoàn thiện chế tài? Tác giả đã tham chiếu các Điều 82, 84, 85, 86 và 87 của Luật Ngân hàng thương mại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2003. Các điều khoản này quy định rất nghiêm khắc và cụ thể về trách nhiệm hình sự, xử lý kỷ luật và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại đối với cả nhân viên ngân hàng và khách hàng khi có hành vi vi phạm quy định cho vay hoặc gian lận hồ sơ tín dụng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lâm Thị Minh Hiếu đã hệ thống hóa và phân tích sâu sắc những cơ sở lý luận, pháp lý về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thương mại trên nền tảng Thông tư số 39/2016/TT-NHNN và Bộ luật Dân sự 2015. Công trình đã phản ánh chân thực những bất cập, xung đột pháp lý và rủi ro đạo đức phát sinh trong thực tiễn thẩm định tín dụng tại các ngân hàng. Các đề xuất hoàn thiện pháp luật và giải pháp hỗ trợ được xây dựng có căn cứ khoa học, góp phần nâng cao tính an toàn và hiệu quả cho hoạt động tín dụng ngân hàng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận chung, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận gồm có hai chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về điều kiện vay vốn và một số kiến nghị. 4 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ ĐIỀU KIỆN VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. 1 Tổng quan về hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại.1 Đặc điểm, nguyên tắc của hoạt động cho vay và mối liên hệ với các quy định pháp luật về điều kiện vay vốn tại ngân hàng thƣơng mại.

Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi1. Nhƣ vậy, hoạt động cho vay phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa ngƣời cho vay - các NHTM và ngƣời đi vay - khách hàng vay vốn. Bên cạnh đó, cho vay là một trong những hình thức cấp tín dụng của các NHTM2, mang những đặc điểm cơ bản, nổi bật nhƣ sau: “Thứ nhất, đối tƣợng cấp tín dụng trong hoạt động cho vay là vốn tiền tệ.”3 Đây đƣợc xem là đặc trƣng cơ bản nhất trong hoạt động cho vay tại NHTM. Tiền không phải là vật đặc định nên mang lại những thuận lợi nhất định cho giao dịch vay vốn nhƣ: có thể sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau, có khả năng đáp ứng mọi nhu cầu của các chủ thể tham gia vào quan hệ tín dụng, là loại tài sản có tính thanh khoản cao.

Tuy nhiên đối tƣợng cấp tín dụng là tiền tệ cũng tạo ra rất nhiều rủi ro tiềm ẩn cho hoạt động tín dụng do tiền có tính thanh khoản cao nên NHTM khó quản lý và thu hồi nguồn vốn sau khi giải ngân, hơn nữa đây là loại tài sản có thể sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau dẫn đến NHTM phải đối mặt với khó khăn trong khâu kiểm tra và giám sát mục đích sử dụng vốn của khách hàng. Qua đó chúng ta có thể thấy tiền tệ là đối tƣợng đặc thù của hoạt động cho vay, vừa mang đến những thuận lợi vừa tạo ra những khó khăn. Vì thế, nếu để hoạt động cho vay diễn ra một cách tự phát mà không có cơ chế kiểm soát, xử lý sẽ dẫn đến khá nhiều hệ lụy cho hoạt động tín dụng của NHTM nói riêng và nền kinh tế nói chung. 1 Khoản 16 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (LCTCTD 2010) 2 Điểm a khoản 3 Điều 98 LCTCTD 2010 3 Trƣờng đại học Luật Tp.

Hồ Chí Minh (2013), Giáo trình Luật ngân hàng, Nhà xuất bản Hồng Đức, tr. 309 5 “Thứ hai, thời hạn trong hoạt động cho vay rất đa dạng và phong phú, có thể là ngắn hạn, trung hạn hoặc dài hạn.”4 Khi tiến hành hoạt động cho vay, mục đích của NHTM là cấp cho khách hàng một khoản tiền nhất định để họ đầu tƣ vào sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng. Vì thế, lý do của vấn đề đa dạng về thời hạn vay vốn xuất phát từ việc phục vụ mục đích sử dụng vốn của khách hàng và NHTM quan tâm đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn đó nên tùy thuộc khách hàng sử dụng vốn vào mục đích gì mà NHTM sẽ quyết định cho vay ngắn hạn (dƣới 1 năm), trung hạn (từ 1 năm đến 5 năm) hoặc dài hạn (trên 5 năm)5. Tuy nhiên, thời hạn cho vay đa dạng cũng mang lại khá nhiều rủi ro cho các NHTM trong hoạt động cho vay, đặc biệt đối với những khoản vay trung và dài hạn.