DỊCH VỤ VỊ TRÍ PHÂN CẤP CHO ĐỊNH TUYẾN TRONG MẠNG MANET

Luận văn về bộ tách sóng và giải mã lặp trong hệ thống MIMO-OFDM. Nghiên cứu kỹ thuật điện tử, truyền thông vô tuyến, tối ưu hiệu suất hệ thống.

• Tác giả: Nguyễn Quang Vinh
• Người hướng dẫn: Ts. Đỗ Hồng Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa - Đại Học Quốc Gia Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Điện Tử
• Đề tài: Dịch Vụ Vị Trí Phân Cấp Cho Định Tuyến Trong Mạng Manet
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. MANET Là Gì Tổng Quan Về Mạng MANET Phân Cấp

Mạng MANET, hay Mobile Ad-hoc Network, là một mạng không dây tự tổ chức, không cần cơ sở hạ tầng cố định. Các thiết bị trong mạng MANET có thể di chuyển tự do và kết nối trực tiếp với nhau hoặc thông qua các nút trung gian. Điều này tạo nên tính linh hoạt cao cho mạng, đặc biệt hữu ích trong các môi trường không có hoặc khó triển khai cơ sở hạ tầng mạng truyền thống. Tuy nhiên, định tuyến trong mạng MANET phức tạp hơn do topology mạng thay đổi liên tục. Các giao thức định tuyến MANET khác nhau đã được phát triển để giải quyết vấn đề này. Nghiên cứu của Nguyễn Quang Vinh về Dịch vụ vị trí phân cấp (HLS) là một trong những nỗ lực nhằm cải thiện hiệu quả định tuyến.

1.1. Lịch sử phát triển của mạng MANET

Sự ra đời của MANET xuất phát từ nhu cầu kết nối mạng trong điều kiện không có cơ sở hạ tầng. Sự phát triển của các thiết bị không dây như điện thoại di động và máy tính xách tay thúc đẩy sự phát triển của MANET. MANET đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ quân sự đến dân sự. Theo luận văn, "Với sự phổ biến của các thiết bị định vị và được sự hỗ trợ mạnh mẽ bởi các hệ thống như: GPS (Global Position System - Mỹ), GLONASS (GLObal Navigation Satellite System - Nga) hoặc Galileo (Châu Âu). Các giao thức định tuyến theo vị trí trong mạng MANET (Mobile Ad-hoc NETwork) ngày càng phát triển."

1.2. Nguyên tắc hoạt động cơ bản của mạng MANET

Mạng MANET hoạt động dựa trên nguyên tắc tự tổ chức và tự cấu hình. Các nút trong mạng tự động phát hiện và kết nối với các nút lân cận. Dữ liệu được truyền đi qua nhiều bước nhảy (multi-hop) từ nút nguồn đến nút đích. Các giao thức định tuyến MANET đảm bảo việc tìm đường đi hiệu quả trong mạng có topology động. Mỗi nút đóng vai trò vừa là máy chủ vừa là máy trạm, chia sẻ tài nguyên và thông tin với các nút khác.

II. Thách Thức Vì Sao Cần Định Tuyến Hiệu Quả Trong MANET

Việc định tuyến hiệu quả trong mạng MANET là một thách thức lớn do tính chất động của mạng. Các nút có thể di chuyển, kết nối có thể bị mất, và topology mạng thay đổi liên tục. Điều này đòi hỏi các giao thức định tuyến phải có khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của mạng. Các yếu tố khác như giới hạn về băng thông, năng lượng và bảo mật cũng đặt ra những thách thức đáng kể cho việc định tuyến MANET. Luận văn này tập trung vào việc sử dụng dịch vụ vị trí để cải thiện hiệu quả định tuyến.

2.1. Giao thức định tuyến đa hop Multi hop routing

Giao thức định tuyến đa hop là một yêu cầu cơ bản trong MANET, do phạm vi truyền dẫn hạn chế của các nút. Dữ liệu cần được chuyển tiếp qua nhiều nút trung gian để đến được đích. Điều này làm tăng độ phức tạp của việc định tuyến và đòi hỏi các giao thức phải có khả năng chọn đường đi tối ưu qua nhiều hop. Việc lựa chọn đường đi cần cân nhắc nhiều yếu tố như độ trễ, băng thông và độ tin cậy.

2.2. Vấn đề mở rộng Scalability trong mạng MANET

Khả năng mở rộng là một yếu tố quan trọng khi thiết kế mạng MANET. Khi số lượng nút trong mạng tăng lên, việc duy trì thông tin định tuyến và tìm đường đi hiệu quả trở nên khó khăn hơn. Các giao thức định tuyến cần có khả năng xử lý mạng lớn mà không làm giảm đáng kể hiệu suất. Các giải pháp phân cấp và định tuyến theo vùng thường được sử dụng để cải thiện khả năng mở rộng.

2.3. Ảnh hưởng của tiêu thụ năng lượng đến định tuyến

Tiêu thụ năng lượng là một vấn đề quan trọng trong MANET, đặc biệt khi các nút mạng hoạt động bằng pin. Các giao thức định tuyến cần được thiết kế để giảm thiểu tiêu thụ năng lượng, bằng cách giảm số lượng gói tin điều khiển, chọn đường đi ngắn nhất, và tránh các nút có năng lượng thấp. Các kỹ thuật quản lý năng lượng có thể được tích hợp vào giao thức định tuyến để kéo dài thời gian hoạt động của mạng.

III. GPSR Giải Pháp Định Tuyến Dựa Trên Dịch Vụ Vị Trí MANET

GPSR (Greedy Perimeter Stateless Routing) là một giao thức định tuyến dựa trên vị trí phổ biến trong mạng MANET. Nó sử dụng thông tin vị trí của các nút để đưa ra quyết định định tuyến. GPSR hoạt động ở hai chế độ: greedy forwarding và perimeter forwarding. Trong chế độ greedy, nút nguồn chọn nút lân cận gần đích nhất để chuyển tiếp dữ liệu. Nếu chế độ greedy không thành công, GPSR chuyển sang chế độ perimeter để tìm đường đi vòng quanh các vùng lõm.

3.1. Nguyên lý hoạt động của Greedy Forwarding trong GPSR

Greedy forwarding là chế độ hoạt động chính của GPSR. Mỗi nút chọn nút lân cận có khoảng cách đến đích ngắn nhất để chuyển tiếp dữ liệu. Việc này được thực hiện một cách cục bộ, không cần thông tin về toàn bộ mạng. Tuy nhiên, greedy forwarding có thể gặp khó khăn trong các vùng lõm, khi không có nút lân cận nào gần đích hơn nút hiện tại. Luận văn chỉ ra rằng thuật toán Greedy không phải lúc nào cũng thành công.

3.2. Cơ chế Perimeter Forwarding Face Routing trong GPSR

Khi greedy forwarding không thành công, GPSR chuyển sang perimeter forwarding, còn gọi là face routing. Trong chế độ này, dữ liệu được truyền đi vòng quanh các vùng lõm theo quy tắc bàn tay phải. Perimeter forwarding đảm bảo rằng dữ liệu sẽ đến được đích, nhưng có thể làm tăng độ trễ và tiêu thụ năng lượng. Theo tài liệu gốc, quy tắc bàn tay phải được sử dụng để vượt qua các vùng lõm.

IV. HLS Dịch Vụ Vị Trí Phân Cấp Cho Định Tuyến MANET Tối Ưu

Dịch vụ vị trí phân cấp (HLS) là một giải pháp được đề xuất để cải thiện hiệu quả của định tuyến dựa trên vị trí trong mạng MANET. HLS chia mạng thành các vùng phân cấp, cho phép các nút tìm kiếm vị trí của các nút khác một cách hiệu quả hơn. HLS giảm thiểu số lượng thông tin cần thiết để duy trì và tìm kiếm vị trí, giúp cải thiện khả năng mở rộng của mạng. Luận văn tập trung vào việc phát triển và đánh giá HLS.

4.1. Cấu trúc phân cấp của dịch vụ vị trí HLS

HLS chia toàn bộ khu vực mạng thành các vùng phân cấp, từ vùng lớn nhất bao gồm toàn bộ mạng đến các vùng nhỏ nhất gọi là cell. Mỗi nút trong mạng được gán cho một tập hợp các cell trong các mức phân cấp khác nhau. Việc phân cấp này cho phép tìm kiếm vị trí một cách hiệu quả, bắt đầu từ các vùng lớn và thu hẹp dần đến vùng chứa nút đích.

4.2. Cơ chế cập nhật và truy vấn vị trí trong HLS

Khi một nút di chuyển, nó cập nhật vị trí của mình cho các cell mà nó được gán. Khi một nút cần tìm vị trí của một nút khác, nó gửi yêu cầu truy vấn đến các cell tương ứng. Cơ chế này giúp giảm thiểu số lượng thông tin cần thiết để duy trì và tìm kiếm vị trí. Việc cập nhật có thể thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp, tùy thuộc vào vị trí của nút và các cell.

V. Kết Quả Đánh Giá Hiệu Năng HLS Mô Phỏng GPSR Trong NS 2

Luận văn này sử dụng NS-2 (Network Simulator 2) để mô phỏng và đánh giá hiệu năng của HLS kết hợp với giao thức định tuyến GPSR. Các kết quả mô phỏng cho thấy HLS có hiệu năng tốt về tỉ lệ thành công và thời gian đáp ứng nhanh, đặc biệt khi mật độ nút thay đổi. So sánh với dịch vụ vị trí phổ biến GLS, HLS có tỉ lệ thành công cao hơn và thời gian đáp ứng nhanh hơn, mặc dù có thể tiêu tốn nhiều băng thông hơn.

5.1. Thiết lập mô phỏng trong NS 2

Mô phỏng được thực hiện trong NS-2 phiên bản 2.33. Các thông số mô phỏng bao gồm số lượng nút, diện tích mạng, tốc độ di chuyển của nút, và các thông số của giao thức GPSR và HLS. Kịch bản mô phỏng bao gồm các nút di chuyển ngẫu nhiên trong mạng và gửi yêu cầu tìm kiếm vị trí đến các nút khác. Các kết quả mô phỏng được thu thập và phân tích để đánh giá hiệu năng của HLS.

5.2. Phân tích kết quả mô phỏng và so sánh với GLS

Kết quả mô phỏng cho thấy HLS có tỉ lệ thành công cao hơn và thời gian đáp ứng nhanh hơn so với GLS trong nhiều trường hợp. Tuy nhiên, HLS có thể tiêu tốn nhiều băng thông hơn GLS trong một số tình huống. Sự khác biệt về hiệu năng phụ thuộc vào mật độ nút, tốc độ di chuyển của nút, và các tham số cấu hình của HLS và GLS.

VI. Tương Lai Hướng Phát Triển Ứng Dụng Của MANET Phân Cấp

Nghiên cứu về dịch vụ vị trí phân cấp trong mạng MANET vẫn còn nhiều hướng phát triển tiềm năng. Cần có thêm nghiên cứu về việc tối ưu hóa cấu trúc phân cấp, lựa chọn hàm hash, và quản lý thông tin vị trí. Các ứng dụng thực tế của MANET, như trong quân sự, cứu hộ, và xe tự hành, đòi hỏi các giải pháp định tuyến hiệu quả và tin cậy. HLS có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng các yêu cầu này.

6.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo cho dịch vụ vị trí phân cấp HLS

Có nhiều hướng nghiên cứu tiếp theo cho HLS, bao gồm việc tối ưu hóa cấu trúc phân cấp, lựa chọn hàm hash phù hợp với các môi trường khác nhau, và phát triển các cơ chế bảo mật để bảo vệ thông tin vị trí. Cần có thêm nghiên cứu về việc tích hợp HLS với các giao thức định tuyến khác ngoài GPSR.

6.2. Ứng dụng tiềm năng của MANET phân cấp trong thực tế

MANET có nhiều ứng dụng tiềm năng trong thực tế, bao gồm quân sự, cứu hộ, quản lý giao thông, và các mạng cảm biến không dây. Trong quân sự, MANET có thể được sử dụng để tạo mạng liên lạc an toàn và linh hoạt trong điều kiện chiến tranh. Trong cứu hộ, MANET có thể được sử dụng để kết nối các đội cứu hộ trong các khu vực bị thảm họa. Trong quản lý giao thông, MANET có thể được sử dụng để thu thập và chia sẻ thông tin về tình trạng giao thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU dịch vụ vị trí phân cấp HLS về tỉ lệ yêu cầu thông tin vị trí thành công, thời gian đáp ứng… 1.3 Phạm vi đề tài Do thời gian tìm hiểu đề tài là có hạn nên luận văn xin được trình bày trong phạm vi sau: Thuật toán định tuyến theo vị trí được sử dụng trong luận văn là GPSR – Greedy Perimeter Stateless Routing, thuật toán này hoàn toàn dựa vào thông tin vị trí của node để chọn đường định tuyến ở các chế độ greedy forwarding và perimeter forwarding. Hàm hash sử dụng đơn giản và cần được tối ưu theo các môi trường triển khai thực tế. Thực hiện mô phỏng và đánh giá với quy mô mạng nhỏ, số lượng node tương đối ít vì bị giới hạn bởi khả năng hỗ trợ tính toán mô phỏng của máy tính. Cập nhật thông tin vị trí theo phương pháp gián tiếp.4 Bố cục của luận văn Luận văn được chia thành 6 chương.

Chương 2 trình bày về các khái niệm chung trong mạng MANET, các thuật toán định tuyến proactive, reactive và các thuật toán định tuyến theo theo vị trí như: DSDV, DSR, LAR, GPSR. Đồng thời cũng giới thiệu về các dịch vụ vị trí trong mạng MANET như: Homezone và GLS. Chương 3 là phần chính của luận văn được dành riêng để giới thiệu chi tiết về dịch vụ vị trí phân cấp HLS, thuật toán cho việc cập nhật và yêu cầu thông tin vị trí. Chương 4 trình bày chi tiết về các công việc triển khai thực hiện HLS và GLS với NS phiên bản 2.33, các kiểu định dạng gói dữ liệu và các công cụ hỗ trợ cho việc thực hiện mô phỏng như: Bonnmotion, Perl… Chương 5 trình bày các kết quả mô phỏng được, phân tích và đánh giá dịch vụ vị trí HLS với GLS dựa trên các thông số như: tỉ lệ thành công, thời gian đáp ứng, băng thông tiêu thụ và ảnh hưởng của mật độ, vận tốc chuyển động của node.

Chương 6 là phần kết luận và hướng phát triển trong tương lai. ĐỖ HỒNG TUẤN 4 HVTH: NGUYỄN QUANG VINH CHƯƠNG 2: CÁC VẤN ĐỀ TRONG MẠNG MANET CHƯƠNG 2 CÁC VẤN ĐỀ TRONG MẠNG MANET 2.1 Giới thiệu sơ lược về mạng MANET 2.1 Sự ra đời mạng MANET Ngày nay, với sự phát triển của khoa học kĩ thuật, chúng ta đang tận hưởng những ứng dụng, tiện ích của công nghệ thông tin truyền thông đem lại, mà cụ thể là các ứng dụng không dây. Điện thoại di động, máy tính xách tay đã trở thành một phần không thể thiếu trong nhiều công việc cũng như trong cuộc sống của nhiều người. Tuy nhiên, những thiết bị này đòi hỏi phải có một cơ sở hạ tầng thì mới có thể kết nối mạng với nhau được.

Đối với điện thoại di động, chúng ta cần có sự hoạt động của một mạng cell, các máy tính xách tay thì cần các Access Point (AP) [19].1: Mô hình mạng có cấu trúc Tuy nhiên không phải lúc nào chúng ta cũng có thể lắp đặt các thiết bị hạ tầng này. Đó có thể là những nơi mà điều kiện không cho phép như chiến trường hay những nơi đang bị thiên tai núi lửa, động đất hay lụt lội,… Vậy chúng ta phải làm sao để có thể tiếp tục sử dụng được sự tiện lợi của mạng không dây? Vì thế mạng di động ad-hoc (MANET: Mobile Ad Hoc Network) đã ra đời trong hoàn cảnh đó.2 Giới thiệu về mạng MANET GVHD: TS. ĐỖ HỒNG TUẤN 5 HVTH: NGUYỄN QUANG VINH CHƯƠNG 2: CÁC VẤN ĐỀ TRONG MẠNG MANET Tương lai của công nghệ thông tin sẽ dựa chủ yếu vào công nghệ không dây. Những mạng cell và mạng truyền thống vẫn sẽ còn tồn tại.

Tuy nhiên ở một khía cạnh nào đó các mạng này sẽ bị hạn chế bởi các kiến trúc hạ tầng mà các mạng này đòi hỏi (chẳng hạn như các trạm thu phát gốc, các bộ định tuyến). Đối với mạng MANET thì những hạn chế này đã được loại bỏ.2: Ví dụ về mạng MANET MANET là chìa khóa cho sự phát triển của các mạng không dây. Mạng MANET thường được tạo nên bởi các node ngang hàng, giao tiếp nhau thông qua kênh truyền vô tuyến mà không cần bất kì bộ điều khiển trung tâm nào. Mặc dù vẫn được dùng chủ yếu trong quân sự, nhưng các ứng dụng về thương mại đã ngày càng được phát triển.

Những ứng dụng như nhiệm vụ giải cứu trong các thảm họa thiên nhiên, các mục đích thương mại và giáo dục, mạng cảm biến không dây… ngày càng phát triển [19]. Mạng MANET vẫn bị ảnh hưởng bởi các vấn đề khó khăn của mạng không dây truyền thống như tối ưu băng thông, điều khiển năng lượng, nâng cao về đường truyền. Hơn nữa, với bản chất về đường truyền đa hop và thiếu các hạ tầng cố định đã phát sinh ra các khó khăn mới như cấu hình quảng bá, tìm đường và duy trì tuyến trong quá trình định tuyến. Trong mạng MANET, cấu hình mạng thường xuyên thay đổi một cách ngẫu nhiên.

Thêm nữa, sự phân bố của các node và khả năng tự tổ chức đóng một vai trò quan trọng. Những đặc tính chính có thể tổng kết dưới đây: GVHD: TS. ĐỖ HỒNG TUẤN 6 HVTH: NGUYỄN QUANG VINH CHƯƠNG 2: CÁC VẤN ĐỀ TRONG MẠNG MANET • Cấu hình mạng năng động và sự thay đổi thường xuyên là không dự đoán được. • Sử dụng kênh truyền không dây nên có sự hạn chế về dung lượng hơn là mạng có dây truyền thống.

• Sự bảo mật là hạn chế do kênh truyền không dây. • Bị ảnh hưởng bởi sự mất mát gói dữ liệu lớn, chịu delay và jitter lớn hơn là mạng cố định do sự lan truyền sóng vô tuyến. • Các node trong mạng MANET chỉ sử dụng pin như là nguồn năng lượng chính. Vì thế, tiết kiệm năng lượng là một tiêu chuẩn quan trọng trong việc thiết kế hệ thống.

Ngoài ra, tập hợp các lệnh được thực hiện phụ thuộc vào năng lượng sẵn có của nó (CPU, bộ nhớ,…). Mạng MANET không chỉ dựa trên một công nghệ mà nó tận dụng các công nghệ tiên tiến khác nhau. Ở đây, nhiệm vụ là làm sao định nghĩa các giao diện (interface) để nó có thể được sử dụng bởi các lớp trên mà không làm ảnh hưởng đến việc sử dụng công nghệ mới của lớp vật lý. Thông tin như là sự phân bố các node, mật độ của mạng, link hỏng,… phải được chia sẽ bởi các lớp khác nhau, lớp MAC và lớp mạng phải có sự hợp tác tốt để có cái nhìn tốt về cấu hình mạng và tối ưu số lượng các thông báo trên mạng.

Mạng MANET rất độc lập về cấu trúc và quyền ưu tiên, cung cấp một tiềm năng lớn cho người sử dụng. Sự thật là chỉ cần từ 2 node trở lên là có thể tạo nên một mạng MANET miễn là các node đủ gần cho sự lan truyền sóng vô tuyến mà không có bất kì sự can thiệp của bên ngoài.3 Nguyên tắc hoạt động Hình 2.3: Nguyên tắc hoạt động mạng MANET GVHD: TS. ĐỖ HỒNG TUẤN 7 HVTH: NGUYỄN QUANG VINH CHƯƠNG 2: CÁC VẤN ĐỀ TRONG MẠNG MANET Hình 2.3 là một ví dụ diễn tả hoạt động của mạng MANET. Ở đây node A truyền nhận dữ liệu trực tiếp (đơn hop) với các node khác (ví dụ node B) miễn là có sẵn một kênh truyền radio giữa chúng.

Nếu không, giữa hai node sẽ có sự truyền nhận dữ liệu đa hop trong đó một hay nhiều node trung gian có nhiệm vụ giống như một router. Chẳng hạn nếu không có kênh truyền thẳng giữa A và C lúc đó node B sẽ có nhiệm vụ giống như một router. Đây là điểm đặc biệt của mạng MANET.2 Những ứng dụng trong mạng MANET 2.1 Trong quân sự Từ xưa đến nay, các công nghệ kĩ thuật cao luôn được phát triển mạnh trong lĩnh vực quân sự. Vì thế quân sự cũng là động lực chính cho sự phát triển của mạng MANET.

Mạng MANET không đòi hỏi sự điều khiển từ trung tâm cũng như là tồn tại một cơ sở hạ tầng sẵn có nên nó rất là hoàn hảo cho các ứng dụng quân sự. Trên chiến trường, binh lính có thể liên lạc với nhau bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu.4 Ứng dụng mạng MANET trong quân sự 2.2 Trong mạng cục bộ Đây là mạng mà có thể gặp được dễ dàng trong các hội nghị hoặc trong lớp học. Khi các node muốn kết nối lại với nhau để có thể truyền và nhận dữ liệu.3 Trong trường hợp khẩn cấp GVHD: TS. ĐỖ HỒNG TUẤN 8 HVTH: NGUYỄN QUANG VINH CHƯƠNG 2: CÁC VẤN ĐỀ TRONG MẠNG MANET Do đặc tính không cần hạ tầng cố định cũng như là sự quản trị nên mạng MANET cũng rất phù hợp trong các tình huống mà ở đó hạ tầng mạng đã bị phá hủy hay không sẵn có do một nguyên nhân nào đó.

Mục đích của việc thiết lập mạng MANET trong tình huống này là giúp cho các thiết bị di động có thể liên lạc được với nhau và sử dụng được các dịch vụ mạng vốn dĩ rất quan trọng trong các công tác cứu hộ khẩn cấp. Chẳng hạn lính cứu hỏa và cảnh sát có thể liên lạc được với nhau và trao đổi thông tin một cách nhanh chóng khi mà hạ tầng đã bị phá hủy hoặc không có sẵn.4 Mạng cảm biến không dây Nhiều nghiên cứu gần đây tập trung vào các mạng gồm những thiết bị cảm biến. Mạng cảm biến không dây (wireless sensor networks) sử dụng các cảm biến để thu thập thông tin và truyền tới một bộ phận xử lý trung tâm. Khi mà một cảm biến được đặt thì vị trí của nó luôn cố định.

Công nghệ này rất hữu ích đối với những môi trường mà khó khăn trong việc cung cấp một mạng có cơ sở hạ tầng. Ví dụ trong môi trường bị nhiễm phóng xạ hóa học, thay vì phải gởi đến một đội cứu hộ khẩn cấp thì chúng ta chỉ việc lắp đặt các sensor để tạo thành một mạng ad-hoc. Các thiết bị cảm biến có kích thước nhỏ, năng lượng ít. Do đó tiết kiệm năng lượng là mục tiêu chính của người thiết kế mạng cảm biến.3 Những thách thức đối với mạng MANET Trong mạng MANET, các node di chuyển một cách ngẫu nhiên, tự tổ chức và tự cấu hình lại khi nó di chuyển, tham gia hay rời khỏi mạng, vì thế mà cấu hình mạng thay đổi thường xuyên.

Tất cả các node đóng vai trò như nhau trên mạng và các chức năng của mạng được phân phối và được quyết định bởi tất cả các node. Vì thế mạng MANET không cần một máy quản trị trung tâm. Tuy nhiên chính vì nguyên nhân này mà mạng MANET đã gặp phải không ít khó khăn.1 Giao thức định tuyến đa hop GVHD: TS.